© Mokhallad Rasem

Leestijd 3 — 6 minuten

Tussen werkelijkheid en verbeelding

Leerervaringen: Mokhallad Rasem

‘Hoe blijf je je praktijk voeden als kunstenaar? Wanneer verwierf je nieuwe inzichten en sloeg je een andere richting in?’ Die vragen legden we voor aan vier podiumkunstenaars. Sara De Roo, Mokhallad Rasem, Tom Struyf en Jonathan Burrows beantwoordden ze elk vanuit een heel eigen perspectief. Hun bijdrages getuigen er vooral van hoe leerrijk omwegen kunnen zijn.

Toen ik theater maakte in Irak, vluchtte ik weg van de realiteit. Daar creëerde ik, net als de theatermakers rondom mij, een andere realiteit omdat de ‘echte’ werkelijkheid te hard was, te onbegrijpelijk en te zeer doordrongen van machtsmisbruik. Ik vluchtte daarvan weg en hield me alleen bezig met een verbeeldingswereld. Sinds ik in België ben, is daarin iets fundamenteel veranderd: vanaf dat moment ben ik mij ervan bewust geworden dat die realiteit mij ook bepaald en gecreëerd heeft. Een nieuwe wereld opende zich voor mij. Niet alleen was er een nieuwe taal, een nieuwe kleur, een nieuwe lucht, de wereld voelde ook veel meer ‘open’ aan dan de wereld waar ik uit kwam en die me dwong een alternatieve wereld te fantaseren.

In Irak had ik veel minder zicht op de wereld. Inmiddels heb ik een stuk van de wereld gezien en voel ik dat ik in mijn werk terug kan naar mijn eigen – mijn eerste – realiteit. Ik ben me meer gaan bezighouden met de analyse: vanwaar ben ik, vanwaar kom ik? Ik grijp weer terug naar mijn eigen cultuur en alles waarmee ik ben opgegroeid. Nu woon ik tussen die twee werelden. Ik woon tussen de realiteit van toen, die heel hard was, en de verbeelding waarmee ik nu die realiteit aanpak.

De voorbije twee jaar heb ik aan het Conservatorium van Antwerpen onderzoek gedaan naar mijn eigen creatieve werkprocessen als theatermaker en acteur, en meer specifiek de balans of de spanning tussen realiteit en fictie binnen die maakprocessen. Voor mij zijn dat twee werelden: de realiteit is wat zich voordoet aan ieder van ons; de verbeelding gaat voor mij over de kwestie hoe je die realiteit brengt. Ik ben aan dit onderzoek begonnen met een duidelijke werkpraktijk, en onderzocht hoe ik die kon deconstrueren. Ik besefte dat het essentieel was om een onderscheid te maken tussen de elementen uit mijn werkelijkheid en de elementen van mijn verbeelding.

Als een kruiswoordraadsel met horizontale en verticale elementen, is het een puzzel waarbij de werkelijkheid en de verbeelding op het einde perfect blenden, en waarvan het onderscheid tussen de twee uiteindelijk niet meer duidelijk is. Daarnaast zoek ik op het toneel steevast een ruimte om verleden, heden en toekomst met elkaar te verbinden. De essentie van mijn werk is: vragen stellen. Vragen die me diep laten zoeken naar inhoud. Ik heb door dit onderzoek ontdekt dat je het kunt hebben over hoe je als maker/acteur in een proces staat, en dat je dat materiaal tijdens het maakproces kunt opnemen in de volgende voorstellingen.

Dankzij het onderzoek heb ik ruimte kunnen creëren voor nieuwe vragen, nieuwe ingangen, nieuwe sporen, nieuwe gesprekken.

Mijn methode is door het analyseren van mijn werkprocessen ook geëvolueerd: aan de start van elk creatieproces teken ik een vierkant. Dat is voor mij een ruimte om al mijn gedachten te verzamelen en te ordenen. Ik schrijf in dit vierkant het onderwerp of startidee voor de creatie. Wanneer er van daaruit nieuwe impulsen of ideeën ontstaan, voeg ik een nieuw vierkant toe.

De verzameling vierkanten functioneert als geheugen van het maakproces. Het geheugen bestaat voor mij uit drie elementen: verleden, heden en toekomst. In de vierkanten van het verleden vat ik de geschiedenis van het onderwerp, het verleden van de personages, enzovoort. In de vierkanten van het heden verzamel ik ideeën over het moment waarop de voorstelling zich afspeelt, wat de betekenis van het onderwerp is binnen de huidige context of de leefwereld van vandaag, maar evengoed over de wijze waarop ik wil communiceren met het publiek, of hoe ik mijn verhaal wil overbrengen. Ik orden in de vierkanten van het heden de elementen die voor mij tot de werkelijkheid behoren. In de vierkanten van de toekomst verwerk en transformeer ik met de blik van verbeelding de elementen van het verleden en het heden. Dit vormt het fundament om een structuur te kunnen maken van de voorstelling.

Ook tijdens mijn werk als docent met de studenten primeert deze werkwijze. Wanneer ik met een groep een project start, vertrekken we telkens weer vanuit een vraag en maken we het onderscheid tussen werkelijkheid en fantasie. Zo slagen we er samen in nieuwe scènes, nieuwe personages, een nieuwe ruimte, nieuwe gedachten te creëren vanuit hun persoonlijke werkelijkheid.

Het onderzoek naar mijn methode speelt nu dus ook een rol in mijn lespraktijk. Door deze methode samen met de studenten toe te passen, blijft mijn onderzoek bestaan en evolueren.

 

Lees ook de leerervaringen van Jonathan Burrows, Sara De Roo en Tom Struyf.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

artikel
Leestijd 3 — 6 minuten

#166

01.12.2021

14.03.2022

Mokhallad Rasem

Mokhallad Rasem is acteur en regisseur geboren en gevormd in Bagdad. Hij maakte furore in België met de voorstelling Irakese Geesten en is sinds 2013 verbonden aan Toneelhuis.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!