Liv Laveyne 

Liv is artistiek coördinator bij Cultuurcentrum De Grote Post en lid van de Grote Redactie van Etcetera.

Beste voorstelling?
Een grand cru samenkomen van theatergeneraties in Opening Night (De Hoe).

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
Joep van der geest en Louis van der Waal als toonbeeld van de homo ludens in Shut up and play with me (Zuidelijk Toneel)

Mooiste lichtontwerp?
Eenvoud siert soms op een vierkante meter in Desire (Louis Janssens).

Meest opvallende kostuum?
Heerlijke gekte met Brik Tu-Tok (Maxim Storms en Linde Carrijn).

Meest originele decor?
Als inhoud en vorm inventief samengaan in Gruis/aan de twijfel (Werktoneel).

Beste theatertekst?
Een huzarenstukje natuurliefde én naastenhaat op rijm met Walden (Jonas Vermeulen).

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Erg benieuwd naar de voorstelling van Marah Haj Hussein (winnaar pitch project Roel Verniers prijs 2023). 

Meest aanstekelijke ensemble?
Nona Demey Gallagher, Lieselot Siddiki en co gunnen een onbeschaamde inkijk en smijten zich letterlijk in Up Your Ass.

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling?
The Golden Stool (Toneelhuis/Gorges Ocloo) (in De Standaard).

Gezelligste theaterfoyer?
Cultuurcafe van De Grote Post uiteraard😉.

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
Bezuinigingen.

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
Irakese Geesten van Mokhallad Rasem.

Meest teleurstellende voorstelling?
Mein Gent (La Geste/Alain Platel).

Award voor beste podiumpresence?
Jonas Vermeulen (Walden), Maxim Storms en Linde Carrijn (Brik Tu-Tok).

Meest opvallende trend?
Paaldansen.

Theatergebeurtenis van het jaar?
De wereldwijde Gaza monologen, een nieuwe leiding voor NTGent en het overlijden van Johan Leysen. 

Evelyne Coussens

Evelyne is recensent voor onder meer De Morgen en Etcetera en en lid van de Grote Redactie van Etcetera.

Beste voorstelling?
Gruis/aan de twijfel van het Werktoneel of Up your Ass van Lieselot Siddiki en Nona Demey Gallagher

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
Om Gorges Ocloo, die in Mein Gent van Alain Platel met zijn Limburgse accent ‘Een kleintse mee andalouze’ probeert uit te spreken

Mooiste lichtontwerp?
Dat van Lucas Van Haesdonck in Een grot vol slijm met een rietje, een voorstelling voor zevenplussers van Benjamin Verdonck, met inbreng van figurenmaker Paul Contryn – magie mag soms nog gewoon magie zijn, leve de verroezing!

Meest opvallende kostuum?
Het kostuum waarmee Serdi Serdi speelde in de gelijknamige productie bij NTGent: zo geheel authentiek. 

Meest originele decor?
De prachtige scenografie van Mirella Weingarten in Figurine van Lieselot De Wilde – een muur die uiteenvalt in ronddraaiende balken, als wieken, waar de sopraan onder/door/langs moet zien te dansen. 

Beste theatertekst?
BOG 2 van de Vlaams-Nederlandse collectie BOG. — het beste bewijs dat ook teksten leven en meeveren met de tijd. 

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Ach, beloftes zijn gevaarlijk voor degenen die ze moeten waarmaken. 

Meest aanstekelijke ensemble?
De gelegenheidsdansers die Jotka Bauwens elke dag samenbracht op Theater Aan Zee – weer of geen weer, ze kreeg altijd wel wat passanten aan het dansen. 

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling?
Hmmm, ik lees graag en met veel aandacht collega’s, but I agree to disagree. 🙂

Gezelligste theaterfoyer?
Bij’ De Vieze Gasten in Gent blijft een warme, verwelkomende plek. Tijdens de energiecrisis van vorige winter veranderden ze hun naam in Bij’ de Fleece Gasten en kon je in de theaterzaal samen onder één lang fleecedeken kruipen. Dat is: weerbaarheid met een knipoog.

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
De betekenisinflatie van woorden als ‘kwetsbaarheid’ en ‘zorg’, die in sommige gevallen niet meer zijn dan de verhulling van een doorgeschoten ik-denken – steeds minder mensen slagen erin om nog buiten de eigen noden en behoeften te denken. 

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
Ik twijfel. Ik weet niet of de mens vandaag nog meer ontluisterd moet worden dan nu al dagdagelijks te zien is op het nieuws. Dus ik twijfel over Lullaby for Scavengers van Kim Noble, waarin we opnieuw voelen wat we (maar) zijn: aaseters. 

Tegengestelde optie is de musical Peter Pan uit 1987, met Els Olaerts die in de nok van het toenmalige NTG vliegt en mij mijn eerste magische theaterervaring bezorgt. Omdat de verbeelding ook zijn rechten heeft. 

Meest teleurstellende voorstelling?
Elke voorstelling die met te weinig zorg, liefde en tijd is gemaakt.

Award voor beste podiumpresence?
Tibau Beirnaert is electrifying in hun afstudeerproject Faggots, een autofictionele fabel over een zorgzame queer-gemeenschap.

Meest opvallende trend?
De combinatie van liefde en geweld. Alsof de theatermakers reageren op een verscheurde wereld door de ene of de andere kant te kiezen: ze kiezen voor de harde, activistische representatie van het geweld of voor een dramaloos theater waarin zorg en liefde centraal staan. Maar in beide gevallen is vorm terug als een manier van vertellen: het kale pamflettentheater lijkt even geluwd.

Theatergebeurtenis van het jaar?
Als het dan over de sector gaan: ons mindblowing onvermogen om respectvol met elkaar te blijven praten wanneer het gaat over de grote politieke conflicten die op ons pad komen, en de manier waarop we elkaar moreel met de vinger blijven wijzen in plaats van de vlucht vooruit te kiezen, samen. We zijn in dat polariseren (vanuit onze knusse, geprivilegieerde positie) geen haar beter dan de grote conflicten waarover het eigenlijk gaat. 

Natalie Gielen

Natalie is redactiemedewerker van Etcetera. Daarnaast werkt ze freelance als auteur, redacteur en outside eye in de kunsten.

Beste voorstelling?
MIKE van Dana Michel: wat een performer, wat een intelligente, absurde trip. 

En er was Birdwatching 4 x 4: Benjamin Vandewalle liet me alweer op een bedrieglijk eenvoudige en ontroerende manier ervaren hoe podiumkunsten de werkelijkheid kunnen transformeren.

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
‘Het is echt heel grappig’, werd me toevertrouwd voor ik de zaal binnenging. ‘Dat zullen we wel zien’, dacht ik. Het bleek al na een paar minuten onmogelijk om niet te schaterlachen tijdens Shut Up & Play with Me van Het Zuidelijk Toneel. En uiteraard: Maxim Storms deed me unheimische lachtranen wegvegen tijdens Nuggets. 

Mooiste lichtontwerp?
Zoals vaker in de voorstellingen van Ezra Veldhuis en Bosse Provoost speelt licht een sterke rol in All Watched Over by Machines of Loving Grace. 

Meest opvallende kostuum?
In Riddle my skin vervaagt de grens tussen het lichaam van Mustaf Ahmeti en diens omgeving, tussen mens en technologie, tussen synthetisch en natuurlijk, tussen naakt en gekleed. Het kostuum door Marionna Pluig Marigo en Jorgina Carrera Capell Aka 123maison verbeeldt een queer, hedendaagse sater op een unieke manier.  

Meest originele decor?
In Ruzie, de deurenkomedie van Jetse Batelaan, draaien de spelers door en de deuren rond op een roterend platform. 

Beste theatertekst?
Ahilan Ratnamohan stelt taalnormativiteit opnieuw op een intelligente manier in vraag in Une traduction infidèle. En Tine Van Aerschot bewijst dat haar theatertekst Ik maak me geen illusies en dit is er een van na bijna twintig jaar overeind blijft. 

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Hoelang ben je ‘nieuw’ en ‘veelbelovend’? In elk geval onthoud ik Up Your Ass van Lieselot Siddiki en Nona Demey: 🔥🔥🔥.

Meest aanstekelijke ensemble?
Ik vond Voorjaarsontwaken van WOLF WOLF niet over de hele lijn geslaagd, maar het spelplezier spatte ervan af. 

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling?
Ik las dit jaar alweer veel recensies die diep groeven. Ook heel erg blij met de nieuwe recensenten die de Etcetera-ploeg dit jaar vervoegden: hoe meer stemmen, hoe meer perspectieven. 

Gezelligste theaterfoyer?
Echt gezellig kan je het niet noemen, maar verstopt in een hoek of achter een pilaar in de Artiestenfoyer van De Singel praat ik graag na en blijf ik lang hangen. Qua knusheid verdient de bruine kroegsfeer in de bar van Nona een speciale vermelding.

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
Halflege theaterzalen (een optimist zou ze halfvol noemen).

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
Tijdens de presentatie van Infini 1-15 van Jozef Wouters in KVS in 2016, bracht Rimah Jabr Infini #5: zelf stond ze niet op de scène, maar we hoorden haar een brief voorlezen over de eindeloze, uitzichtloze tunnels in haar geboortestad Nablus. De scène werd gedomineerd door een kathedraal van palmen, naar Bosco di Palme (1754) van de Italiaanse architect Giovanni Carlo Galli-Bibiena. ‘Er is geen einde, je bent onderweg naar nergens, maar je blijft lopen.’, zei Jabr daarover.

Meest teleurstellende voorstelling?
Ik snoep al jaren van beeldmateriaal van Susanne Kennedy’s werk en las met veel interesse over haar voorstellingen. Tijdens het Kunstenfestivaldesarts kwam ze eindelijk naar Brussel. ANGELA was helaas niet alleen een ‘vreemde’, maar ook een saaie loop. Conceptueel klopte dat, maar een live ervaring zonder meerwaarde blijkt vooral op papier interessant. Geef mij dan maar de viering van mislukking door Ne Mosquito Pas. 

Award voor beste podiumpresence?
Kopano Maroga in Mimi’s Shebeen van Alesandra Seutin. 

Meest opvallende trend?
Geen grote trend, wel een aantal observaties: ecofeminisme en new materialism blijven hip (vind ik prima), Cassavetes-bewerkingen veroveren de scène, de deurenkomedie is terug, we zien nog meer niet-normatieve lichamen op de podia, en meertaligheid weerklinkt gelukkig ook in al haar facetten op de Vlaamse podia. 

Theatergebeurtenis van het jaar?
De Gaza Monologen. 

Simon Baetens 

Simon is kunstenaar en co-coördinator van Etcetera

Beste voorstelling?
The NarcoSexuals van Dries Verhoeven.

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
Tessa Jonge Poerink in Ruzie van Jetse Batelaan.

Mooiste lichtontwerp?
Untitled (Holding Horizon) van Alex Baczyński‑Jenkins (ontwerp: Krzysztof Bagiński).

Meest opvallende kostuum?
De vele gedaantewissels van Marie Vinck in Ne Mobliez Mie (FC Bergman).

Meest originele decor?
Angela (A Strange Loop) van Susanne Kennedy & Markus Selg.

Beste theatertekst?
Horror Vacui van Rebekka Bangerter: het theater speelt zich af in de tekst, die op haar beurt over de geschiedenis van tekstproductie gaat. 

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Tibau Beirnaert, een maker met een fysieke en beeldende vertelstijl die benieuwd maakt naar meer. 

Meest aanstekelijke ensemble?
De cast van The NarcoSexuals van Dries Verhoeven. 

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling?
Klaas Tindemans over Vake Poes van Lisaboa Houbrechts op e-tcetera.be. 

Gezelligste theaterfoyer?
De hoge tafel in het portiek van Monty.

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
Ironie die geen hoger doel dient.

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
The Automated Sniper van Julian Hetzel.

Meest teleurstellende voorstelling?
Mémé van Sarah Vanhee. 

Award voor beste podium-présence?
Gedeelde award: Princess Isatu Hassan Bangura in haar voorstelling Great Apes of the West Coast en Louise Bergez in Gruis/Aan de twijfel van Werktoneel / Jesse Vandamme.

Meest opvallende trend?
Een terugkeer naar narratieve theatraliteit, met psychologische personages, grote decors en uitbundige kostuums.

Theatergebeurtenis van het jaar?
De slotmarathon van Ne Mosquito Pas in Decoratelier. 

Charlotte De Somviele

Charlotte is recensent bij De Standaard en co-coördinator van Etcetera.

Beste voorstelling?
Gruis/aan de twijfel van Werktoneel.  

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
Wie: Lois Lumonga Brochez als djinn met bekakt Brits accent in Ensemble piece exhume buried cries. Wat: het prinsesselijke haarstrikje van Louis van der Waal in Shut up and play with me. 

Mooiste lichtontwerp?
Lucas Van Haesbroeck in Een grot vol slijm met een rietje. Alsof je in een snoepjeswinkel aan het einde van de wereld staat. 

Meest opvallende kostuum?
De blote bovenlijven in Desire van Louis Janssens. Zo eenvoudig, maar zo effectief. Ik zag een heel andere representatie van mannelijkheid dan ons wordt opgedrongen. Tegelijk hadden die blote torso’s ook iets kinderlijk, naïef en zacht. Dat contrast vond ik mooi in een voorstelling over verlangen. 

Meest originele decor?
Angela – a strange loop van Susanne Kennedy. Beeldend kunstenaar Markus Selg creëerde een non-plaats die het midden houdt tussen een Airbnb-appartement, een reality-tv set en een winkelcentrum die hij overschildert met maffe optische illusies die je realiteitsbesef voortdurend doen wankelen.

Beste theatertekst?
Une traduction infidèle van Ahilan Ratnamohan (zelden zag ik Vlamingen en Walen zo verbonden in een theaterzaal). En de voice-over van Dries Verhoevens The NarcoSexuals (een dijk van een essay).

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Princess Isatu Hassan Bangura.

Meest aanstekelijke ensemble?
Judith De Joode, Lisa Verbelen, Benjamin Moen en Sanne Vanderbruggen in BOG.2. Dat heet echte vriendschap.

Award voor beste podiumpresence?
Shit, ik kan niet kiezen: Dana Michel in Mike, mijn alltime artistiek verantwoorde girlcrush. En Meskerem Mees in Exit Above. Een woord: gratie.

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling?
Ugnė Jurelevičiūtė over De uitnodiging van Laura Van Dolron.

Gezelligste theaterfoyer?
Ik hou heel veel van lege theaters waar net een voorstelling heeft gespeeld, die hangen nog vol warmte en energie. Je voert er de beste nagesprekken en ik begrijp nooit goed waarom je er altijd zo snel buiten gekuist wordt door overijverige suppoosten. 

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
Tegenwoordig beginnen mensen steeds vaker te applaudisseren tijdens een voorstelling, alsof ze in The Voice zitten. Artistiek grensoverschrijdend gedrag vind ik het! Het geeft mij het gevoel dat artiesten circusdieren zijn die een kunstje opvoeren voor mensen die ‘waar voor hun geld’ willen. Het doorbreekt de concentratie (alsof ons versnipperde brein alleen nog maar ‘nummertjes’ aankan) en holt applaus als gebaar van erkenning uit. En los daarvan erger ik me ook gewoon blauw aan de hele oooh- en aaah-superlatievencultuur waar die applaushysterie een symptoom van is. De schoonheid die je het langst bij blijft, zit in de kleinste dingen. 

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
Misschien niet brandend actueel, maar wel brandend noodzakelijk als troost: Stillen van Lotte van den Berg (2006).

Meest teleurstellende voorstelling?
Ode to a love lost van Benjamin Abel Meirhaeghe. 

Meest opvallende trend?
Waar te beginnen? 

1) Hoe het theater voor veel vrouwelijke makers een safe space is geworden om komaf te maken met seksuele trauma’s (met de wraakfantasie als couternarrative).

2) Grootmoederkronieken en rituele séances met voorouders om het intergenerationele verdriet te bezweren (zie ook 1).

3) Moederschap! Eindelijk is het taboe op dat thema verdwenen. (Zie ook 2: je moederschap bevrijden door het juk van het verleden af te gooien).

4) De grote hang naar new age, magisch denken en spiritualiteit, die bij witte makers toch makkelijk vrij ironisch ingezet wordt terwijl veel podiumkunstenaars met niet-westerse roots daar veel oprechter mee omgaan.

5) En oh ja, paaldansen.

Theatergebeurtenis van het jaar?
Het overlijden van Johan Leysen. Ik wou dat ik hem nog eens Beckett kon zien spelen. Merci voor al het prachtige theater en dat mooie moment in de regen tegen uw gilet. 

Tessa Vannieuwenhuyze

Tessa is doctoraatsonderzoeker aan de Universiteit Gent en is dramaturge voor muziektheater collectief oester.

Beste voorstelling?
Knight-Night van Bryana Fritz & Thibault Lac.

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
Deze Freud drag king act van de Londense @pip.dream die ik zag op TikTok, https://www.tiktok.com/@pip.dream/video/7306959486000893217 

Mooiste lichtontwerp?
Club Gewalt, 10 Year Anniversary.

Meest opvallende kostuum?
Mustaf Ahmeti’s vergroeiing met de scenografie in Riddle My Skin.

Beste theatertekst?
Ahilan Ratnamohans Une Traduction Infidèle.

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Ik ben alvast benieuwd naar wat OTTESSA op de planken zal brengen, al is het maar omdat ik vind dat er met een bewerking van Mosfeghs roman My Year of Rest and Relexation best wel iets op het spel staat. En ik kijk evenzeer uit naar wat Matteo Sedda en Marco Labellarte verder uit Derek Jarmans Blue zullen puren. 

Meest aanstekelijke ensemble?
Senne Vanderschelden, Marius Lefever en Jef Van der Burght met hun film noir bricoleurschap in Silly Symphonies.

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling?
Eylül Fidan Akıncı over EXÓTICA van Amanda Piña gaf me meer handvaten.

Gezelligste theaterfoyer?
Théâtre La Balsamine in Schaarbeek.

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
De eeuwige wanverhouding tussen preach/practice waar we met z’n allen blijven in tuimelen.  

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
Er schiet me niet meteen één specifieke voorstelling te binnen, maar ergens wil ik graag geloven dat iedere voorstelling in dialoog met het hier en nu in staat is om tot iets hyper relevant te vervellen. 

Meest teleurstellende voorstelling?
Takemehome van Dimitri Chamblas & Kim Gordon.

Award voor beste podiumpresence?
Yves Tumor categoriseert zichzelf op Instagram als ‘theatrical play’. En de katten van Catvertise in Angélica Liddells Liebestod.

Meest opvallende trend?
Caterina Barbieri die plots in meerdere voorstellingen vanuit het experimentele muziekcircuit op de theaterbühne weergalmt.

Sixtine Bérard

Sixtine studeerde kunstwetenschappen aan de UGent en recenseert voor Etcetera.

Beste voorstelling?
The Isomo Project II van Iris Bouche

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
Elk personage in Gruis/aan de twijfel (Werktoneel).

Mooiste lichtontwerp?
All Watched over by Machines of Loving Grace (lichtontwerp van Bosse Provoost en Ezra Veldhuis).

Meest opvallende kostuum?
Het ontwerp van van Marie Baudoncq en Brende Eschauzier voor Tibau Beirnaert in F A G G O T S.

Meest originele decor?
Het decor van Mein Gent (laGeste), ontwerp: Luc Goedertier en het decoratelier van NTGent en het decor van Gruis/aan de twijfel (Werktoneel), ontwerp: Chloé Wasselin-Dandre. 

Beste theatertekst?
Eenzame Stad van Johannes Lievens.

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Ika Schwander.

Meest aanstekelijke ensemble?
Le Boréal.

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling?
De recensie die Ugnė Jurelevičiūtė schreef over Politics of Colours / Chromopolitika.

Gezelligste theaterfoyer?
Atelier 210.

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
Koude regen tijdens buitenvoorstellingen.

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
The Gaza Monologues (van ASHTAR theatre) zijn (helaas) brandend actueel. Ook Necropolis van Arkadi Zaides blijft (helaas) heel relevant.

Meest teleurstellende voorstelling?
Police Cops : The Musical (gezien op Edinburgh Fringe).

Award voor beste podiumpresence?
Kay Sara (hoewel die niet aanwezig was ‘op het podium’) in Antigone in de Amazone.

Meest opvallende trend?
Steeds meer huizen passen het ‘pay what you can’-systeem toe.

Theatergebeurtenis van het jaar?
De geweldige, liefdevolle, boeiende, mooie, warme viering van Queen Nikkolah.

Lena Vercauteren

Lena doctoreert aan UGent. Die recenseert voor Etcetera en is de lid van de Grote Redactie.

Beste voorstelling?
Untitled (Holding Horizon) van Alex Baczyński-Jenkins. Een trance in performancevorm die nog langer dan drie uur had mogen duren.

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
Luanda Casella in Short of Lying. Zelfs wanneer de voorstelling ook vaak heel serieus wordt, weet Casella er altijd humoristische momenten in te weven.

Mooiste lichtontwerp?
All Watched Over by Machines of Loving Grace van Ezra Veldhuis & Bosse Provoost, omdat het spel tussen licht en de kleuren van de kostuums en het decor zo prikkelend was.

Meest opvallende kostuum?
Ahilan Ratnamohans kledij in Une Traduction Infidèle, vooral om zijn lichtheid die dan toch veel bijdroeg aan het verhaal dat hij vertelde over taal, familie en doorzettingsvermogen.

Meest originele decor?
De rituele performance Put your heart under your feet… and walk! van Steven Cohen had een sterk symbolistisch decor met referenties naar dansen, rouw en pijn. Er zat zoveel meer in dan je als toeschouwer ooit zou kunnen snappen.

Beste theatertekst?
Long Day’s Journey into Night van Theater Zuidpool, vooral als viertalige versie, waarbij de personages nog duidelijker naast elkaar spreken en niet echt naar elkaar kunnen luisteren.

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Marah Haj Hussein. Een volwaardige danser-maker die het spectrum tussen performance en dans bewandelt, en ook echt iets te vertellen heeft.

Meest aanstekelijke ensemble?
Het enthousiasme van De HOE kan me enorm bekoren. Opening Night heeft dat voor mij ook weer bevestigd.

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling?
Paris was a Woman (Bibi van Lieshout en Khalid Koujili El Yakoubi) was voor mij een beetje teleurstellend, maar de recensie van Natalie Gielen in Etcetera deed me verder nadenken over de kwetsbaarheid die de voorstelling toonde, zelfs wanneer die voorstelling vaak te vanzelfsprekend voor mij was.

Gezelligste theaterfoyer?
De Minardschouwburg in Gent, maar dan specifiek de groene fluwelen zetel helemaal achteraan. 

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
Mensen die héél voorzichtig iets luid (een muntje, een sleutelbos) uit hun tas halen of wegsteken. Hoe trager je het doet, hoe meer (en langer) het opvalt, maar toch voelen we ons allemaal verplicht om dat ene plasticje zo traag mogelijk te openen en weer zo traag mogelijk weg te steken.

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
Para met Bruno Vanden Broecke. Nog niet zo heel oud, maar in tijden van oorlog(smisdaden) wel een voorstelling die de mentaliteit van het leger blootlegt. Hoe slaat idealisme om in overdadig geweld? Bijzonder snel.

Meest teleurstellende voorstelling?
Ik was met queer enthousiasme naar Paris was a Woman (Bibi van Lieshout en Khalid Koujili El Yakoubi) gegaan, maar bleef enorm op mijn honger zitten. Het wou een beetje van alles zijn en raakte daardoor voor mij niet echt aan iets substantieels.

Award voor beste podiumpresence?
Jesse Mensah in Penthesilea (Internationaal Theater Amsterdam) als Achilles, met de sterallures van een androgyne rockster.

Meest opvallende trend?
De afwezigheid van een ‘complete rol’ waarachter de acteur schuilt. De scheiding tussen mens en personage is bijzonder flou geworden.

Theatergebeurtenis van het jaar?
Milo Rau die zijn vertrek aankondigde bij NTGent.

Daphne de Roo

Daphne is eindredacteur bij De Standaard en recenseert voor Etcetera

Beste voorstelling?
Horizon van Manuela Infante. Zoveel genialiteit én zoveel emotie. Het voorgesprek met Karen Barad was misschien wel nodig om het voldoende te begrijpen. 

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
Kaat Arnaert en Nona Buhrs in Vulcanize me van Audrey Apers.

Al heb ik ook ouderwets gegrinnikt om Lena Majri, Suzanne Ceulemans en Bartel Busschaert in Once upon a time van Febe Coysman.

Mooiste lichtontwerp?
Dat van Thomas Giger voor How a falling star lit up the purple sky van Jeremy Nedd & Impilo Mapantsula. Prachtig lichtspel met spots en een draaiende mobile. 

Meest opvallende kostuum?
Het rubberen mannenhoofd dat bungelde tussen de benen van Ika Schwander in È vero è vero è vero. Toen dat tevoorschijn piepte vanonder een rok, was het alsof ze haar eigen verkrachter baarde. 

Meest originele decor?
Controlfreak Romeo Castellucci boog zich mee over het decorontwerp in Das Rheingold, dat absoluut indrukwekkend was. Ook Paola Villani verdient applaus voor dit creatieve werk, net als het team dat de prachtstukken fabriceerde. De Munt maakte er een kleine reportage over. 

Beste theatertekst?
Moddertong van Sébastien Hendrickx. Ik weet niet hoezeer hij die tekst improviseert, want Hendrickx speelt elke keer een net iets andere voorstelling. Maar de versie van Theater aan Zee, die zou ik zo als novelle kopen. 

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Audrey Apers. Ik vond haar afstudeerwerk Vulcanize me echt de moeite. Meer van dat absurdisme, alsjeblieft. 

Meest aanstekelijke ensemble?
De dansers van Impilo Mapantsula! Wat een energie! 

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling?
Twee over dezelfde voorstelling: de recensies van Lotte Ogiers (Pzazz) en Floris Baeke (Etcetera) over È vero è vero è vero van Ika Schwander. Ik kwam buiten uit die performance met de gedachte dat ik veel zeer interessante beelden had gezien, maar geen geheel. Deze twee recensenten maakten er wél een geheel van.

Gezelligste theaterfoyer?
De openluchtfoyer van Theater aan Zee. Zelfs in de regen is het daar gezellig. 

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)
Oei, ik erger mij niet zo veel. Dat makers onderbetaald zijn? Dat er te weinig huisartiesten zijn? 

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
The museum van Bashar Murkus, waarin een terrorist zijn laatste avondmaal deelt met de rechercheur die zijn zaak onderzocht. Murkus, opgegroeid in bezet Palestina, wou onderzoeken waarom en wanneer mensen overgaan tot extreem geweld. Hij stelde zich in 2019 (en ongetwijfeld daarvoor ook al) de vraag wat het verschil is tussen een aanslag in een museum en een oorlogsbombardement op burgers. Dat iets door een staat gelegitimeerd wordt, maakt het nog niet aanvaardbaar. 

Meest teleurstellende voorstelling?
Victoria Lomasko op Kunstenfestivaldesarts. Mijn verwachtingen waren enorm hooggespannen, vanwege haar bekroonde tekenwerk, vele tentoonstellingen en boeiende levensverhaal. Haar laatste boek The last soviet artist is een aanrader, maar haar performance Five steps stelde me teleur.

Award voor beste podiumpresence?
Adanna Unigwe in Ifigeneia. Ze stond maar klein vermeld op de flyer, maar haar spel was groots.   

Meest opvallende trend?
Een postuum podium voor zwarte heldinnen. Onder meer Miriam Makeba, Nana Yaa Asantewaa en Nina Simone werden in 2023 weer — of eindelijk — in de spotlights gezet. Meer dan terecht, en het leverde ook verdomd goeie voorstellingen op.

Theatergebeurtenis van het jaar?
Nona Demey Gallagher en Lieselot Siddiki kregen het voor elkaar om Up your ass van Valerie Solanas te mogen opvoeren. Met een beetje lef en een goeie brief krijg je veel voor elkaar, zo blijkt. 

Maar als recensent … Marcel Goecke die hondenkak in het gezicht van recensente Wiebke Hüster wreef. Die theaterfoyers mogen gezellig zijn, je moet daar toch niet te lang blijven hangen als je al eens scherp was.

Johan Thielemans

Johan stond mee aan de wieg van Etcetera en schrijft over theater en opera.

Beste voorstelling?
La Clemenza di Tito bij Opera Ballet Vlaanderen. Milo Rau zet Mozarts opera ongegeneerd naar zijn hand. Een boeiende dialoog met de traditie. Eén van de meest gehoorde vragen van het jaar – wat kan kunst? – wordt hier scherp gesteld. Is kunst niet de grote ontmijner van elke revolutionaire reflex? Dezelfde vraag stelde Extinction van Julien Gosselin. Het is ‘politiek’ door te twijfelen.

Om wie heb je het hardst moeten lachen? 
Serdi in zijn gelijknamige voorstelling bij NTGent. Een interessant persoonlijk portret over de mogelijkheden van de buitenstaander, maar gebracht door een enthousiaste performer, met dito tekst en muziek

Mooiste lichtontwerp?
The making of Berlin (Yves Degryse). Waar film en theater zo eng verweven zijn, dat je niet meer weet wat het licht ‘belicht’: een geprojecteerd beeld of een object op het toneel. Een beetje het publiek op een vals been zetten, maar Yves Degryse doet niets liever. 

Meest opvallende kostuum?
Het masker van ‘Julian Hetzel’ in Spafrica.  Heel mooi hoe je eerst gelooft dat je Hetzel zelf ziet, en dan begin je te twijfelen, en dan gaat het om een masker – man wordt vrouw (Ntando Celle, heerlijke performer trouwens). Dat soort masker zag ik ook bij Ne Mobliez Mie van FC Bergman. 

Meest originele decor?
Jan Versweyveld voor Mijn Lieve Gunsteling. Meer dan filmisch realisme, koeien incluis. 

Beste theatertekst?
Een voorstelling die schijt heeft aan zijn eigen vage titel: grappig, ironisch, over theater en spelen en conventies.

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Tom Goossens. Een maker die erg muzikaal is, maar graag met het bekende materiaal gaat rommelen. Hij heeft een bijzonder verfijnd komisch talent. Uitzonderlijk in het Vlaamse landschap. Het is de noodzakelijke zuurstof tussen alle kommer en kwel. Muziektheater op zijn best. Nu zet hij de stap naar het grote operatoneel maar hij blijft aan zichzelf trouw. 

Meest aanstekelijke ensemble?
WOLF WOLF met fantasievolle versies van teksten uit het repertoire. Hun Wedekind was wervelend.

Gezelligste theaterfoyer?
Vlaamse opera, Gent. Het heeft de allure van een paleis met drie zalen op een rij. Waar droomde de Gentse bourgeoisie van toen ze dit complex vol nostalgie liet bouwen?

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
Al die nutteloze en pretentieuze Engelse titels voor kleine producties. Alsof ze morgen allemaal inschepen naar Londen of New York. Licht belachelijk, en toegeven aan de culturele dominantie van Amerika.

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn? 
Mistero Buffo (Dario Fo / Internationale Nieuwe Scène).

Meest teleurstellende voorstelling?
Tim Etchells – How Goes The World, Histoire(s) du Théatre V. Een voorstelling vol voorspelbare grappige, en niet zo grappige momenten. Gebaseerd op repetitieve situaties, zoals een eindeloze drinkpartij, die zo lang duurt tot ze niet grappig meer is.

Award voor beste podiumpresence?
Marie Vinck, de tragische zwijgende aanwezigheid bij FC Bergman in Ne Mobliez Mie (al is het in de theaterfilm).

 Meest opvallende trend?
Voorstellingen over identiteit, sociaal onrecht of een fout verleden verzwakken zich te vaak door alles af te ronden op wat neerkomt op een soort eigentijdse preek.  Het ouderwetse politiek theater komt terug bij jonge makers die zich daar blijkbaar niet bewust van zijn. 

Theatergebeurtenis van het jaar?
Gosselin met Extinction in De Singel. Een meesterlijke beheersing van het hybride medium live film en theater. Hij schuwt de moeilijkheid niet, en daagt het publiek uit. Zijn pessimisme in deze voorstelling is grenzeloos. De zoon van Thomas Bernhardt, zeg maar onder het motto: alles moet op de schop. Fascinerend, maar politiek gevaarlijk. Zijn acteurs (Frans en Duits) zijn  schitterend.

Wouter Hillaert

Wouter is cultuurjournalist, dramaturg en docent. Hij maakt deel uit van de Grote Redactie van Etcetera.

Beste voorstelling?
Stereo Denta Plastique (Theater Antigone): wat een huzarenstukje van Silke Thorrez en Michael Vandewalle om ruim 40 Kortrijkzanen in hun verrassende kracht te tonen als groep én individu, en zo tegelijk een zorgelijk thema als de ontmenselijking van de zorg te agenderen, wars van clichés of miserabilisme! 

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
Hard lachen is bij mij nog een werkpunt, maar hartelijk grinniken deed ik alvast bij de heerlijk ontsporende bleit-scène van Estefanie Álvarez Ramirez in Please (don’t) let me be (mis)understood van Geert Belpaeme. 

Mooiste lichtontwerp?
Ik had weinig met Dromers van WOLF WOLF, maar heel veel met hoe Gilles Pollak in die lange zit met louter wat spots op een abstract neutraal doek een hele waaier aan feeërieke uitzichten deed opbloeien, inclusief een zakkende volle maan. Een voorstelling op zich. 

Meest opvallende kostuum?
Op zich niets bijzonders, maar het kleedde hem wel in perfecte symbiose: de half-clowneske, half-armoedzaaierige outfit van Maxim Storms in Nuggets, inclusief zijn fascinerende stekelschoenen.

Meest originele decor?
De uiterst genoeglijke gaastent van het circus-achtige PERMIT, oh permit my soul to rebel van Side-Show, waar je je als publiek gewoon mee in kon neervleien op kussens. Of hoe een relaxed performance een heel nieuwe blik/verhouding tot het theater kan vormgeven.

Beste theatertekst?
Bij gebrek aan beter: de verzamelde verklaringen van Conner Rousseau.

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Maxim Waladi maakte met Wezen bij fABULEUS en Action Zoo Humain een solo die te veel onder de radar bleef, over een oer-Vlaamse theaterdirecteur die de memorabalia van zijn lange carrière probeert te slijten aan kinderen. Lekker geniepig en uiterst smakelijk in klasverband. Er was nog werk aan, maar werken deed het. 

Meest aanstekelijke ensemble?
Lola Bogaert, Sara Haeck en Yinka Kuitenbrouwer in Beatrijs: een makkelijk middeleeuws Maria-mirakel maar dan moeilijk. Werd ik heel goed gemutst van. Net als van het wonderlijke samenspel tussen Josse De Pauw, Ahilan Ratnamohan en Etuwe Bright Junior in Josse Jnr (LOD). Spelplezier werkt hoogst ontwapenend zolang het zich niet al te bewust gaat tonen van zijn eigen meesterschap. 

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling?
Je hebt mensen die recensies lezen en mensen die recensies schrijven. Ik ben van de tweede soort. 

Gezelligste theaterfoyer?
Theater Antigone, forever. Door de industriële adem van het gebouw, de smalle rokersbankjes bij de poort, de doodgewone limonades op de kaart en de brede variëteit aan bezoekers. Een welkom in honderd details. 

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
Hoe je in De Roma altijd (ook al in 2022, 2021…) verplicht je rugzak moet afgeven aan een vestiaire waar je dan achteraf zowat een halfuur moet aanschuiven om hem weer terug te krijgen, in een theaterstad waar je tegenwoordig na 21u nog maar één trein per uur terug hebt naar Gent. Ik zoek nog altijd naar een sluipweg.

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
How Goes The World van Tim Etchells bij NTGent in elk geval niet.

Meest teleurstellende voorstelling?
4.48 van De Roovers & Kunst/Werk, maar zeker niet alleen die. 

Award voor beste podiumpresence?
Nela Deleu in haar solo VLAMINGO, met dank aan een podiumopleiding in Bosnië in een oerdegelijke Stanislawskiaanse traditie die we hier in Vlaanderen ergens tussen 1980 en 2000 zijn kwijtgespeeld aan de kunst van het relativerend acteren.  

Meest opvallende trend?
De revival van de rookmachine. Alsof één rookwarenbedrijf opeens serieuze korting heeft gegeven en iedereen er is ingetrapt.  

Theatergebeurtenis van het jaar?
De sluipende veralgemening van taxshelter-financiering, als schoolvoorbeeld van de ideologische schizofrenie van ons theaterbedrijf. Iedereen aan het infuus van legale sluikroof op de nationale belastingpot, met Perpodium ineens als nieuwe king onder de coproducenten, voor van alles en nog wat. Ooit gaan we het ons hard beklagen, dit nieuwe liberale mijntje.

Elie Agniel

Elie studeerde in 2019 af als ingenieur-architect. Hij recenseert voor Etcetera.

Beste voorstelling?
The NarcoSexuals van Dries Verhoeven. Mijn blik naar de blikken van die mannen ga ik niet snel vergeten. Of zonder twijfel Skatepark van Mette Ingvartsen: een verhaal brengen met en doorheen de chaos van een skatepark! Of misschien hield Carolina Bianchi’s The Cadela Força Trilogy me het langst bezig. 

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
Jetse Batelaan kan me altijd aan het lachen brengen. Wat een geniaal idee om de backstage op scène te brengen in Een Leuk Avondje Uit! 

Of de woordeloze slapstick van Shut Up And Play With Me van Het Zuidelijk Toneel werkte ook zeer aanstekelijk.

Mooiste lichtontwerp?
Nocturnes for a Society van Myriam Van Imschoot in Kanal, in Brussel. Midden in de nacht werpen twee felle spots vanuit de werf aan de overkant van het kanaal licht in de ruimte. Wat eerst een mooie toevalligheid leek, bleek absoluut voorbereid.

Meest opvallende kostuum?
De blitse kostuums van Lisa Verbelen en Hendrik Lasure in Two. Is not a solo.

Meest originele decor?
Het hyperrealistisch decor van 笑顔の砦 Egao no Toride (Fortress of Smiles) van Kuro Tanino. Daar stonden werkelijk twee vissershuizen op dat podium. Zelfs de geur van eten kwam tot in de zaal. 

Beste theatertekst?
De teksten van De HOE, telkens weer. Opening Night vond ik weer zo fijn om te horen, lezen, herlezen…

Meest veelbelovende nieuwe maker?
De humor en toch verholen scherpe kritiek van Laurent Deloms Silicon Valley op het Bâtard festival had ik helemaal niet verwacht. Hoewel ik meestal absoluut een hekel heb aan gsm’ende toeschouwers, was het hier net de opdracht om op je gsm door natuurbeelden te scrollen, terwijl Delom een tekst voorlas over de absolute schoonheid van een berglandschap. Een simpele boodschap, maar met veel humor.

Meest aanstekelijke ensemble?
WOLF WOLF in Voorjaarsontwaken. De hele groep heeft op het podium indrukwekkend veel aandacht voor elkaar.

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling?
Mijn eigen recensie over Mette Edvardsens Livre d’images sans images. Hoe meer ik schreef, hoe meer ik verbanden en verwijzingen ontdekte. Dan geniet ik helemaal van het schrijven.

Gezelligste theaterfoyer?
Ik ben niet zo een foyerhanger, eigenlijk. Kaaistudio’s voelt het minst aan als een wachtruimte met verplichte consumptie, of het café aan OPEK, daar heb ik veel goede herinneringen aan…

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
Sporzacheckers tijdens voorstellingen. Zeker als het donker in de zaal is. 

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
Lightparticles inc van Gilles Pollak. Op een zoldertje toonde hij er zijn collectie aan lichtbronnen. Ik vind dat nog steeds een van de beste voorstellingen die ik tot nu toe heb gezien. De aanstekelijkheid van zijn blik en zijn fascinaties kwamen zo perfect overeen met de sfeer die zijn lichten creëerden… 

Meest teleurstellende voorstelling?
Mémé van Sarah Vanhee. Ik was nochtans zo een fan van haar Collected Screams, enkele jaren geleden, maar bij Mémé leken zowel al haar grootouders als toeschouwers onterecht onder hun voeten te krijgen voor ons gebrek aan activisme en kennis. 

Award voor beste podiumpresence?
Sien Vanmaele in haar Zeemaal. Ze bracht een personage van zichzelf, haar verhaal verteld door haar personage. Of ook van Laika: Frank Dierens die Ted Kaczynski speelt in Outsider. Ondanks de steriliteit van het lege zwembad, overtuigde Dierens me bijna dat hij werkelijk in een bos speelde. 

Meest opvallende trend?
Een voorstelling op twee haalt rookmachines, stroboscopen en rorschachpatroonkleding uit de jaren 1960 boven. Ze lijken zich bijna aan te passen aan alle nieuwe huisstijlen van de cultuurhuizen.

Theatergebeurtenis van het jaar?
Waarschijnlijk hoe gênant lang The Making of Berlin me aan het lijntje hield. Pas in de laatste vijf minuten vielen bij mij alle stukjes in elkaar. 

Jasper Delva

Jasper werkt als beleidsmedewerker  bij het Departement Cultuur, Jeugd en Media van de Vlaamse overheid en schrijft voor Etcetera.

Beste voorstelling?
Een erg moeilijke, zo niet onmogelijke keuze. Liever geef ik twee memorabele momenten die ik beleefde in en dankzij het theater:

• The choir of Dissonance van Brahim Tall met zicht op zee en een ondergaande zon
• Het samen bouwen van de boom in A Day is a Hundred Years van Jozef Wouters

Om wie heb je het hardst moeten lachen?
Rosie Sommers en Micha Goldberg over hun Wochenende en Antigone in German Staatstheater (try-out in Beursschouwburg).

Mooiste lichtontwerp?
Het gevoel van horizon in Untitled (Holding Horizon) van Alex Baczyński-Jenkins.

Meest opvallende kostuum?
De tijgerbroek van Vincent Focquet in FRICTION van Sophia Rodriguez.

Meest originele decor?
De lege, houten sokkel van Collectif Faire-Part die recht tegenover het standbeeld van Leopold II een plek liet ontstaan voor andere, nieuwe, dekoloniale verhalen.

Beste theatertekst?
TWO. is not a solo van Lisa Verbelen & Hendrik Lasure. Ik hoop stiekem op een ouderwetse cd met een boekje met de lyrics in zodat ik ze thuis van buiten kan leren zoals ik dat vroeger deed.

Meest veelbelovende nieuwe maker?
Ika Schwander, Jesse Vandamme, Stef Van Looveren,… te veel om op te noemen. 

Meest aanstekelijke ensemble? 
Het dolgekke duo Joep van der Geest en Louis van der Waal in Shut Up and Play With Me.

Welke recensie veranderde jouw blik op een voorstelling? 
De recensie van Natalie Gielen over Ik maak me geen illusies en dit is er een van van Tine Van Aerschot & Sara De Roo.

Gezelligste theaterfoyer?
Ik blijf zelden of nooit hangen in een foyer.

Grootste ergernis (voor of achter de schermen)?
De vaak heel beperkte speelbeurten van soms geweldige voorstellingen. Denk maar aan BOG.2. Een Nieuwe Poging Het Leven Te Herstructureren of Radical Hope – Eye to Eye van Stef Van Looveren.

Welke ‘oudere’ voorstelling zou dit jaar weer brandend actueel geweest zijn?
De Gaza Monologen van ASHTAR Theatre, en niet ‘zou’ maar ‘is brandend actueel’.

Meest teleurstellende voorstelling? 
Room With a View van (LA) HORDE. Een virtuoos gedanste maar inhoudelijk uiterst lege doos.

Award voor beste podiumpresence?
De vier Elvissen in Thank You Very Much van Claire Cunningham.

Meest opvallende trend?
‘trashy is the new beautiful’

Theatergebeurtenis van het jaar?
De collectiviteit achter het realiseren én in het brengen van de Gaza Monologen op 29 november, de Internationale dag van solidariteit met het Palestijnse volk.