De bühne wordt beheerst door een wit frontdoek met daarop, gestikt in rood garen, een onbestemd wezen – iets tussen hyena en hond? Midden in het doek wordt het wezen onderbroken door een groot, spiegelend vlak waarin het publiek zichzelf ziet binnenkomen, plaatsnemen, zitten. En kijken: naar het doek en naar elkaar. We horen geneurie, zacht gezang, het gefluit van vogels en het getinkel van bellen. Buiten stormt het flink die avond, in het spiegelvlak stommelen de laatste laatkomers haastig de trap af. De realiteit van de weerselementen leert ons fysiek een lesje, slechts enkele minuten voor we, eindelijk allemaal gezeten, een alternatieve realiteit binnentreden. Een magische wereld, die zich maar langzaam aan ons openbaart, door goed te kijken. 

“In het hart van AFK staat een reeks ‘cabaretnummers’ die zich grotendeels afspelen in de kijkdoos zelf.”

De zaallichten blijven aanvankelijk aan, waardoor we pas na een tijdje opmerken dat Camille Paycha al op scène is en zich rechts op het voorplan in slowmotion toebeweegt naar een verrijdbare spot. Ze is gekleed in een roodachtige outfit die een toets indigenous cultuur (zoals op het frontdoek) combineert met een strakke, futuristische stijl én de bolle schoenen van de clown. Paycha richt de spot op haar collega Maya Mertens, die al even langzaam de trap van de tribune afdaalt, terwijl ze woorden uitstoot die lijken op de code van een computer – verbrokkelde termen, schijnbaar gescheiden door een slash, die pas na meerdere combinatie-pogingen een zinnige zin vormen: nobody/i/am/impossible/a/human being – I am an impossible human being. “Welcome” zegt Mertens, uiteindelijk aangekomen bij het frontdoek, tegen de spiegel. “Welcome to my internet-cabaret of non-performance. We play for everyone.” Dan verdwijnt ze links van het spiegelend vlak in een grote scheur links in het doek, afgezet met rood nepbont. Vanuit de ‘reële’ wereld (die ook al theater is uiteraard) migreert ze naar de ‘magische’ wereld achter het spiegelvlak. Dat zal met de juiste belichting diepte krijgen, waardoor er een driedimensionale kijkdoos ontstaat. Bovendien zijn binnen die kijkdoos twee spiegels tegenover elkaar geplaatst, waardoor alles wat in die ruimte gebeurt zichzelf eindeloos herhaalt, zoals in een spiegelpaleis. 

Een internet-cabaret in een spiegelpaleis, wat heeft dat te betekenen? Wellicht geven Paycha en Velghe wat antwoorden via de QR-code die we achteraf meekrijgen, maar daar heb ik weinig boodschap aan – ik wil het graag doen met wat ik zie, en voel. Een eerste vaststelling is alvast dat Paycha en Velghe je efficiënt dwingen te kijken: door de spiegel, door het richten van de spot, door de consequent aangehouden vertraging van de bewegingen. In zekere zin was dat ook al het geval bij 60 degrees of separation (2025), een minimalistische circusvoorstelling waarin Paycha en Velghe het via een eenvoudige choreografie van hangen, steunen en elkaar in evenwicht houden hadden over vertrouwen en nabijheid – een uitgekristalliseerd idee met een heldere dramaturgie. In AFK blijft het de hele voorstelling lang een beetje een raadsel waarnaar we kijken, of eerder: er zitten (vooral talige) stoorzenders tussen wat we effectief zien en wat ons wordt aangereikt als inhoudelijke betekenisgeving. 

“Maken Paycha en Velghe hier een statement over de weldadige berroezing van de kunsten – de wenselijke en gewenste leugen van het  circus bijvoorbeeld – versus de gevaarlijke rabbit holes van een internetwereld, waar mensen op een minder gezonde manier gedissocieerd raken van de realiteit?”

In het hart van AFK staat een reeks ‘cabaretnummers’ die zich grotendeels afspelen in de kijkdoos zelf. In een van de eerste scènes zien we hoe de performers (naast Paycha, Mertens en Velghe ook Majo Cazares, Alice Davies en Oriana Mangala Ikomo Wanga) zichzelf en elkaar langzaam aankleden, voorbereiden. De ‘show’ zelf bestaat vervolgens uit eenzame, wat vervreemde lichamen die zich met lome traagheid kwijten van de nummers die normaal gesproken actie en opwinding moeten uitstralen. Een paaldanseres opent en sluit haar benen traag als een vermoeide zwemmer. Een trapeziste met lange haren draait rondjes, een steltenloper beweegt vertraagd door het beeld. Door te spelen met het licht lijken de figuren soms boven de zaal te zweven. Drie in het rood geklede performers bostelen traag een reusachtige hond – het beeld zou zo uit een voorstelling van Romeo Castellucci kunnen komen. Verstard in een tijdloze Wunderkammer is dit een kabinet van freaks dat zichzelf spiegelt in een oneindige verdubbeling. Dat de nummers geen omkadering hebben van aankondigend tromgeroffel maakt ze fysiek niet minder spectaculair – dit is circus, hier wordt als vanouds de zwaartekracht overwonnen. De beelden slagen er moeiteloos in om onze aandacht te trekken en vast te houden. 

Maar de voorstelling heet AFK, Away From Keyboard, en aan de hand van de figuur van ‘Error’ – host Maya Mertens die ons bij het begin van de avond verwelkomde – wordt er bovenop die beeldenweelde een lading aan conceptuele ‘richtingaanwijzers’ uitgesmeerd. “There’s time for one more story”, zegt Error, en ook dat er in dit cabaret “no tricks” zullen te zien zijn. Hier worden begrippen als ‘echtheid’ en ‘fictie’ tegenover elkaar geplaatst, maar hoe precies? Maken Paycha en Velghe hier een statement over de weldadige berroezing van de kunsten – de wenselijke en gewenste leugen van het circus bijvoorbeeld – versus de gevaarlijke rabbit holes van een internetwereld, waar mensen op een minder gezonde manier gedissocieerd raken van de realiteit? Is het een pleidooi voor de verbeelding van de ‘live’ kunsten – “Go beyond your imagination” – die zoveel gelaagder is dan de digitale vervreemding? Wat komt de referentie aan Gertrude Steins a rose is a rose is a rose hier doen? Verwijst The body is a text – de beginzin van een voorts welhaast onverstaanbare tekst – naar de écriture féminine van Hélène Cixous? Krijgen de flarden computertaal van Error – font/underscore/dash/ordervalue – buiten de kijkdoos een tegenhanger in de lichamelijke taal die wordt ‘gesproken’ binnen de magische wereld?

“The body is a text, zeer zeker, maar waar we daar in 60 degrees of separation zelf mogen achter komen, wordt het ons hier voorgekauwd.”

© Yvan Mahieu – De Grote Post

Het punt is: het doet er allemaal niet toe. Meer nog: het staat de onbevangen kijkervaring behoorlijk in de weg, op zo’n manier dat het nieuwsgierige zoeken naar betekenisvolle houvast na een tijdje omslaat in een wat vermoeide irritatie bij zoveel conceptuele blurb. Het werk van Paycha, in 2015 afgestudeerd in Tilburg op de aerial straps, is nooit ‘zomaar’ ‘entertainend’ circus geweest. Van bij het jonge locatiewerk dat ze toonde op Theater Aan Zee over Ice Skates and Other Cruelties (2021) tot 60 degrees en de vaak eenmalige performances die ze samen met Ruben Mardulier ontwikkelt – steeds gaat er een groot en vaak politiek geladen denken aan de voorstellingen vooraf, dat zich impliciet, in de lichamen laat lezen. The body is a text, zeer zeker, maar waar we daar in 60 degrees of separation zelf mogen achter komen, wordt het ons hier voorgekauwd. Ligt het aan de opschaling van middelen, van mensen, aan de context van de grote zaal? Zijn Paycha en Velghe bevangen geraakt door de angst om niet (voldoende) te worden begrepen? Terwijl ze met AFK juist een bijzonder hermetische voorstelling afleveren, ongelukkig genoeg nog eens gecopresenteerd voor een jong publiek? Ach, laat Stein en Cixous toch zwijgen, en de lichamen spreken. We zijn hier nu, weg van onze computer, we hebben de storm getrotseerd om onze volle aandacht te geven aan de magie van het circus, aan de betoverende beelden die onze verbeelding in alle richtingen openbreken. Daar ging het toch om, neen?