de kleine redactie

Leestijd 4 — 7 minuten

Redactioneel Etcetera 156

Ruimte maken voor andere tijden

Le nouveau Etcetera est arrivé. Hij ziet er net iets anders uit dan voorheen, en is wat kleiner van formaat. Vanaf nu brengen we artikels telkens samen in thematische clusters of lossere, associatieve constellaties. Zo kunnen tussen de teksten spanningsvelden ontstaan waarbinnen verschillende ideeën en perspectieven elkaar aanvullen. Of met elkaar botsen. Online breiden we dan weer uit. Met dubbel zoveel recensies kunnen we nog beter de vinger aan de pols houden van wat er allemaal reilt en zeilt in podiumland. We doen daarvoor een beroep op een schare van jonge en meer ervaren pennen. Huisrecensenten Evelyne Coussens, Elke Huybrechts, Gilles Michiels en Rathsaran Sireekan vormen de maandelijkse vaste waarden. Surf gerust eens naar www.e-tcetera.be. Word maatjes met ons op Facebook. Neem vandaag nog een abonnement op het papieren tijdschrift! Wat krijgt u tegenwoordig nog voor 29,5 schamele euro’s? Wel: een jaar lang Etcetera in de bus.

Tot hier de nieuwsflash/het reclameblokje. Voor het eerste nummer ‘nieuwe stijl’ stelden we onszelf de vraag naar de mogelijke verhoudingen tussen artistieke tradities en vernieuwingen vandaag. Etcetera speelde in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw een actieve rol binnen een specifieke traditie van vernieuwing, die al snel het stempel ‘de Vlaamse Golf’ meekreeg. Met veel branie zette de toenmalige jonge generatie zich af tegen onder meer het stoffige kostuumrepertoire van de stadstheaters en de al te schematische politiek van het vormingstoneel. Zo klonk het mythische verhaal waar daaropvolgende generaties podiumkunstenaars en studenten theaterwetenschappen mee opgroeiden. De Duitse theaterwetenschapper-der-theaterwetenschappers, Hans-Thies Lehmann, bracht het werk van heel wat Vlaamse Golfers en hun collega’s uit het buitenland samen onder de idee van de postdramatische esthetiek: de dramatische handeling werd daarin opgeschort of helemaal achterwege gelaten, de (repertoire)tekst vormde niet langer de onwrikbare basis van een voorstelling maar een van de vele elementen die de multimediale podiumkunst rijk is.

Lehmanns Postdramatisches Theater viert anno 2019 zijn twintigjarige jubileum. Waarschijnlijk lagen er in de reëel bestaande jaren tachtig en negentig meer grijswaarden tussen traditie en vernieuwing dan we nu vaak nog kunnen zien. Vandaag valt zo’n zwart-wittegenstelling al helemaal niet vol te houden. In ons complexe, sterk geprofessionaliseerde en dichtbevolkte podiumkunstenveld openen de stadstheaters ondertussen hun poorten voor twentysomethings. De jonge garde heeft bovendien geen monopolie op vernieuwing, en ‘oud’ valt niet zomaar samen met ‘traditioneel’. Wat houden de termen traditie en vernieuwing überhaupt in? En kunnen we er nog wel zo gemakkelijk een kunstkritisch waardeoordeel aan vastknopen? Niet echt.

Gaandeweg kwam in het redactionele proces het begrip ‘hedendaagsheid’ bovendrijven. Een aantal artikels in dit nummer leggen het dan ook kritisch onder de loep. Binnen de beeldende kunstwereld gebeurt zoiets al langer; theaterwetenschapper Frederik Le Roy verplaatst het debat nu naar de podiumkunsten. ‘Hedendaagse kunst’ is allesbehalve een neutrale noemer, maar zit ingebed in een modern, westers denken dat scherpe lijnen trekt tussen verleden, heden en toekomst. Het definieert welke artistieke praktijken legitiem en progressief zijn. En welke nog niet, of niet meer. Zo wijst choreograaf Fabián Barba erop hoe de westerse kunstkritiek niet-westerse dans vaak afdoet als niet-hedendaags – tegelijk onvolwassen en passé. Deze in onze tijd doorwerkende reflex hoort thuis in een lange, zelfingenomen koloniale traditie: wereldwijd onderdrukten grootschalige moderniseringsprocessen een variëteit aan culturele tradities. Ze werden – en worden nog steeds – weggezet als exotisch, anachronistisch of populair.

Niet toevallig kozen we ervoor om een beeld van Amanda Piña’s performance Dance & Resistance, Endangered Human Movements Vol.2 op de cover te plaatsen. Piña’s langetermijnproject begon in 2014 en focust op bewegingspraktijken die al eeuwenlang de relatie tussen mens, dier en natuur vormgeven. Nadat het christendom erin slaagde om ze zo goed als volledig uit te wissen, brengt de choreografe deze sociale dansen via herbelichaming weer onder de aandacht. Rathsaran Sireekan verdiepte zich op zijn beurt in het werk van performancekunstenaar Pichet Klunchun: hoe verhoud je je als eigentijds kunstenaar tot een gehavende culturele traditie? Op welke manieren kunnen we het hedendaagse herdenken? Hoe kan het ‘gedeelde heden’ dat het theater oproept, ruimte maken voor andere tijden?

Als vernieuwing en traditie niet bij voorbaat ‘in de tijd’ en ‘uit de tijd’ zijn, ‘goed’ of ‘slecht’, dan vraagt dat ook om een hernieuwde blik op de westerse theatertradities. In het sterk ‘gepostdramatiseerde’ Vlaamse veld zijn repertoiretoneel, historische dramaturgie en ensemblespel minoritaire praktijken geworden. Rudi Laermans neemt de opera als basis voor een reflectie daarover. Repertoire biedt bij uitstek een manier om andere tijden weer aanwezig en zo ook ter discussie te stellen. De kernvraag verschuift: aan welke tradities en welke vernieuwingen hebben de podiumkunsten vandaag nood? Lieze Roels traceert hoe het werk van Sarah Vanhee, Sonja Jokiniemi en Hannah De Meyer speculeert over andere relaties tussen mensen en dingen, voorbij het antropocentrisme. In tijden van klimaatverandering en automatisering zijn zulke intellectuele en lichamelijke queesten meer dan urgent.

Desondanks leeft nog steeds de consumentistische kick van het nieuwe – we staken er in dit redactioneel zelfs mee van wal! Met zijn dertig jaar kan spelerscollectief de KOE op die kick geen aanspraak meer maken. Toch hebben zij de indruk nooit echt te zijn begonnen. Ze wilden dat begin naar eigen zeggen liefst oneindig uitstellen: zodat je niet het gevoel kreeg dat uw tijd al liep / de tijd waar elke seconde is geteld / de tijd waar elke kans gegrepen wordt / de tijd die niet verloren mag gaan / de tijd van opletten en luisteren / de tijd van belang / de tijd van niet te vroeg en niet te laat zijn / de tijd van op tijd zijn / maar waarop je liever al vooruitloopt / om tijd te winnen / om hem uiteindelijk te kunnen verschalken.

artikel
Leestijd 4 — 7 minuten

#156

15.03.2019

14.05.2019

de kleine redactie

De kleine redactie van Etcetera bestaat uit Kristof van Baarle, Charlotte De Somviele,  Sébastien Hendrickx en Ciska Hoet.

artikel