Read the English review here.

Dertig seconden. Zolang kijkt de gemiddelde museumbezoeker naar een kunstwerk. Us duurt een uur. De voorstelling start als een bevreemdend, levend schilderij: vijf performers op, naast of onder een zwarte bank die horizontaal op het kale voortoneel staat. Sommige lichamen zijn over elkaar heen gedrapeerd of leunen tegen elkaar, anderen maken enkel contact met de bank. Ze zien er onspectaculair uit, maar te gestileerd om alledaags over te komen met hun zwart, zilver en goud glimmende schoenen, hun anachronistische kleding met kleuraccenten die subtiel op elkaar afgestemd zijn. Ze zouden kunnen doorgaan voor zondagse bezoekers van deze kunsttempel waarin wij kijken hoe ze onder het warme scènelicht liggen, hangen, zitten.

In extreme slow motion herschikken en draaien de performers hun ledematen haast onmerkbaar, tot ze zich plots in een andere positie blijken te bevinden. De zorgvuldige, gecontroleerde bewegingen zijn net zoals de performers onspectaculair en gestileerd, maar ik vermoed dat ze fysiek inspannend zijn. Steeds verhouden de bijzonder traag bewegende lichamen zich volgens de horizontale lijn van de bank tot elkaar in de ruimte. Ook al raken ze elkaar niet altijd aan, ze maken deel uit van dezelfde compositie.

“In extreme slow motion herschikken en draaien de performers hun ledematen haast onmerkbaar, tot ze zich plots in een andere positie blijken te bevinden.”

Na een tijd vraag ik me af of ook de rest van het publiek zich afvraagt wat er gaat gebeuren, waar dit naartoe gaat. In de live performance arts is dat namelijk wat we verwachten: actie. Choreografen spelen met ons verwachtingspatroon verstilling en actie af te wisselen, door met ritme, positie en groepsdynamiek te werken. Ze puren er spanning uit. Terwijl mijn gedachten beginnen af te dwalen naar mijn zieke kat en mijn weekplanning, blijft dat soort spanning uit. Langzaam — soms hypnotiserend en dan weer vervelend, want waarom kijk ik hier naar? — blijven de performers zich ongenaakbaar herpositioneren. De diagonale lijnen die hun lichamen vormen, creëren het soort suggestie van dynamiek dat je op pakweg een Rembrandt ziet. De horizontale lijn van de bank straalt de kalmte uit van een horizon op een landschapsschilderij. En ondertussen ervaar ik noch rust, noch actie.

Het geluidsontwerp van Hassabi en Stavros Gasparatos versterkt die onbestemde sensatie en vergroot de frustratie over mijn niet ingeloste verwachtingen. Verschillende stemmen in uiteenlopende talen kraken door de boxen als audiohallucinaties, alsof iemand in een hotelkamer eindeloos zapt doorheen ontelbare internationale televisiezenders waarop geesten verschijnen en verdwijnen. De stemmen maken hun zinnen niet af, en wat we horen klinkt weinigzeggend. Eerder tussenwerpsels dan gedachten. Wat wil Hassabi ons vertellen?

“Verschillende stemmen in uiteenlopende talen kraken door de boxen als audiohallucinaties, alsof iemand in een hotelkamer eindeloos zapt doorheen ontelbare internationale televisiezenders waarop geesten verschijnen en verdwijnen.”

Hassabi laat het scènebeeld niet evolueren, maar houdt het vast (of vol?). Een tiental mensen hebben de zaal al verlaten, en ik kijk rond: ik ben vast niet de enige die moe ben en die moeite moet doen om me over te geven aan het niet-begrijpen van deze situatie, van het aanvaarden dat Us mij nergens naartoe voert, maar onverstoorbaar (bijna onbewogen) rond een bank beweegt.

De soundscape wordt ruimtelijker, abstracter. Stemmen maken plaats voor geruis en gekraak, alsof Hassabi ons uitnodigt om Us niet te talig of rationeel te willen begrijpen. Misschien moet ik mijn vraag herformuleren: wil ze ons überhaupt iets vertellen?

Ik denk aan werk van Lisbeth Gruwez of Jan Martens waarin trage groepschoreografieën culmineren in energie-uitspattingen, van verstilling naar climax opbouwen. Daarvan is niets te bespeuren in Us, tenzij jij de voorstelling als een aandachtsclimax beschouwt in een hectische wereld. Geen meditatieve oefening in rust waaraan je je met een zucht overgeeft, maar een dwingende, moeilijke oefening in kijken: hoe vinden lichamen balans, contrapunten, contact en verwijdering op één lijn? Ik stel me voor hoe 450 paar ogen zich richten op het podium. Een voorstelling als training in het volhouden van een perspectief. Us, wij: culminerend in één bewegend beeld.

“Us is een dwingende, moeilijke oefening in kijken. Ik stel me voor hoe 450 paar ogen zich richten op het podium. Een voorstelling als training in het volhouden van een perspectief. Us, wij: culminerend in één bewegend beeld.”

© Beniamin Boar

© Beniamin Boar

Je zou Hassabi kunnen betichten van artistieke arrogantie. Eén doorgedreven concept in een esthetische vorm zonder inhoud. L’art pour l’art. Nichekunst voor culturo’s (zoals ik)? Maar wat me vooral bijblijft is het ongemak en de kracht van Us: een uur lang samen kijken, erbij proberen blijven.

Na de voorstelling wil ik meer weten over Hassabi, en ontdek dat haar artistieke praktijk zich focust op die trage bewegingstaal die aarzelt tussen black box en white cube. In een recensie die Esther Severi in 2014 voor Etcetera schreef over Hassabi’s Première, duiken woorden op die ook door mijn hoofd spookten in BOZAR: “hermetisch”, “kil”, “ongenaakbaar”. En ook zij stelde zich twaalf jaar geleden gelijkaardige vragen naar de artistieke drive van de maker: “Wanneer is de doorgedreven, consequente uitvoering van een concept arrogant?” Die gelijkaardige bedenkingen van Severi onderschrijven mijn vraagtekens bij het werk van Hassabi. En toch heb ik de specifieke, ontregelende en rigide focus van Hassabi vooral ervaren als een extreme oefening in niet-wegkijken, in onverdeelde aandacht: is dat vrijblijvend of juist radicaal politiek? Op dat continuüm lijken wij, de performers en het publiek, ons te bewegen.