abonneer

#181

15.12.2025

—

14.04.2026

Nieuwsbrief

Advertenties

#181
15.12 — 14.04.2026

download pdf

print

Sonic scenes

Redactioneel Etcetera 181

De hoofdredactie

We hear everything and nothing. At the same time.

David Helbich challenges the often unexamined assumptions surrounding the role of sound in performance, calling for a deeper and more integrated listening culture within the performing arts. Rather than treating sound as a functional or aesthetic afterthought — music as mood, or sound as glue — he invites us to reframe listening as a central, co-creative act that shapes both perception and experience.

David Helbich

Het werk van de stem

In onze beeldgedreven samenleving wordt de stem al te vaak naar het achterplan verdreven. Ze is in dit tijdsgewricht dan wel aanweziger dan ooit — van The Voice tot sociale media, van autotune tot AI—, maar toch zijn stempraktijken door de decennia heen onderbelicht gebleven. Ook die van Jean-René Toussaint, leermeester en vriend van Myriam Van Imschoot. Met Toussaint als leidraad gaat ze in dit essay op zoek naar een nieuw ‘klankperspectief, een ethischer of utopischer appel voor singulariteit, collectiviteit en relationaliteit’.

Myriam Van Imschoot

Hoe klinkt een voorstelling?

Choreograaf Lisa Vereertbrugghen werkt momenteel aan een nieuwe creatie met haar vaste geluidsontwerper Michael ‘Mike’ Langeder. Door de jaren en creatieprocessen heen ontwikkelden zij een unieke modus operandi. Van Lisa’s eerste, ruwe ideeën over Mikes input tot de uiteindelijke synthese in een overweldigende geluidsband: hoe gaan zij te werk? In deze dialoog blikken Lisa en Mike terug op hun gezamenlijk parcours.

Lisa Vereertbrugghen

Gegen die Hörigkeit im Hören*

* Against the obedience in hearing

What if the voice is not just a carrier of meaning but a choreographic force, a movement in itself? What if the act of listening is not passive reception but an embodied, political, and relational practice? Jule Flierl traces a path through contemporary voice performance, dance, protest, and interdependent artistic practices to explore how voice and listening co-constitute each other, both on stage and in the world.

Jule Flierl

‘We have so many voices inside us’

What happens when we breathe together? Simon Baetens speaks with singer, dancer, and facilitator Jean-Baptiste Veyret-Logerias about how the voice lives in the body, and how singing together can become a space for trust, curiosity, and transformation. From his early days in school choirs to conducting, dancing, and working with fascia, Veyret-Logerias’s practice is one of radical presence. Over the last 15 years, he has contributed to a vast number of projects and collaborations. What are the recurring threads he sees in each of them? In this interview, he sheds light on concepts and co-variation, amateurism, and on why the most important work is often about not knowing.

Simon Baetens

A ‘New Vocality’?

Approaching two multivocal groups: YouYou Group and Glossa (Γλωσσα)

Without knowing about each other, several ensembles have formed in Central Europe in recent years that bear striking similarities: groups of people who work experimentally with the voice, were founded by women, function as collectives, and often perform beyond the classical concert stage. Friedemann Dupelius explores the question of whether one can speak of a ‘new vocality’ in this context. If so, does it encompass only technical and compositional aspects of vocal sound, or also social, psychological, and political ones?

Friedemann Dupelius

Notes on Sound

What is the power of sound? How can it transform a theatre space into a world where the auditory takes on a life of its own? Fourteen artists share brief, inspiring statements on the role and significance of sound in contemporary performing arts.

Lieven Dousselaere, Hannes Seidl, Anne van de Star, Alain Franco, Mareike Dobewall, Marcela Lucatelli, Sébastien Roux, Kent Olofsson, Yann Leguay, Marijn Ottenhof, Travis Just, Julia Mihály, Berno Odo Polzer, Peter Lenaerts, Billy Bultheel

Chiririn

Emi Kodama

Maak kennis met Michael Disanka, onze columnist in Congo!

Nieuwe reeks: Outside Eyes

Een nieuw jaar, nieuwe columnisten! In 2026 gaat Etcetera cosmopolitan. Hoe ziet de theatercultuur in Buenos Aires, Teheran, Bangkok en Mbanza-Ngungu eruit? Welke voorstellingen zijn er talk of the town? In dit mini-interview maak je kennis met onze eerste correspondent: Michael Disanka. Twee jaar geleden verhuisde de Congolese theatermaker van Kinshasa terug naar zijn geboortestad Mbanza-Ngungu in Centraal Congo, waar het dagelijks leven vol theater zit.

Michael Disanka

In opstand durven komen

Outside eyes: Michael Disanka

Waar vandaag nog theatermaken in Congo? Nu steeds meer culturele privé-initiatieven de deuren sluiten, wordt die vraag steeds moeilijker. Maar voor Michael Disanka is het een daad van verzet om niet te verhuizen naar het buitenland en als Congolese kunstenaar een exportproduct te worden, zo schrijft hij in zijn eerste column. In Mbanza-Ngungu, de stad van zijn kindertijd, richtte hij zijn eigen artistieke broedplaats op, een plek waar hij en zijn collega-kunstenaars ‘nieuwe beelden’ over zichzelf willen ontwikkelen en ‘ons zelfrespect terugwinnen’.

Michael Disanka

Visies voor het veld: Shari Aku Djifa Legbedje

Een veld dat traag durft zijn

In Visies voor het veld vraagt Etcetera aan sleutelfiguren naar hun perspectief op de podiumkunsten van morgen. Wat loopt goed, wat moet dringend anders? Wat zouden ze veranderen als ze morgen een almachtige minister van cultuur waren, met onbeperkte middelen en bevoegdheden? Deze week: Shari Aku Djifa Legbedje, medeoprichter van ontwikkelings-, productie- en managementplatform AnAku, en medewerker bij het Sociaal Fonds Podiumkunsten. Shari werkt aan structurele verandering in de culturele sector, met een focus op intersectionaliteit, rechtvaardigheid en de positie van kunstenaars.

Shari Aku Djifa Legbedje

Wat blijft na Dit is (niet) de evolutietheorie van de troost (Dounia Mahammed en Aya Sabi)

Een zachte waarheid

De theaterzaal is bij uitstek de plek voor drama en ontlading. Maar wat als makers besluiten om de pijn van een intergenerationeel trauma niet op te voeren, maar ook niet te laten verdwijnen? Om te doseren als vorm van zorg en verzet? Maliqa Fye vraagt het zich af na het zien van Dit is (niet) de evolutietheorie van de troost en doorweeft haar eigen genealogie van pijn door die van Aya Sabi en Dounia Mahammed.    

Maliqa Fye

Barzakh – Thomas Bellinck & Osama Abdulrasol i.s.m. personen in detentie

Inside out, outside in

In Double take gaan twee Etcetera-auteurs naar een voorstelling en schrijven ze elkaar in het zog ervan een brief. Vandaag: Natalie Gielen en Rudi Laermans over Barzakh, een opera gebaseerd op gesprekken tussen theatermaker Thomas Bellinck en enkele mensen die in Belgische gevangenissen hun proces afwachten.

Rudi Laermans, Natalie Gielen

Artiesteningang: Louis van der Waal

In Artiesteningang stellen we podiumkunstenaars vragen over hun leven en werk. Vandaag: Louis van der Waal. Louis studeerde aan Studio Herman Teirlinck en werkte samen met onder meer Abattoir Fermé, Sarah Moeremans en Joachim Robbrecht. Als speler is hij verbonden aan het Zuidelijk Toneel.

Louis van der Waal

Van Bartók tot Debussy

De improvisatielessen van Jeanne Brabants

Jeanne Brabants wordt vaak geroemd als pionier van het Vlaamse dansonderwijs, maar haar vernieuwende lespraktijk bleef tot dusver onderbelicht. Dankzij archiefonderzoek en mondelinge getuigenissen krijgen we meer inzicht in hoe Brabants’ pedagogiek de artistieke nieuwsgierigheid van haar studenten aanwakkerde en hoe ze daarmee bijdroeg aan de vorming van een nieuwe generatie dansers en choreografen.

Helen D’Haenens

Eindejaarslijstjes 2025

De must sees van het afgelopen jaar

Naar goede gewoonte vroegen we Etcetera-auteurs en -redacteurs naar de voorstellingen die hen in 2025 zijn bijgebleven. Welke makers en spelers gingen over de tongen? Wie zorgde voor het mooiste lichtontwerp? En hoe blikken we vooruit naar 2026? Je leest het hier.

Simon Baetens, Evelyne Coussens, Klaas Tindemans, Maliqa Fye, Liv Laveyne, Floris Baeke, Kristof van Baarle, Sixtine Bérard, Marijn Lems, Catho De Cordt, Rudi Laermans, Jasper Delva, Lena Meyskens, Natalie Gielen, Aïcha Mouhamou, Charlotte De Somviele, Wouter Hillaert, Amber Maes, Noah Lena Vercauteren

Visies voor het veld: Lauranne Cleenwerck

CC zkt. kunstenaar zkt. CC

In Visies voor het veld vraagt Etcetera aan sleutelfiguren naar hun perspectief op de podiumkunsten van morgen. Wat loopt goed, wat moet dringend anders? Wat zouden ze veranderen als ze morgen een almachtige minister van cultuur waren, met onbeperkte middelen en bevoegdheden? Deze week: Lauranne Cleenwerck, podiumprogrammator bij CC Brugge.

Lauranne Cleenwerck

Defend Not Defund Art: Een artistiek en cultureel initiatief – Stand with Serbia

Een oproep tot aandacht voor het belang van artistieke vrijheid, onafhankelijke instellingen en een kritische culturele stem.

Defend Not Defund Art

MULTILINGUAL

Oser la fronde

Outside eyes: Michael Disanka

Où faire du théâtre aujourd’hui au Congo ? Alors que de plus en plus d’initiatives culturelles privées ferment leurs portes, la question devient de plus en plus difficile. Mais pour Michael Disanka, ne pas partir à l’étranger et ne pas devenir un produit d’exportation en tant qu’artiste congolais est un acte de rébellion, écrit-il dans sa première chronique. À Mbanza-Ngungu, la ville de son enfance, il a crée son propre vivier artistique, un lieu où lui et ses collègues artistes peuvent développer de ‘nouvelles images’ d’eux-mêmes et ‘retrouver leur dignité’.

Michael Disanka

Faites connaissance avec Michael Disanka, notre chroniqueur au Congo!

Nouvelle série: Outside Eyes

Une nouvelle année, de nouveaux chroniqueurs! En 2026, Etcetera devient cosmopolite. À quoi ressemble la culture théâtrale à Buenos Aires, Bangkok, Téhéran et Mbanza-Ngungu? Quels sont les spectacles dont tout le monde parle? Dans ce mini-interview, faites connaissance avec notre premier correspondant : Michael Disanka. Il y a deux ans, le metteur en scène congolais a quitté Kinshasa pour retourner dans sa ville natale de Mbanza-Ngungu, au centre du Congo, où le quotidien est imprégné de théâtre. Sa première chronique sur pourquoi il reste en tant qu’artiste au Congo et comment il y a fondé son propre lieu de création, c’est par ici.

Michael Disanka

Artists’ Entrance: Dana Michel

In Artists’ Entrance, we ask artists about their life and work. Today: Dana Michel. She is a live artist, living and working in Montreal. Her works, such as Yellow Towel, Mercurial George and Cutlass Spring, interact with the expanded fields of improvisation, choreography, sculpture, comedy, hip-hop, cinematography, techno, poetry, psychology, dub and social commentary to create a centrifuge of experience.

Dana Michel

recensies

Wavelength – Haider Al Timimi & Lucius Romeo-Fromm/Antigone

Twee slingers op zoek naar resonantie

Het gaat niet bijster goed met de twee mannen in Wavelength. Vrienden Haider Al Timimi en Lucius Romeo-Fromm, een uitgeweken Irakees en Amerikaan, zijn bezorgd om de staat van de wereld en dat zorgt voor onderhuidse spanningen. Maar waarom willen ze met zoveel aandrang een voorstelling maken over Amerika en zijn verregaande impact op de wereld, terwijl ze er eigenlijk een hekel aan hebben?

Elie Agniel

INHALE DELIRIUM EXHALE – Miet Warlop & Irene Wool

Een gewelddadige modeshow

Met INHALE DELIRIUM EXHALE vervolgt Miet Warlop haar zoektocht naar de vloeibaarheid van het leven, waarin metamorfose en (dus) verlies centraal staan. Ze kiest dit keer voor een materiaal dat als geen ander dit proces van ontplooiing tastbaar maakt: stof. Maar een zijdezachte voorstelling wordt DELIRIUM niet. Integendeel: het gevecht dat Warlop al haar hele oeuvre voert, wordt in alle hevigheid voortgezet.

Evelyne Coussens

The Forest School – Thomas Janssens

De misvatting die normaliteit heet

Neurodivergentie bij volwassenen is vandaag een veelbesproken thema. Voor The Forest School brengt Thomas Janssens – die zelf pas op z’n 34ste het label ASS kreeg – een bonte bende spelers met autisme samen . Evelien Bosmans kruipt in de huid van kinderpsychiater Grunya Sukhareva, die een eeuw geleden een onconventionele ‘forest school’ voor elf even onconventionele kinderen oprichtte. Theater blijkt voor het gezelschap een middel om hun worstelingen te overwinnen. Tegelijkertijd is het project ook veel meer dan dat.

Tilde De Vylder

Powerplay – Valentijn Dhaenens/KVS

Een schijngeneratieconflict

Powerplay kondigt zich aan als zoektocht, als een poging om het ethisch kluwen van grensoverschrijdend gedrag met vallen en opstaan te ontrafelen. Het regiedebuut van Valentijn Dhaenens wil niet eenduidig zijn. Het wil een brug slaan tussen een witte, oudere, gecancelde acteur (Bruno Vanden Broecke) en een jonge, opkomende, zwarte actrice (Andie Dushime), wiens identiteit geïnstrumentaliseerd wordt in zijn verontschuldigingspoging. In een confrontatie tussen twee maatschappelijke posities, tussen ironie en oprechtheid, tussen fictie en metareflectie, dringt de vraag zich op: wat vraagt deze zoektocht eigenlijk van haar publiek?

Jonas Istace

Where is everybody? – ZOO/Thomas Hauert & Platform K

Een magisch droomeiland

Twee danstrio’s, respectievelijk van Platform K en ZOO, zoeken uit hoe je kan samenzijn en samenwerken in verschil. Where is everybody? begint weliswaar als een wat stroeve, karakterloze oefening maar verwerkelijkt zich gaandeweg tot een magisch droomeiland waar de verscheidenheid van elk individu verschijnt en opbloeit.

Jasper Delva

WIER – Laika / BLOK-BLOC

Elastische hoop in bange klimaatdagen

Na ZEEMAAL zet Sien Vanmaele met WIER haar onderzoek verder naar klimaatangst en voedsel, ditmaal gericht op een jong publiek. In een lezing en kooksessie die alle zintuigen aanspreken wordt zeewier andermaal opgevoerd als elastische hoop in bange klimaatdagen. De vraag is of die hoop de ecologische urgentie niet in de weg staat.

Jasper Delva

Zij en hij – Ibtissam Boulbahaiem en Noa Tambwe Kabati

Love is a battlefield

Geen betere metafoor om perverse systemen mee te verbeelden dan de liefdesrelatie. zij en hij suggereert een liefdesduet te zijn, zo een waarin twee jonge mensen hun vermogen tot verwoesting romantiseren. Maar sterker nog verkent de voorstelling de aantrekking tot en aversie van een hardnekkige identiteitspolitiek en de uitputtende bepaaldheid daarvan op een mens. Van een speloefening gesproken!

Catho De Cordt

In Difference – Jef Everaert en Marica Marinoni

Het rad van verschil

Hemel en aarde, dag en nacht, frieten en kroketten: het is de mensheid ingebakken om in tegenstellingen te denken. Ook Marica Marinoni en Jef Everaert zijn zich maar wat bewust van hun onderlinge verschillen: hij is een gemoedelijke blonde Belg, zij een temperamentvolle zwartharige Italiaanse en bovendien een volle kop kleiner dan hij. Met dit gegeven boetseert het duo een bijzondere voorstelling waarin de roue Cyr, een enorme hoepel van titanium waarin je kan rondtollen, als enige bindmiddel tussen beide tegenpolen fungeert.

Tom Permentier

Dansen met mijn ex / Bailando con mi ex – Neal Leemput & De Studio

Lief en leed delen, the sequel

Toen Gerson Jimenez Rivas zijn thuisland ontvluchtte en in de armen van Neal Leemput landde, wachtte hem nog de grootste beproeving: asiel aanvragen en in dat proces je liefde bewijzen. In het tegelijk lichte én eerlijke Dansen met mijn ex/Bailando con mi ex blikken de twee terug op dat woelige water en moet er ergens onderweg de vraag beantwoord worden: waar liep het mis tussen ons?

Berten Vanderbruggen

The Garden of Earthly Disquiet – Grace Tjang/Needcompany

Een landschap van bittere herinneringen

Met een nieuwe naam gaat Grace Tjang, aka Grace Ellen Barkey, een ongemakkelijke confrontatie aan met het verleden van haar Indonesische ouders. In The Garden of Earthly Disquiet vertelt ze, samen met vier andere performers, over het gedwongen afscheid dat zowel haar vader als haar moeder moesten nemen van hun respectievelijke moeders. Al vraag je je ook af hoe effectief die soms sentimentele benadering is van een transgenerationeel trauma.

Klaas Tindemans

Chroniques – Gabriela Carrizo / Peeping Tom & KVS

Nickelodeon in de mancave

Peeping Tom wil met Chroniques iets zeggen over onsterfelijkheid, maar verliest zich bij gebrek aan concrete verhalende elementen en focus in een weinig diepgaande opeenvolging van koldereske knokpartijen tussen vijf ongrijpbare figuren.

Amber Maes