© Ne mosquito pas

Leestijd 6 — 9 minuten

Ne mosquito pas – deel 2: Anna Franziska Jäger

Een falend performanceplatform

Is de jonge podiumgeneratie, geconfronteerd met beperkte professionele kansen, slaaf van een verpletterende prestatiedwang? Ne mosquito pas is een averechtse maakpraktijk voor kunstenaars die hun gefaalde ideeën en slechte smaak uitbuiten om ze nog slechter te maken. In deze tweeledige reflectie schetst Simon Van Schuylenbergh de drijfveren van het project, terwijl Anna Franziska Jäger stilstaat bij de valkuilen.

Tegen falen als discours

‘If you at first don’t succeed, failure may be your style.’1 Deze quote van queer icoon Quentin Crisp vormt – de letters in hout uitgezaagd – het centrale decorelement op de voorstellingsavonden van Ne mosquito pas. Mijn vraag is: falen kan weliswaar als overlevingsstrategie tot persoonlijke stijl worden gemaakt, maar ook tot motto van een groter artistiek project, tot berekend discours? Dit is een reflectie tégen het discours rond falen binnen Ne mosquito pas. Als het verlangen van ons project is om de normen en waarden van ons eigen werk en artistiek denken te bevragen om tot een zekere bevrijding te komen – artistiek, persoonlijk of zelfs collectief – dan lijkt het mij ook noodzakelijk om de normen en ideologische overtuigingen van het project zelf te onderzoeken. Zoals Maggie Nelson schrijft: ‘to measure old ideas against new experiences.2 En nu au sérieux, avant-garde!

Als we akkoord gaan dat opportunisme en een streven naar succes en zelfoptimalisatie binnen onze samenleving de plak zwaaien en dat deze zelfvervreemdend en sociaal destructief zijn, waarom gaan we er dan per se van uit dat falen daar het antigif voor kan zijn? Moet de uitweg gezocht worden in tegenstellingen? Als de held of het genie hebben afgedaan, waarom dan de loser verheerlijken? Komen we op een omgekeerde manier niet uit bij een gelijkaardig onvermogen of impasse, weliswaar via een andere artistieke of morele ingesteldheid? Een ander soort status quo?

Verruiming van het begrip succes

Ne mosquito pas zit als project vol met contradicties, de sterktes van het project vormen tegelijk de valkuilen en vice versa. Wat na twee jaar duidelijk is geworden: je kan heel goed worden in falen. Gaat het er daarom niet eerder om ons begrip van wat succes is, binnen en buiten de kunsten, te verruimen, voorbij materiële of symbolische meetbaarheid? Hoe kunnen we kunstenaars zijn die niet moeten dansen naar de pijpen van een systeem dat alles vermarkt, waar onze kunst nooit echt geboren kan worden omdat het leven ervan op voorhand al strikt is vastgelegd? Wat maakt een leven waardig en betekenisvol?

We schrijven dat we als Ne mosquito pas-makers ‘het eigen falen exploiteren om onze eigen slechte smaak en ideeën nog slechter te maken’, het tot andere verbeeldingen en nieuwe werelden te laten transformeren. Maar in dit opzet ligt volgens mij een blinde vlek, namelijk dat het instrumentaliseren van het eigen falen ook makkelijk een instantconsumptielogica bedient, een cultuur van snelle artistieke bevrediging en opportunisme. Hoe risicovol is onze onderneming nog, als we door herhaaldelijk gebruik van bepaalde formats en taal (de solo, een kitschy en catchy scenografie, bad taste pop songs, autobiografische anekdotes…) zeer goed beginnen in te schatten wat de uitkomst van ons falen zal zijn? Wat gebeurt er wanneer een project als Ne mosquito pas professionaliseert?

Het tonen van een solo binnen Ne mosquito pas volgt op een relatief kort maakproces. Korte maakprocessen hebben voordelen: je gaat snel op de vloer, je overdenkt niet, je volgt de eerste impulsen enzovoort. Maar het idee dat een kort maakproces meteen ook meer spontaniteit of meer onverwachte beslissingen met zich meebrengt, klopt volgens mij niet. Ik vermoed dat je net sneller in automatismen en gewoontes vervalt. Spontaniteit en het onverwachte binnenlaten vraagt juist veel tijd en werk.

‘(…) I had a problem: the chicken was frozen’ (Micha Goldberg)

‘For I hope we might find a linkage again, in the far too deep scar that once was nourished. Full of peaches and roses and the sand of the beach on which we met’ (Lana Del Rey performed by Musia Mwankumi)

‘I’m a cynical person’ (Nathan Ooms)

Verdieping, focus, specialisatie, virtuositeit, ambacht

We leven in een tijd en cultuur gedomineerd door de logica van de snelheid, de oppervlakte, het fragment, het hybride en referentiële, de nevenschikking en het simultane. Kenmerken die ook binnen artistiek werk steeds vaker als dramaturgie of methodologie worden gebruikt. Ze bieden vrijheid van associatie en verbinding, tonen interdisciplinariteit en relationaliteit; dingen krijgen vooral waarde of betekenis in relatie tot iets anders of binnen een bepaalde context. Hoewel ik denken in dualiteit wil vermijden, kunnen we bovengenoemde kenmerken bij wijze van oefening tegenover kenmerken als diepte, specialisatie, focus, precisie, singulariteit, ambacht, virtuositeit, rigueur stellen. Is deze laatste weg niet anti-opportunistischer – omdat hij net níét alle richtingen tegelijk wil uitgaan, maar aanspoort voor één iets te kiezen zonder te weten waar uit te komen? Kiezen is verliezen. Is dat het werkelijke risico op falen, op nergens arriveren? Is het radicaler om in deze tijd voor verdieping en focus te kiezen, voor verlies?

Maar de mogelijkheid tot een bepaalde specialisatie en focus is vaak verbonden met de toegang tot bepaalde middelen, tijd en ruimte – net datgene wat zoveel kunstenaars niet hebben. Ne mosquito pas is ontstaan als reactie hierop, als een verlangen om intimiteit te creëren tussen kunstenaars via het artistieke en experimentele. Ne mosquito pas is dan ook niet zonder diepgang. Het is een diepte van samenzijn, een zoeken naar ‘onvoorwaardelijke’ vormen van continuïteit, in een wereld en werkveld die zo vaak gefragmenteerd aanvoelen.

‘I like to move isn’t necessarily a good reason to ask other people to watch you move’ (Jacopo Buccino)

‘You are audience, I am the performer, all you have to do is watch’ (Hanako Hayakawa)

‘(…) Did I do something wrong?’ (Loucka Elie Fiagan)

Romantisering van de underdog

Spontaniteit, ongedwongenheid, kwetsbaarheid: rond falen ontstaat al snel een zekere authenticiteitscultus, een romantisering van de underdog. Is falen authentieker dan virtuositeit? Vandaag lijkt te gelden: elke virtuoos is op dezelfde manier virtuoos, elke loser is op z’n eigen manier een loser. Hierin excelleert Ne mosquito pas: het is op een bijzondere manier een uitnodiging tot individualiteit (niet competitief individualisme), iets wat het soloformat zeer goed faciliteert. Maar wanneer leidt de nadruk op deze persoonlijke expressie en anekdotiek binnen Ne mosquito pas tot een soort narcisme? Niet elke individuele expressie is bijzonder omdat ze persoonlijk is. Het persoonlijke kan nog steeds banaal zijn. Het eigen falen wordt een object voor fetisjisering. Kan kunst in dienst staan van iets groters dan zelfexpressie?

Met Ne mosquito pas bewandelen we een dunne grens tussen falen als individuele ervaring en als een vorm van systeemkritiek: het is niet zozeer de mens die faalt, maar de samenleving. Binnen Ne mosquito pas worden het persoonlijke en politieke op een directe manier met elkaar in verband gebracht. Maar door de manier waarop de solo’s binnen het groter geheel van Ne mosquito pas ‘gecureerd’ en geframed worden, ontstaat de valkuil dat Ne mosquito pas een herkenbare stijl, esthetiek of, ja, merk krijgt waarbij het persoonlijke als politieke verdwijnt. Een stijl is sterk en effectief wanneer ze persoonlijk is, een eigen waarheid volgt, maar verliest kracht wanneer ze verkocht wordt als lifestyle. We vinden het belangrijk om deze formattering of stilering te vermijden. De coherentie tussen de verschillende solo’s, in hun verhouding tot falen, gaat veeleer over een attitude, een manier van zijn en handelen, een manier van zich opstellen in verhouding tot.

‘Some people say that stage shouldn’t be a place for therapy. But I personally think that stage is exactly the right place to heal the traumatic experiences of this wounded society’ (Castélie Yalombo)

‘My art is mostly about someone being lonely’ (Désirée Cerocien)

‘Nothing is unconditional’ (Jonathan Franz)

Succes als valkuil

Succes (veel speelkansen, steeds meer artiesten die ook een solo willen maken, honorering van projectsubsidies) is voor een project als Ne mosquito pas mogelijk nefast. Succes kent, zoals we zelf maar al te goed weten, een conservatieve kracht, omdat we de dingen die ‘werken’ uiteindelijk willen reproduceren. Dat iets werkt of dus ‘succesvol’ is, is an sich niet problematisch, maar wel als de criteria ervoor onveranderd blijven. Ne mosquito pas moet zich als falend performanceplatform niet braaf aankondigen in een motto. Het zou antidiscursief moeten zijn, want een discours homogeniseert.

In utopische zin is het een revolutie tegen jezelf, tegen je eigen smaakpatronen, maar ook tegenover dat van een kunstenveld, tegenover dat van overkoepelende structuren. Volgens mij functioneert Ne mosquito pas het best als nevenpraktijk, zich altijd bewust verhoudend tot een dominante logica. Idealiter moet elke solo in tegenspraak zijn met Ne mosquito pas als project.

Maar ook dat, de ‘steeds grillige kunstenaar’, kan een topos worden. De kunstenaar die ‘eigenzinnig steeds een tegenovergestelde weg kiest van wat men verwacht’, een cliché. De bedachte ‘verhouding tot een dominante logica’, een gimmick. Maar te alleenstaand wordt het project in ieder geval een zelfbewuste karikatuur van zichzelf. Dat kan, maar dan mag het volgens mij nog grotesker. In een wereld waarin voortdurende competitie en zelfoptimalisatie de norm zijn, lijkt dit een genereuze, onbaatzuchtige daad die je naar jezelf en je omgeving kan stellen. De normaliteit als hallucinatie ontmaskeren, het negatieve van de dingen via verbeelding omarmen. Daarom, liefste Ne mosquito pas, geef ik je zes sterren, een nieuw sterrenbeeld van een dikke mug aan de hemel.

 

Deelnemende artiesten Ne mosquito pas, established since 2019:

Micha Goldberg, Sophia Rodriguez, Benjamin Abel Meirhaeghe, Chiara Monteverde, Pierre Patrice Kasses, Stef Meul, Sophie Melis, Alina Arshi, Anne-Charlotte Bisoux, Bjorn Floréal, Luis Ramirez Muñoz, Sophia Bauer, Nona Buhrs, Nathan Ooms, Marivi Gazeta, Anna Franziska Jäger, Castélie Yalombo, Ivan Lucadamo, Giulia Piana, Hanako Hayakawa, Simon Baetens, Willem De Wolf, Simon Van Schuylenbergh, Sofia Danae Vorvila, Musia Mwankumi, Jacopo Buccino, Dahlia Pessemiers, Jonathan Franz, Désirée Cerocien, Loucka Elie Fiagan, Dolores Hulan, Natacha Nicora, Rosie Sommers

 

Lees hier Ne mosquito pas – deel 1, door Simon Van Schuylenbergh.

1Crisp, Q. (2021). The Naked Civil Servant; How To Become A Virgin; Resident Alien. New York: Quality Paperback Book Club.2Nelson, M. (2021). The Argonauts. London: Melville House UK.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

essay
Leestijd 6 — 9 minuten

#165

03.09.2021

30.11.2021

Anna Franziska Jäger

Anna Franziska Jäger is actrice, performer en theatermaakster.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!