‘Het project is begonnen met monologen’, vertelt regisseur Greet Vissers. ‘We zijn vertrokken met zeven vrouwen die in zeven kamers van een huis hun verhaal vertelden. De titel hebben we bewaard: 7 Vrouwen, 7 Kamers. Ik wilde kijken of ik die vrouwen ook samen kon laten spelen.’ Er werd gekozen voor Het huis van Bernarda Alba (1935), het laatste stuk dat Frederico García Lorca schreef. In dat stuk spelen kamers een grote rol. Bernarda Alba houdt er haar dochters veilig weggeborgen, weg van mannen die hen zouden kunnen verleiden, en van buren die over hen zouden kunnen roddelen.

‘Ik merkte dat alle vrouwen met wie ik werkte een sterke band hadden met hun moeder, zelfs al woonden ze op een grote afstand. Zo kwam ik bij Het huis van Bernarda Alba terecht,’ zegt Vissers. In het stuk wonen de vrouwen héél dicht bij elkaar in het huis van de kersverse weduwe Bernarda Alba, een dragonder van een vrouw met slechts één ambitie: om de eer van de familie te bewaken. De meisjes moeten binnen blijven want zo hoort het in een huis dat rouwt. Er wonen ook nog eens drie meiden, die al het huishoudelijke werk voor hun rekening nemen. Moeder en dochters Alba hebben weinig of niets om handen. Soms naaien ze een beetje. Verder vervelen ze zich te pletter. En kibbelen ze met elkaar.

Het leven lijkt stil te staan, maar het gaat ook verder. Na de begrafenis is het tijd voor een bruiloft. Matriarch Bernarda heeft besloten dat haar oudste dochter Angustias zal trouwen met de knappe Pepe El Romano. Angustias is al negenendertig en lelijk als de nacht. Om de bruidegom te lijmen krijgt ze een grote bruidsschat mee. Al het geld van mama Alba gaat naar Angustias. Voor de andere dochters, die een stuk jonger en mooier zijn, blijft er nauwelijks iets over.

Pepe is niet geïnteresseerd in de schrale Angustias, wel in haar geld. En dus maakt hij haar schoorvoetend het hof. Iedere nacht komt hij met zijn aanstaande praten bij haar raam. Blijkbaar verliep in het Spanje van de jaren dertig een vrijage op die manier. Als er lang genoeg was gepraat, volgden het huwelijksaanzoek en de bruiloft.

Het huis van de Alba’s telt meerdere ramen en achter die ramen leven erg gefrustreerde jonge vrouwen. Er is Adela, een rol die gespeeld wordt door de enige Vlaamse actrice in de voorstelling, en ook Martirio. Misschien wordt met die naam gesuggereerd dat zij een martelaar voor de liefde is. In de tragische ontknoping offert ook Adela zich op het liefdesaltaar.

Bernarda Alba’s huis zit tjokvol vrowen. Eén man maakt er iedere nacht zijn opwachting. Natuurlijk maakt hij al die vrouwen gek. Ik overdrijf een beetje. Hij maakt Adela en Martirio gek. Zij willen hem. En vooral willen ze uit dat huis breken, dat een gevangenis is. Hun oma leeft er letterlijk opgesloten. Af en toe ontsnapt ze even, waarna ze met vereende krachten weer in haar kamer wordt geduwd.

Adela wil leven. En liefhebben. Ze zal zelf bepalen aan wie ze haar lijf geeft, verklaart ze trots. En dus sluipt ze naar de stallen waar ze Pepe ontmoet. Ze zoenen en Adela is verloren in alle betekenissen van het woord.

In een tussenscène vernemen we hoe hoog de prijs kan zijn die voor liefde moet worden betaald. In het stadje is een jonge vrouw ongewenst zwanger geworden. Het kind is geboren, ze heeft het vermoord en ze zal nu door de woedende bevolking meedogenloos worden gestraft. Bernarda Alba weet waarom ze als een kloek de maagdelijkheid van haar dochters bewaakt. Onthouding was in die tijd het enige efficiënte voorbehoedsmiddel.

Lorca zal het vast niet zo hebben bedoeld, maar Het huis van Bernarda Alba houdt een fel pleidooi voor feminisme. De vrouwen in het huis hebben maar één functie: wachten op een man om ermee te trouwen en zich voort te planten; of om ermee te vrijen in de hoop niet zwanger te worden. Zelf iets ondernemen zit er voor hen niet in. Sigmund Freud heeft overtuigend getoond hoe die opgelegde passiviteit vrouwen ziek en hysterisch maakt. Martirio moet van de dokter pillen slikken, terwijl ze gewoonweg een goede minnaar nodig heeft.

Of de meiden in het stuk van bil gaan, wordt niet verteld. Een van hen probeert Bernarda gezond verstand bij te brengen. Waarom heeft ze bijvoorbeeld Martirio niet laten trouwen met een zekere Enrique? ‘Over mijn lijk’, antwoordt Bernarda. ‘Mijn bloed kan niet worden vermengd met dat van een arbeider.’

Diezelfde meid troost Adela met de bedenkelijke raad ‘Oefen een beetje geduld. Angustias zal vast het leven laten bij de bevalling van haar eerste kind. Dan is Pepe voor jou!’

Het huis van Bernarda Alba is in veel opzichten een draak van een stuk. Of beter gezegd: vanuit een hedendaags oogpunt is het dat. Er moet hard en diep worden nagedacht over de vraag op welke manier het vandaag kan worden gebracht. Vertaal je het naar ‘nu’? Plaats je het in een streng orthodox milieu? Presenteer je het als iets van vroeger? Kies je voor ironie?

Uit de voorstelling blijkt niet dat over die vragen is nagedacht. Er staat een kast waarin de actrices verdwijnen wanneer ze naar hun kamer gaan, en waarin de grootmoeder opgesloten zit. Er hangt een wasdraad die – soms letterlijk – houvast biedt: de actrices grijpen de kledingstukken vast die eraan hangen en voeren een dansje op. Die dansjes zorgen voor lucht en luchtigheid, én voor een moment van rust in de kakofonie van talen. Wanneer de actrices niet dansen maar spreken, zetten ze het melodrama flink in de verf, waardoor ik me af en toe in een klucht waan. Daar draagt die kast een stukje verantwoordelijkheid voor: de deur vliegt open en dicht, actrices springen eruit tevoorschijn en verdwijnen weer, een beetje zoals dat in Franse komedies gebeurt. Op het tragische hoogtepunt van het stuk schoot de hele zaal in de lach. Dat was niet de bedoeling.

Nochtans is dit de voorstelling van de goede bedoelingen. Gelukkig grijpen de actrices af en toe de kans om iets spran- kelends van zichzelf te laten zien. Of iets ondeugends. Bij momenten zie je hen grenzen verkennen en rollen uitproberen. Je ziet hén.

Dat laatste zal wel het belangrijkste zijn. Greet Vissers: ‘In het begin dacht ik: ik doe iets voor hen. Van dat idee ben ik snel afgestapt. Ze hebben zelf veel te bieden.’ Indruk maakte vooral Irina Seleznjova, die als Bernarda Alba in het Russisch tekeerging. Irina Seleznjova is geen nieuweling in het vak: in Rusland stond ze vijftien jaar lang op de planken. Greet Vissers: ‘Er zit hier zoveel talent, maar het wordt vaak niet aangeboord.’ Dat is de missie van KunstZ. Het noemt zich ‘een sociaal-artistieke organisatie, opgericht om de zichtbaarheid en tewerk- stelling van nieuwkomers en mensen van allochtone origine in de theatersector te vergroten.’ De meeste actrices hebben een professionele theateropleiding gevolgd in het land van herkomst.

Mooi was vooral het begin van de voorstelling met beelden van een skypende jonge vrouw geprojecteerd op handdoeken. Ze laat haar moeder het rode jasje zien dat ze gekocht heeft. Tweedehands. Twintig euro. En of ze het niet eerst naar de stomerij moet brengen, vraagt de moeder bezorgd. Geen tijd, antwoordt de dochter, ik moet naar het theater. En hop, ze is weg. Ook de andere actrices komen in beeld terwijl ze zich klaarmaken om naar het theater te vertrekken. Dat theater is een voormalige carwash in Borgerhout. ‘Ik wil op onverwachte locaties spelen in de stad. Verborgen hoeken laten zien’, zegt Vissers. De locatie verklaart misschien de wasdraad. In al zijn onvol- maaktheid en soms zelfs stunteligheid prikkelt 7 Vrouwen, 7 Kamers. En dwingt tot nadenken. Het mag meer zijn, maar het is zeker niet niets.

Gezien op 18 maart tijdens het Theaterfestival Borgerhout.

www.kunstz.be

www.rataplanvzw.be