172 | Etcetera

#172
01.06 — 14.09.2023

print

Bewezen staat van dienst

Redactioneel Etcetera 172

De hoofdredactie

‘Ze moeten vooral niet op zoek gaan naar een nieuwe Alain Platel’

‘Zeg het mij op tijd als ik begin te zagen, hè! Op mijn leeftijd…’ Alain Platel (67) zit er ontspannen bij, nu hij officieel met pensioen is en zelf is afgezwaaid bij les ballets C de la B. Ruim 35 jaar leidde hij het dansgezelschap, dat nu verveld is tot laGeste. Artistieke plannen zijn er nog genoeg, maar alleen omdat hij wil, niet omdat iets moet, vertelt hij aan Wouter Hillaert. ‘Anders dan sommige veelmakers ben ik niet bang om dood te gaan.’

Wouter Hillaert

Een oeuvre is ook wat je niet hebt gemaakt

Het Franse ‘oeuvre’ kan zowel het individuele kunstwerk, als het verzamelde werk van een kunstenaar betekenen. Het is deze verknoping van kunstwerk, leven en ‘levenswerk’ die Kristof van Baarle intrigeerde in Aren van Benjamin Verdonck, Body of Work van Daniel Linehan en Lutz Förster van Jérôme Bel. Deze voorstellingen vertellen ons iets over de plek van het kunstwerk, de vorm van een levensloop, en de verhouding tussen kunst en leven.

Kristof van Baarle

Zinloos, maar godverdomme wel bloedmooi

In 2013 deed theatercollectief BOG. een eerste ‘poging het leven te herstructureren’. 10 jaar later wagen ze opnieuw hun kans. Hoe is hun perspectief op dat leven veranderd en zijn ze als kunstenaar, maar ook als mens, gegroeid? Tijdens het repetitieproces schreven makers Lisa Verbelen, Sanne Vanderbruggen, Judith de Joode en Benjamin Moen brieven naar elkaar, waaruit je hier kunt meelezen.

BOG.

Over tegentijdsheid

In een wereld waarin alles steeds sneller en steeds anders moet, waarin eeuwige vooruitgang de status quo bepaalt, kan ‘tegentijdsheid’ een verfrissend tegenwicht bieden. Dat heeft niets met nostalgie of ouderwetsheid te maken, schrijft Joachim Robbrecht, wel met een zekere vertraging, een aandacht voor wat anders razendsnel zou verdwijnen. Met de Volksbühne in Berlijn als voorbeeld pleit hij voor tegentijdsheid als een vorm van verzet tegen de genadeloze wegwerplogica van het kapitalisme.

Joachim Robbrecht

‘Als we nog tien jaar wachten met een werking rond danserfgoed, dan zijn we echt te laat.’

Hedendaagse dans in Vlaanderen floreert al een halve eeuw. De choreografen die in de jaren 1980 debuteerden, worden ouder. Wat gebeurt er met hun erfenis als ze er straks niet meer zijn? Hoe moeten we omgaan met die choreografische nalatenschap, die Vlaams cultureel erfgoed is? In Leuven buigen de mensen van STUK — Huis voor dans, beeld en geluid zich over die vraag. Annelies Van Assche, dansonderzoeker aan de Universiteit Gent, vroeg directeur Steven Vandervelden (STUK) om de plannen uit de doeken te doen en toetst ze in gesprek met choreograaf Marc Vanrunxt (Kunst/Werk).

Annelies Van Assche

Oude vossen en jonge wolven (deel 1)

‘Wij delen dezelfde kernwaarden’

Steeds meer theatermakers kijken over de generatiekloof heen en werken samen met collega’s die hun ouder of kind konden zijn. Waarin schuilt de aantrekking van die intergenerationele dialoog? Luca Bryssinck (26) en Czeslaw de Wijs (54), samen deel van collectief ’t Barre Land, getuigen over de voordelen van ‘in twee werelden en twee leeftijden tegelijk te leven’.

Luca Bryssinck, Czeslaw de Wijs

Oude vossen en jonge wolven (deel 2)

‘Groeien tussen mensen met ervaring is een cadeau.’

Steeds meer theatermakers kijken over de generatiekloof heen en werken samen met collega’s die hun ouder of kind konden zijn. Waarin schuilt de aantrekking van die intergenerationele dialoog? Maja Westerveld (35) schrijft over hoe ze onder de vleugels van Abattoir Fermé vanuit een gedeelde ‘stronteigenwijze’ houding haar eigen signatuur vindt.

Maja Westerveld

‘I’m losing my youth, it’s leaving, ciao!’

‘Aging is a narrative and each of us tells her own story’, schrijft de Amerikaanse criticus Margaret Morganroth Gullette, een belangrijke stem in het debat rond ‘ageism’. Welke verhalen over ouderdom, aftakeling en verlies zien we op onze podia? En hoe herbevestigen of counteren bij uitstek vrouwelijke dansers en choreografen de idealen van (seksuele) jeugdigheid en ongerimpelde virtuositeit, die diep in de danskunst geworteld zijn? Charlotte De Somviele schetst een perspectief in vogelvlucht.

Charlotte De Somviele

De kunst van het om-denken

Julie Rodeyns behaalde in 2022 haar doctoraat aan de VUB met een etnografische studie over IN/FINITY, een artistiek project in het palliatieve dagcentrum TOPAZ dat ze mee cureerde. In deze tekst kijkt ze terug op de complexe rol van kunst in de context van het levenseinde, en komt ze tot verrassende conclusies.

Julie Rodeyns

Rolwolken

Een kortverhaal door Siska van Daele

Siska van Daele

The massacre at Paris – Toneelgroep Amsterdam

Eerste liefde

In ‘Eerste liefde’ vragen we theatermakers naar het kunstwerk waarmee het voor hen allemaal begon. Nederlands theatermaker en beeldend kunstenaar Dries Verhoeven kiest The massacre at Paris (2001), een voorstelling van Toneelgroep Amsterdam waarbij Verhoeven stage liep.

Dries Verhoeven

Verslag: Hoe willen we oud worden?

Reflectiedag op 3 juni 2023 i.s.m. rekto:verso en NTGent

Dat ouder worden een urgent thema is, was al duidelijk door het feit dat niet één, maar twee cultuurtijdschriften er gelijktijdig een heel nummer aan wijdden. Zowel Etcetera als rekto:verso stelden in hun juninummer van 2023, respectievelijk Leef-tijd en Editie 99, de vraag naar de plaats van ouderen in onze samenleving, op het podium en in de kunsten. Dat resulteerde in de reflectiedag Hoe willen we oud worden?, die ze in samenwerking met NTGent organiseerden. Op het programma: debatten, een panelgesprek, artistieke interventies en een volksassemblee. Schrijvers en kunstenaars kwamen aan het woord over welke impact ouder worden heeft op hun praktijk, of juist over hoe weinig impact het heeft. Een verslag.

Noah Lena Vercauteren

Een zelfgeknutseld theater

Eerste liefde

In ‘Eerste liefde’ vragen we theatermakers naar het kunstwerk waarmee het voor hen allemaal begon. Theatermaker Louis Janssens (27) kiest Lodewijk de koningspinguïn (2004), een muzikale vertelling van Dimitri Leue en Benjamin Boutreur.

Louis Janssens

The thin white duke

Eerste liefde

Tijd voor een nieuwe rubriek! In ‘Eerste liefde’ vragen we theatermakers naar het kunstwerk waarmee het voor hen allemaal begon. We gaan van start met Sigrid Vinks over het mythische concert van David Bowie in Vorst Nationaal in 1976.

Sigrid Vinks

recensies

Alle Schone Dingen – Tom Dewispelaere, Toneelhuis & Olympique Dramatique

Kwetsbaarheid als medicijn

Toneelhuis opent het seizoen met de monoloog Alle schone dingen. In intiem samenspel met het publiek, vraagt acteur Tom Dewispelaere zich af of je geluk kan vangen en bewaren. Hoe kunnen we ons wapenen tegen de onverschilligheid waarmee de samenleving zovelen als een sneltrein voorbijrijdt?

Astrid Soetewey

Figurine – Lieselot De Wilde

Een web van kaders

Dat sopraan Lieselot De Wilde niet binnen de lijnen blijft van een ‘klassieke’ zangcarrière wisten we al – tien jaar geleden zagen we haar in een klein gemeenschapscentrum vertederend banjo spelen aan de zijde van theatermaker Pieter De Buysser, in de onvolprezen filosofische theaterfabel De ongelofelijke veranderingen van Meneer Afzal (over zijn glazen been wordt niet gesproken). Met Figurine treedt ze nu voor het eerst zelf op de voorgrond als theatermaker en performer.

Evelyne Coussens

Josse Jnr. – Ahilan Ratnamohan / LOD & Robin

Zacht brutalisme

Het zal wel toeval zijn, want ik geloof niet zo in trends. De voorbije weken zag ik drie theatervoorstellingen waarin een witte toneelspeler een andere toneelspeler met een niet-Europese achtergrond ontmoet. Dat hoeft niet zo uitzonderlijk te zijn, bijzonder is wel dat deze Bagger, Gelukzoekers en Josse Jnr. minstens de helft van hun tijd steken in het delen van expliciete vragen over die ontmoeting en over de artistieke uitdagingen die daaruit ontstaan. In die discussie, die fysiek, verbaal en muzikaal verloopt, worden die uitdagingen ook voelbaar gemaakt. Maar twee van de drie voorstellingen missen enigszins hun punt, voor zover ze er al in slagen dat punt duidelijk te maken. Josse Jnr. maakt wél een punt.

Klaas Tindemans

è vero è vero è vero – Ika Schwander

De stille naweeën van een trauma

Hoe te leven in een getraumatiseerd lichaam? Ika Schwander vertrouwt ons haar meest intieme pijn toe, en laat ons stil achter.

Floris Baeke

Once Upon a Time – Febe Coysman

Valse bodems

Febe Coysmans Once Upon a Time (2021) is een luchtige, entertainende roadtrip over drie mensen die elk op hun eigen point of no return zitten. Deze voorstelling, een bachelorproef aan het RITCS, had volgens recensente Dagmar Teurelincx nog dieper mogen graven.

Dagmar Teurelincx

è vero è vero è vero – Ika Schwander

Theatrale chiaroscuro van pijn en verzet

Beeldend kunstenares en regisseur Ika Schwander botste in Rome op het kunstwerk Judith Slaying Holofernes van de 17de-eeuwse schilderes Artemisia Gentileschi. Gefascineerd door de raakvlakken tussen Gentileschi en Judith, maakte ze een sublieme voorstelling over trauma, depressie en het verzet daartegen. è vero è vero è vero, Schwanders afstudeerproject, verbeeldt de fragiliteit van het lichaam, de eenzaamheid van pijn, de poëtische kracht van distorsie, en vooral, de helende kracht van kunst.

Tilde De Vylder

Zonderzeeër – Sander Deckx

To see or not see

De aangrijpende performance Zonderzeeër van Sander Deckx, onderdeel van de Jong Werk programmatie van Theater Aan Zee, neemt het publiek mee op een intieme reis door persoonlijke ervaringen. De voorstelling laat ons nadenken over onze perceptie in relatie met niet-normatieve lichamen. Zo brengt Deckx een diepgaand reflectief denkproces teweeg.

Rojda Karakuş

SHAME ON US – Rebecca de Toro-Garland Garcia

Schaamteloos of zonder schaamte?

Met Shame On Us doet Rebecca de Toro-Garland Garcia, studente aan het Koninklijk Conservatorium te Antwerpen, ‘een poging om het gevoel van schaamte te omarmen.’ Schaamte is een uiterst interessant thema. In de 19e eeuw definieerde filosoof Friedrich Nietzsche het al als het meest menselijke gevoel, want het is datgene wat ons onderscheidt van dieren, en dat ons zelfbewustzijn en daardoor moraliteit verschaft. In de context van theater is een reflectie op schaamte zowaar nog fascinerender: de toneelwereld is er één van kijken en bekeken worden, dus wekt een theatrale omarming van schaamte grote verwachtingen.

Tilde De Vylder

Once Upon a Time – Febe Coysman

Another Piece of My Heart

In the sunny months of summer, cinemas around Europe move outdoors, organizing open-air screenings and often giving a dusting to old classics in the fresh air. Once Upon a Time by Febe Coysman shows that not only screens can move outdoors, but their plots and props too can step out of screens. A street in Oostende is transformed into a theater stage with a car as its centerpiece. And so a Tarantino-inspired Thelma and Louise go on a fearful trip full of loathing, all the while centering female friendship.

Ugnė Noreikė

Gelukzoekers – Charlotte Vandermeersch & Mokhallad Rasem / Theater Malpertuis & Arsenaal

Zoeken naar geluk in een isomobootje

Met Gelukzoekers gaan Charlotte Vandermeersch en Mokhallad Rasem op zoek naar het geluk. Hun tocht langs isomoboten, ‘lampgeiten’ en stofzuigers volgt een hobbelig, onlogisch parcours dat al zeker en vast niet eindigt met een definitief antwoord op de vraag wat geluk nu eigenlijk is of wat ons gelukkig maakt. Maar wat vertelt hun zoektocht dan wel?

Jasper Delva

SHAME ON US – Rebecca de Toro-Garland Garcia

Schaamte die nooit ongemakkelijk wordt

Choreografe Rebecca de Toro-Garland Garcia wil met SHAME ON US een poging doen om onze schaamte te omarmen. Het is een interessant uitgangspunt voor een dansvoorstelling die helaas in uitvoering niet weet te overtuigen.

Sam Simons

F A G G O T S – Tibau Beirnaert

Buitenaardse vlucht

In Tibau Beirnaerts solo F A G G O T S, mee geschreven door Laurens Aneca en recent te zien op Theater Aan Zee, neemt die de toeschouwers mee naar een planeet die bestuurd wordt door, u raadt het al, “’faggots”’. Schuilt er vrijheid in het ten volle uitleven van fantasieën?

Dagmar Teurelincx

BUG – Max Colonne & Alicia Andries

Waiting for Gregor

BUG is the master’s thesis work (KASK) of Alicia Andries and Max Colonne. It uses Kafka’s Metamorphosis, a novel about one man, Gregor Samsa, and his transformation into an insect as a starting point. However, this time Gregor’s existential crisis is interpreted as a virus, a bug that latches on to the whole family, which is at the center of the play.

Ugnė Noreikė

Moddertong – Sébastien Hendrickx

Het warmt op

Wat doet het met mensen als hun omgeving langzaam te heet wordt om in te leven? Sébastien Hendrickx vertelt met Moddertong een verhaal waarin de klimaatverandering langzaam maar zeker gewoontes en verlangens doet verbrokkelen, en steeds nadrukkelijker op de voorgrond komt te staan.

Daphne de Roo

De eenzame stad – Johannes Lievens en MartHa!tentatief

Spreken is zilver, zwijgen is goud?

Met De eenzame stad van MartHa!tentatief creëerde jonge maker Johannes Lievens een autobiografische monoloog over eenzaamheid voor de Zomer van Antwerpen. Hoewel Lievens’ vertrekpunt bestaat uit interviews met anderen, is het vooral zijn persoonlijke relaas dat de boventoon voert.

Ciska Hoet

Het Nijlpaard – Felix Maesschalk

Enerverend familie-epos aan een Vlaamse steenweg

Met zijn vertolking van Eric De Volders Het Nijlpaard laat Felix Maesschalk zien dat hij in staat is om een zaal met weinig middelen voor zich te winnen. De beeldtaal is beperkt, maar de speelse Vlaamse vertelling van De Volder over een jongetje dat opgroeit bij zijn oma zet de verbeelding aan het werk.

Sam Simons

BUG – Max Colonne & Alicia Andries

Vlieg op de muur bij de familie Samsa

Een lange, spierwitte tafel met in het midden een kom fluogroene appelen en op de achtergrond aanzwellende noise: wees (niet zo) welkom in deze industriële loods omgedoopt tot de steriele ontbijtkamer van de familie Samsa. Een zwartgeklede man die later muzikant blijkt te zijn (Nick Baeyens) houdt een bordje voor zijn gezicht met de eerste zin van Kafka’s Gedaanteverwisseling: ‘Toen Gregor Samsa op een morgen uit onrustige dromen ontwaakte, ontdekte hij dat hij in zijn bed in een monsterachtig ongedierte was veranderd.’

Floris Baeke

Melvius – Ballet Dommage

De kunst van de crisis

Melvius van Ballet Dommage doorkruiste reeds de vijf Vlaamse provincies en raakte nu ook het publiek op Theater aan Zee. Samen met een grote groep Oostendse vrijwilligers omhelst het kleurrijke wagenspel van Katrien Valckenaers, Greet Jacobs, Wanda Eyckerman en Maxim Storms de stad met een absurdistische parodie van de crisis.

Astrid Soetewey

f e k t s j e k – Simone Milsdochter

De geruststellende echo van onze binnenkamer

Nadat ze het in Apate spreekt opnam voor het belang van de leugen, keert Simone Milsdochter in Fektsjek vanuit een ander perspectief terug naar het thema waarheid en onwaarheid. In een gedreven lecture performance waarschuwt ze voor de gevaren van fake news en houdt ze een vurig pleidooi voor een kritische blik op nieuws en informatie. Dat doet ze op een sobere scène met weinig meer dan een projectiescherm, haar begeesterde présence en een tekst die ze zelf schreef in samenwerking met Karin Eeckhout, Brecht Castel en Lotte Lambrecht.

Esther Tuypens

Opening Night – DE HOE

Het spel van het afpellen

Eigenlijk is het een wonder dat DE HOE zich nu pas verdiept in John Cassavetes’ Opening Night. De film uit 1977 bundelt heel wat van het onderzoek dat DE HOE de afgelopen jaren voerde, resulterend in voorstellingen over genderverhoudingen (sekse(n)) of generatieverschillen (Analoog), met daaronder natuurlijk, als rotsvast fundament, de eeuwige zoektocht naar de ‘opening’ – het moment van twijfel op de drempel tussen spelen en zijn. Nieuw voor DE HOE is de schaalvergroting: de sprong naar de grote zaal, een ruime cast, het grote gebaar. Een stap die de compagnie overtuigend zet, zonder zichzelf te verliezen.

Evelyne Coussens

SERDI – Serdi Faki Alici & Lara Staal / NTGent

Portret van een gebroken jeugd

In de autobiografische solovoorstelling SERDI duikt Turks-Gentse acteur en beatboxer Serdi Faki Alici zijn verleden in. Na het verliezen van zijn ouders op zesjarige leeftijd belandde hij in verschillende jeugdinstellingen, observatiecentra en internaten, die er allemaal in faalden de jonge wees een stabiele thuis te bieden. Doorheen deze kolkende monoloog klaagt Serdi het systematisch geweld dat deze instanties uitdragen aan en eert hij de mensen die hem de hand toereikten, zijn jongere zelf incluis.

Paula Rodríguez Sardiñas

Birdwatching 4X4 – Benjamin Vandewalle & P.A.R.T.S.

Gulzig gluren op de zeedijk

Na elf jaar doet Birdwatching 4X4 van Benjamin Vandewalle opnieuw Oostende aan tijdens het festival Dansand!. Twintig deelnemers observeren het kustleven vanuit een mobiele observatiebox. De dansvoorstelling sleurt je mee in een duizelingwekkend spel van kijken en bekeken worden.

Astrid Soetewey

Mein Gent — Alain Platel, Frank Van Laecke & Steven Prengels

Gelaagd portret van een stad en samenleving in beweging

Alain Platel en Frank Van Laecke brengen een eerbetoon aan de schuunste stad van ‘t land – maar niet echt. Mein Gent gaat niet (enkel) over Gent, maar over het vormen van een gemeenschap, als een onophoudelijk en onaf proces. Het is geen hervertelling van een geïdealiseerd verleden van één welbepaalde stad, maar een herschrijving daarvan voor een mogelijke toekomst. Eén vraag blijft in het midden: hoe verhouden we ons, in afwachting van de komst van deze gedroomde stad, tot het concrete nu?

Evelyne Coussens

Paris was a Woman – Bibi van Lieshout & Khalid Koujili El Yakoubi

Hoe voelt het om een geheim te zijn?

In Paris was a Woman brengen Bibi van Lieshout en Khalid Koujili El Yakoubi persoonlijke en kunsthistorische verhalen op de scène: queer, veelvormig, theatraal en overdadig. De spanning tussen de (verborgen) waarheid en kunst staat centraal in deze voorstelling.

Natalie Gielen

The Isomo Project II – Iris Bouche, HETGEVOLG & Het Laatste Bedrijf

‘In mijn verbeelding dans ik de woorden.’

Met The Isomo Project II presenteert choreografe Iris Bouche het resultaat van een collaboratieve queeste naar een ‘esthetiek van toegankelijkheid’. Bouche duidt dat ze ons – de al dan niet goed of slecht of afwisselend of eigenzinnig ziende toeschouwer – wil aanmoedigen om ‘anders naar dans te kijken en te luisteren’. Dat doet de voorstelling op een erg poëtische, delicate manier – met ronkende proza als audiodescriptie en piepschuim aan de vingertoppen. ‘Wat kunnen woorden met beweging? Wat kan beweging met woord?’, vraagt Bouche zich in haar inleiding af. Drie kwartier later zijn die vragen al wat meer beantwoord, maar blijkt vooral dat The Isomo Project II zelf iets in beweging brengt.

Sixtine Bérard

EXÓTICA – Amanda Piña

A transpersonal and transcultural desire to dance together

EXÓTICA is a journey that sets off even before the show proper starts. In my rush through its arcades, the Royal Saint-Hubert Galleries become a zoetrope of chocolate shops, gift boutiques, and chic restaurants–a parade of taste tourism that mindlessly reiterates the colonial accumulation and display of riches. In that sense, the premiere of Chilean-Mexican-Austrian based artist Amanda Piña’s latest piece at the Théâtre Royal des Galeries feels site-responsive. EXÓTICA beckons its audiences to examine the productions and consumptions of coloniality as it manifests between the dancing and spectating bodies across ethnic and sexual asymmetries. I enter the foyer covered with red velvet and mirrors, with the soundscape of tropical forests layered beneath the noise of the crowd. I can’t resist the feeling of being moved by some tingle that our predicament has deprived us of more and more: Fascination.

Eylül Fidan Akıncı