Wat was je eerste aanraking met de podiumkunsten?
Dat is moeilijk te zeggen welke de eerste was. Ik was als kind vooral veel naar klassieke muziek, mijn ouders namen me vooral mee naar concerten in Doelen in Rotterdam. Maar rond mijn 17e ben ik 3 keer naar theater geweest Lord of the Flies, van het Ro theater, Ten Oorlog van de Blauwe Maandag Compagnie. En ik ben met mijn grootmoeder ergens in die periode naar 19 uur theater in Berlijn geweest. De gehele Faust van Goethe. Faust 1 en Faust 2, door Peter Stein met Bruno Ganz. Drie dagen non-stop theater. Mijn grootmoeder mocht door haar leeftijd op de eerste rij zitten en ik er dus naast. Zij kon beide delen intergraal meelippen omdat ze het al 60 jaar bijna ieder jaar herlas. Daar vielen voor het eerst de schellen van mijn ogen. Ik denk dat daar iets moet ontstaan zijn.

“Ik wist eigenlijk alleen dat ik geen accountant wilde worden. Tot teleurstelling van mijn vader.”

Wat wilde je als kind worden?
Ik luisterde als kind veel naar Toon Hermans en de Kopstukken van Godfried Bomans. Maar ondanks mijn bewondering kon ik me zoiets moeilijk voorstellen dat ik zoiets zou doen, of misschien wel maar ik zag mezelf eerder in heel veel verschillende levens. Schilder was misschien de laatste jaren voor ik ging studeren de meest serieuze optie. In schilderkunst kwam bijna alles samen. Maar ik zag mij dan ook weer niet de rest van mijn leven alleen in een atelier zijn. Er zat een wens in mij om beter te leren communiceren. Wat doe ik met verlegenheid of schaamte? Ik had zin om iets te gaan doen wat ik absoluut niet kon. Filosofie, psycholoog, er waren teveel opties met te weinig urgentie. Ik wist eigenlijk alleen dat ik geen accountant wilde worden. Tot teleurstelling van mijn vader. Eind middelbaar heb ik een parachute sprong gemaakt, vanuit het idee ik zal wel zo wel op nieuwe ideeën komen. En toen ik terug de grond raakte dacht ik, dit is een goed podium, nee grapje. Maar na die sprong-ervaring heb ik een solo gemaakt voor de hele middelbare school. Er werd toen zo hard gelachen. Toen zei een docent, is een toneelschool niet iets voor jou om eens te gaan kijken.

Wanneer wist je dat je in de podiumkunsten wilde werken?
Natuurlijk na vier jaar Studio Herman Teirlinck was ik helemaal zeker. Ik had daarvoor nog geen ervaring, dus dat was meer een gok. Die vier jaar in Antwerpen waren ook een totale ontdekkingsreis. Vier/ vijf keer per week naar theater. Omdat we op studio zaten mochten we overal gratis naar gaan zien. Toneelhuis, de Singel, de Monty, Zuidpool en de Arenberg. Na die jaren was er eigenlijk geen andere optie omdat al mijn interesses daar in samen kwamen.

Van welke voorstelling heb je recent wakker gelegen? 
We zijn nu aan het repeteren met Abattoir Fermé bij het Zuidelijk toneel en Stef (Lernous) stelde een paar dagen geleden dezelfde vraag. Al is het van een paar jaar geleden maar daar lig ik nog altijd van wakker: Vegard Vinge met Ida Muller – Nationalteater Reinickendorf in Berlijn een wilde mix van popcultuur, filosofie, opera en beeldende kunst, punktheater gemixt met klassiekers als Hamlet, opera’s van Wagner, stukken van Ibsen, een 12 uur durende voorstelling, en ik ben maar 1 keer snel naar het toilet gerend, omdat ik niks wilde missen. Meest totale theater ervaring die ik ooit heb gehad. Mijn kinderen hadden een gelijkaardige ervaring recent bij Ook slakken hebben wel eens haast van Theater Artemis.

Welke voorstelling zal je nooit vergeten? 

• Ich schau dir in die Augen van René Pollesch.
• Diplodocus Dex van Sarah Moeremans bij Tryater.
• Blauwbaard van Kornél Mundruczó bij de Vlaamse Opera.
• Het hele werk van Shakespeare door Forced Entertainment in een weekend. Elk stuk met door een persoon in 40 minuten gespeeld.
• Apocalypso van Abattoir Fermé.
• Maar ook Jonathan Meese die eenmalig vier uur lang in de Bourla een avond aan elkaar improviseerde.
• Adam in Ballingschap van Joachim Robbrecht in de botanische tuin in Amsterdam.

Wat hoef je nooit meer te zien op een scène?
Een circusartiest die zich met iemand anders liet ophangen aan haken door haar huid. Dat doodde voor mij echt alle verbeelding. En ik word echt weer fysiek maar ook spreekwoordelijk misselijk als ik eraan terug denk.

Wat is jouw favoriete plek? 
Ik verander graag van plek dus het zijn er veel maar voor nu: Büro Bobo van architect Ulli Heckmann. De kleinste en beste koffie woonkamer van Rotterdam, WORM in Rotterdam, hier komt voor mij alles samen, avangardistische ultimatum Playground, Alsof je in Berlijn Brussel, New York en Wenen tegelijk bent. Zoek maar op.

“Ik heb een fascinatie voor de openbare ruimte. Beangstigend, maar daarom misschien zo extreem aantrekkelijk.”

Waar zou je heel graag eens je werk tonen?
Ik heb een fascinatie voor de openbare ruimte. Beangstigend, maar daarom misschien zo extreem aantrekkelijk.

Musea de pont. We hebben daar ooit Shut Up and Play with me gespeeld van Sarah Moeremans en Joachim Robbrecht en dat smaakte naar meer.

Een eigen film op het IFFR Rotterdam.

Van wie heb je het meest geleerd?
Sarah Moeremans en Joachim Robbrecht, Stef Lernous, Joep van der Geest, Mauro Pawlowski, Anne-Mie van Kerkhoven en Danny Devos. Dat staat buiten kijf.

Heb je iets met astrologie?
Nee, niet echt, maar ik ben wel in een familie opgegroeid waar dat belangrijk was. Ik wist al van jongs af aan mijn ascendant. Ik doe er niks mee, maar het fascineert me wel als mensen zijn die er veel van weten. De gesprekken die het oplevert als er mensen zijn die er veel van kennen, kunnen soms zeer inspireren. Ik was laatst bij de kunstenares Louwrien Wijers in Friesland. Zij werkt ook met numerologie uit India. Aan de hand van geboortedata leverde dat directe hele interessante gedachten op over de groep schrijvers, makers en spelers hoe die zich tot elkaar verhouden. Dat leverde veel gesprekken op waar we zeker iets aan gaan hebben.

Hoe ziet jouw werkplek eruit?
Een vol café om in een hoek tekst te leren. Of al wandelend met script onder mijn arm om af en toe te spieken. Een theaterzaal, alhoewel, dat kan net zo goed een plein zijn. Repeteren terwijl iedereen passeert vind ik nog idealer. Zodat je ziet en dus voelt dat de wereld door gaat met dagelijkse loopjes.

Wat doe je om te ontspannen?
Slapen blijft een van de zaligste dingen die er zijn. En wandelen in een stad die ik nog niet ken, het liefst op 1 januari of 24 december ’s avonds als de meeste mensachtigen binnen zitten. Lezen en liedjes met onverstaanbare teksten in talen die nog niet bestaan improviseren op de piano.

Welke muziek luister je momenteel op repeat?
‘Africa’ van Toto om dat mijn nageslacht er totale fan van is. Zo ook ‘Zondaars Speleocombo’ van o.a. kunstenaar Hewald Jongenelis. De nummer ‘Grace’ en ‘Mother’ van de iDLES.

Hou je van gadgets?
Nee. Hoewel ik heb een (knoflook)lookpers. Waar je de knoflook mee plet. Maakt me gelukkig en de look in 6 hoekige mini stukjes. Is dat een gadget? Een elektrische fiets zou handig zijn, maar de analoge doet het nog goed en ik beweeg graag. Waarom de vragen jullie dat? ChatGPT heb ik voorlopig nog niks mee. Ik heb een batterij om mijn telefoon op te laden, omdat ik veel op tournee ben is dat praktisch. Maar is het een gadget? En dan weer waarom de vraag. Ik heb ook geen auto. Is een auto tegenwoordig ook een gadget? Sorry misschien vervelend oninteressant antwoord. Maar gaan gadgets de wereld redden?

Heb je een ritueel voor je het podium opgaat? 
Tandenpoetsen, de technische ploeg groeten. Naar het toilet voor het zenderen. Niet teveel eten.

Wat vind je het mooiste aan je werk als artiest?
Het live publiek. Het idee dat je ideeën verspreidt. Dat als je iets zegt dat dat in iemands hoofd kan gaan zitten en daar een eigen leven kan gaan leiden of totaal niet. Dat je iemand kan raken door een nieuwe gedachte of niet meer bij kan laten komen van het lachen. Dat windt me op. Stef (Lernous) zei laatst dat wat je in een strip leest of in een film ziet, ook op theater kan met veel minder. Of gewoon: dat iemand voor je zien veel meer impact kan hebben.

En het moeilijkste?
Alles uit elke repetitie halen. Sla ik geen gedachten of idee over? Heb ik de juiste voorbereiding gehad? Als je de hele dag gereisd hebt naar een theater. Om de dag of reis achter je te laten en alsof je gereïncarneerd of zo onbevangen alsof je geteleporteerd bent het podium op stappen. Het lef hebben of nieuwe ideeën toe te laten zelfs als je in een bepaalde mis en scène zit of gedachten trip in een repetitieproces.

Werk je beter in chaos of in orde?
Chaos is soms mijn god. Maar ik werk met veel mensen die ongekend goed in orde zijn. Orde is ideaal om de chaos op te zoeken. Heb altijd enorm aantrekking gehad tot het onverwachte en dat link ik met chaos. Hoewel chaos erg voorspelbaar, als je het overziet, met een afstand bekijkt. Maar chaos schrikt me niet af en ik kan er enorm van genieten.

“Ik word soms hyperactief als er goede ideeën of een tekst op tafel liggen waar ik enthousiast van word.”

Hoe ben jij om mee te werken?
Extreem onaangenaam. Nee, grapje ik denk best aangenaam. Ik word soms hyperactief als er goede ideeën of een tekst op tafel liggen waar ik enthousiast van word. Bij Sarah Moeremans en Joachim Robbrecht kan ik echt eindeloos enthousiast worden van hun plannen. Dat heb ik ook met Stef Lernous, Tim Mielants. Ik ben denk wel niet de persoon die dingen heel goed kan, maar door hard te werken en ergens naar te streven komen er een andere kunde, talent en of zeker ook gebreken boven die ook van waarde kunnen zijn.

Hoe ziet jouw ideale loge eruit?
De kleedkamers van Apocalypso of Colossus van Abattoir Fermé. Dan zaten we met 20 in een kleedkamer waar normaal maar 5-6 mensen in kunnen. Meest legendarische verkleedpartij-ervaring.

Als er een pensioen bestaat, wil ik wel advies geven over de inrichting van kleedkamers in theaters. Er zijn zoveel theaters die geen spiegel boven de wasbak hebben, of slecht licht, of überhaupt geen kraan of een toilet of douche mijlenver verwijderd van de loge, geen stopcontact, ga zo maar door. Dus: kleedkamerontwerper als alternatieve carrière?.

Heb je een dagelijkse praktijk?
Gillis Biesheuvel zei eens tegen mij: ‘Als je ’s avonds moet spelen ben je er al mee bezig als je wakker wordt.’ Dat heb ik ook. De hele dag is een ritueel tot het moment dat het publiek in de zaal komt. Soms de avond er voor zelfs al. En dan kan daar van alles tussen zitten, met kinderen van school halen etcetera, of lezen of tekstleren maar het is wel een ritueel of dagelijkse praktijk. Zo ook met repeteren. Dan staat de maanden van de repetitie alles in het teken van het stuk, de inhoud en zie je het stuk plots in alles, wat je leest ziet. Maar een dagelijkse praktijk heb ik niet om dat elk project of voorstelling zo van elkaar verschilt.

Hoelang voor een première is je voorstelling ‘af’?
Bij mij zelf net voor de premiere maar dat verschilt met elke maker. Maar Het zeer bijzondere van bijvoorbeeld Sarah Moeremans of Stef Lernous is dat die zo goed weten waar ze naar op zoek zijn dat hun repetitie proces het ook mogelijk maar om lang voor de premiere al heel dichtbij de juiste vorm te zijn. Bij de stukken van Sarah en Joachim is het publiek ook juist nodig om de voorstelling echt te kunnen laten bloeien. Dan komt de jeu erbij.

Vind je het leuk om je werk te tonen? Of maakt dat je vooral nerveus?
Nerveus, weinig. Misschien:  Eerste repetities, ook al ken ik de hele crew. Ik begrijp het niet waarom maar de nacht voor de eerste repetitie slaap ik slecht. Al jaren. Geen idee waarom.

Eenmaal aan het spelen is het allerleukste. En onbekend publiek. Mensen die voor het eerst komen.

Welke gewoonte wil je afleren?
Koffie drinken, ik denk een familiekwaal. Mijn ouders dronken ook de hele dag koffie. Mijn moeder komt uit Parijs daar is koffie drinken wel een andere cultuur dan hier. Er is natuurlijk ook overal en altijd koffie te vinden. Alles draait om koffie. 

Papieren kranten lezen.

Zijn je ouders fan? 
Mijn vader zeker, vaak op het verstikkende af. Laat ik het zo zeggen, hij is fan van het fan zijn, Hij kwam vorige week naar een voorstelling kijken en zei, ik vond het verschrikkelijk slecht. Je hebt geen mimiek, of uitdrukking in je gezicht, je was gevoelloos. Je moet zingen en musicals doen, of een liedjesprogramma. Dat deed je vroeger toch? Dan ervaar ik vooral een vader die al bedacht heeft wat hij mij graag ziet doen. In plaats van zien wat ik heb gedaan en daar op reageren. Dat deed hij vroeger wel meer. Mijn moeder woont in Zuid-Frankrijk dus die ziet helaas heel weinig. Maar ze was een grote van van de Crashtest Ibsen reeks en Shut Up and Play With Me. Daarvoor had ze voor het laatste iets gezien in de jaren ’10 waar ik een monoloog in een plastic zak deed in een voorstelling met Abke Haring. En dat vond ze traumatiserend. Maar die momenten dat ik een inhoudelijk gesprek met mijn ouders heb vind ik het leukste maar dat is helaas weinig.

“Ik geloof in de waarde of het belang van slechte voorstellingen zien, of voorstellingen die je irriteren of waar je op een foute manier vanbinnen om moet lachen.”

Heeft theater invloed?
Ja, maar ik denk in veel gevallen misschien niet direct meetbaar. Het is de plek waar vaak je telefoon uitgaat. Waar je met vrienden, familie of onbekenden naartoe gaat. En waar je nieuwe verhalen in je hoofd maakt en herinneringen. Die zeker veel langer mee gaan, dan een avond scrollen op je telefoon. Ik geloof ook in de waarde of het belang van slechte voorstellingen zien, of voorstellingen die je irriteren of waar je op een foute manier vanbinnen om moet lachen. Dat zijn soms voorstellingen die je nog langer onthoudt en je soms harder aan het denken zetten dan een voorstelling die je smaak of ideeën bevestigt. Ik ben altijd een voorstander om naar voorstellingen te gaan die je nog niet kent.

Met wie zou je graag eens samenwerken?
Moeilijke vraag, ik ben extreem gelukkig met mensen met wie ik nu werk. Het zit misschien meer in wat we samen gaan doen. Er zijn heel veel mensen die ik bewonder, maar ik weet nog niet of ik er dan direct mee zou willen werken. Auteur Olga Ravn, Benny Claessens werkt nu met haar. Jonathan Meese, Elfriede Jelinek, Luis Bunuel, Laurie Anderson, Alejandro Jodorovski, Jacques Tati. Aaah ik weet het: Bruno Dumont. Daar zou ik eens mee willen werken maar ik weet niet of dat überhaupt mogelijk is. En Laure Prouvost. Ik weet niet hoe. Alles is goed.

Met welke artiesten voel je je verwant? Waarom? 
Luis Bunuel, waar dromen, verlangens net zo belangrijk zijn als de eventuele waarheid. Alejandro Jodorovski maakt voor mij telkens het onmogelijke en laat altijd zien dat er nog een andere wereld is. Laure Prouvost neemt alles mee in haar werk, dat zou ik ook het liefste willen, zelfs de kleinste dingen die ze vindt. Monty Python staat voor mijn hele jeugd. Sun Ra laat klassiek, jazz, alle muziek overstijgen, dat samen brengen van stijlen is een grote kunst. Filmmaker Bruno Dumont kan op extreem onspectaculaire wijze zeer spectaculair werk maken.

Welk misverstand over jou wil je bij deze de wereld uit helpen?
Ik ben niet op de hoogte van misverstanden. Of oproep aan de mensen: breng me op de hoogte van een misverstand.

Heb je ooit een bijzondere ontmoeting gehad met een toeschouwer?
Ik heb er een slecht geheugen voor maar laatste sprak iemand mij aan. Ja, er zijn so een paar ontmoetingen van toeschouwers die je aanspreken op straat en zeggen ik heb je 15 jaar geleden op Oerol gezien, ik denk daar nog vaak aan of die voorstelling in Mechelen waar dat decor achter je verdween en heb sinds dien geen voorstelling met jou meer gemist.

Kunnen recensies je iets schelen? 
Nee, wel vind ik het heel fijn dat er kunstkritiek is. En enorm belangrijk dat er met zorgvuldigheid door een ervaren persoon is naar gekeken en gereflecteerd. En ik moet daarbij ook altijd de reacties van het publiek meenemen van een hele tournee in combinatie met een recensie. Alleen een recensie is voor mij vaak teveel een momentopname. Voorstellingen zijn vaak zo levend, elke avond kan een andere accent krijgen en een voorstelling groeit ook zeker ook in combinatie met publiek. Dus ik vind het belangrijk dat recensies er zijn, maar ze capteren voor mij te vaak slechts een gedeelte van een hele theaterervaring. Reacties uit het publiek kunnen zo diametraal tegenover een recensie staan. En soms is een criticus te vroeg als de voorstelling nog niet gerijpt is. Dus voor mij mogen er nog meer recensies komen, hoe meer meningen hoe beter. En voor het theaterarchief zijn recensies volgens mij heel belangrijk.

“Een recensie is voor mij vaak teveel een momentopname. Voorstellingen zijn vaak zo levend, elke avond kan een andere accent krijgen en een voorstelling groeit ook zeker ook in combinatie met publiek.”

Wat is de laatste notitie die je gemaakt hebt? 
Een herinnering die mijn vader vertelde dat hij vroeger met zijn vader naar de musical West Side Story was gegaan. Maar bij mijn vader is vasculaire dementie vast gesteld en ik twijfelde direct toen hij dat vertelde of dat wel echt heeft plaats gevonden of dat hij een poster in de stad van die musical had gezien en daar graag met mij naar toe wilt.

Welke vraag die je heel graag zou beantwoorden is je nog nooit gesteld in een interview?
Waarom ben je drie keer getrouwd met dezelfde vrouw? Zal ik die dan ook beantwoorden? Ik was samen met Charlien Adriaenssens in Kinshasa Democratische Republiek Congo op een performance kunstfestival KinAct. Wij werkten veel samen met kunstenaar Eddy Ekete. Na 6 weken vonden de artiesten daar dat we Congo niet konden verlaten zonder daar getrouwd te zijn. Toen werd het eindfeest van het festival direct ook ons huwelijksfeest, waar iedereen een rol speelde in een groot toneelstuk over hoe we elkaar hadden leren kennen. Een maand later zijn we in een voormalig slachthuis in Antwerpen getrouwd door en met onze Belgische en Nederlandse vrienden bij De Archipel van Rooftoptiger. Nog twee maanden later een maandagochtend ceremonie voor de staat.

Als je opnieuw zou kunnen beginnen, welk beroep zou je kiezen?
Ik vrees een hele hoop. Niet omdat ik een bankier of politicus, of botanicus zou willen worden maar meer uit interesse hoe je leven er dan zou uit zien. Het fascineert me wel, mensen die besluiten om naar Mongolië te fietsen. Of als we een paar keer in Congo waren kon ik me plots daar een leven voorstellen, hoe ingewikkeld het leven daar ook kan zijn. Ik merk dat andere levens mensen zo interesseren. Maar het probleem is: mijn interesses houden niet op, dus het is misschien een straatje zonder eind, en met spelen kan je veel met elkaar verbinden, of toch interesses. Ik moet ook toegeven dat ik voor een paar dagen politicus zou willen zijn, of een jaar aan een boek schrijven, maar door de jaren heb ik gelukkig vaak genoeg mee gemaakt dat anderen duizenden malen meer talent dan ik hebben.

Denk je dat het theater in de toekomst zal blijven bestaan? 
Mijn eerste reactie: Absoluut. Net zoals mensen blijven bewegen en denken en lezen, zingen en filosoferen. Ik begrijp de noodzaak voor het stellen van deze vraag niet goed. Of anders gezegd ik voel die angst niet. Ik vermoed van wel zolang er mensen zijn. Schimmels en bacteriën of bomen hebben misschien een andere vorm van entertainment of reflectie, of iets nodig waar ze vervuld van zijn of worden. Ik bekijk het natuurlijk extreem vanuit mijn leefwereld, en daar kan ik me moeilijk een wereld zonder voorstellen. Zo ook met muziek en beeldende kunst. Het live gegeven vermoed ik dat mensen blijven willen, ik denk niet dat mensen alleen genoegen blijven nemen met in een bank te blijven zitten en de rest van je leven te streamen. Zo denk ik ook dat wat in theater ontstaat vaak jaren later totale uitvergroting krijgt op festivals of evenementen die te klein zijn voor een zaaltje.