‘Sequences (True Sentiments)’ © Christian Neuenschwander

Leestijd 10 — 13 minuten

De stem van Instagram

PRICE’ album Sequences (True Sentiments) monumentaliseert digitale desoriëntatie

Performanceartiest Mathias Ringgenberg, aka PRICE, stelde in december vorig jaar zijn debuutalbum Sequences (True Sentiments) (2021) voor in de Parijse Bourse de Commerce. Met de voorstelling van een experimenteel popalbum als performanceact in een hoofdzakelijk visueel georiënteerde cultuurtempel vocaliseert hij onze digitale cultuurbeleving. Wat staat er eigenlijk op het spel wanneer een figuur uit de performancetraditie zich het label ‘muziekartiest’ aanmeet en zich op het populaire muziekcircuit begeeft? Dramaturg en onderzoeker Tessa Vannieuwenhuyze graaft in PRICE’ rijke oeuvre.

Streamingdiensten als Spotify en Apple Music en hun alternatieve evenknieën Soundcloud en Bandcamp maken muziek uitbrengen kinderspel. Videowebsites in de trant van YouTube bieden bovendien al langer de mogelijkheid om daar een uitgebreide visuele component aan toe te voegen. In Etcetera 165 besprak Simon Baetens al hoe het huidige theater­- en performancelandschap deels die relatieve democratisering van muziekdistributie weer­spiegelt1. Lyrics gedragen zich op scène als theaterteksten en performanceartiesten laven zich niet alleen aan de esthetiek van populaire (muziek)cultuur, er ontstaan ook steeds meer uiteenlopende kruisbestuivingen tussen de klassieke theaterprogrammatie en het metier van de popartiest. Je zou het bijna kunnen zien als een omkering van een andere trend die we door de jaren 2010 zagen opduiken, namelijk de gretigheid waarmee mainstreampop­sterren zich omschoolden tot ‘performanceartiest’. Zoals Rapper A$AP Rocky, die in 2018 zijn Lab Rat-installatie livestreamde vanuit Sotheby’s.2 Net zoals Lady Gaga’s en Jay Z’s omstreden samenwerkingen met Marina Abramović, of twitterspeculaties die opperen dat Kanye West performancekunst maakt, geeft het aan hoe popmuziek en performan­cekunst de voorbije jaren elkaars nabijheid opzochten.

“Flarden van wat PRICE zelf ‘geherstructureerde popsongs’ noemt vormen de kapstok voor de daarbij aanleunende innerlijke belevingswereld van het swipende, aan fomo lijdende subject.”

Dankzij het tweerichtingsverkeer tussen de verschillende podiumkunsten lonken zowel langs de theater­ als langs de performancezijde carrières in de muziekwereld. Uiteenlopende artiesten wier werk ontlook in het theater-­ en performancecircuit deden de voorbije jaren een gooi naar het muzikantenbestaan. Een gekend voorbeeld is Ivo Dimchev, icoon van de radicale performance, die een passage maakte bij de Britse X-Factor en dezer dagen voornamelijk als singer­songwriter door het leven gaat. Vanuit een gelijkaardige achtergrond in de performancescene, doch met een uitgesproken andere insteek, verknoopt ook de Braziliaans-­Zwitserse Mathias Ringgenberg zijn bestaan als performanceartiest met muzikale aspiraties.

Debuutalbums uit de coulissen

Als performancekunstenaar met diploma’s van gerenommeerde kunstacademies op zak en een resem residenties op prestigieuze plekken voor podiumkunsten, combineert Ringgenberg zijn achtergrond in design, performance en choreografie met het ‘alternatieve mainstream’-­circuit van de popmuziek. Het concept ‘alternatieve mainstream’ werd gelanceerd door socioloog Gert Keunen in het gelijknamige boek uit 2013, en duidt op een dynamiek die relevant is voor de bredere context waarin muziek undergroundwaarden cultiveert maar toch in een gecommercialiseerd circuit meedraait3. In Ringgenbergs crea­ties weerspiegelt dat zich voornamelijk in de manier waarop hij zijn identiteit als muzikaal artiest in theatermiddens presenteert. Voor zijn ‘music-performative’ shows liet hij een naar eigen zeggen hybride fictief personage verrijzen dat luistert naar de naam PRICE. Met deze entiteit, die meer is dan louter een artiestennaam, beweegt hij zich door een met popcultuur doorspekt universum.

De herintroductie op scène van onlineverschijnselen gerelateerd aan muziek-­ en popcultuur is een sleutelelement in het oeuvre dat voorafgaat aan PRICE’ onlangs verschenen debuut­ album. De voorstellingen Where Do You Wanna Go Today (Variations) (2017) en Melodies Are So Far My Best Friend (2019) bogen zich aan de hand van de queer figuur PRICE indirect over een spectrum van affecten die eigen zijn aan ons internettijdperk. Tijdens mijn eerste kennismaking met PRICE in 2018, op het Brusselse Bâtard-­festival, wendde hij popstruc­turen al aan in wat gezien kan worden als een voorloper van een album, het ‘pop musical audiobookWhere Do You Wanna Go Today, dat het publiek door verschillende aktes van de bevreemdende en bezwerende figuur PRICE loodste. In tegenstelling tot PRICE’ eerste ‘echte’ album werd dit audioboek als geheel geconcipieerd en in één track geüpload naar Soundcloud4. Flarden van wat hij zelf‘geherstructureerde popsongs’ noemt werden ingezet om te reflecteren over muziekbeleving in onze huidige samenleving, maar vormden ook de kapstok voor de daarbij aanleunende innerlijke belevingswereld van het swipende, aan fomo lijdende subject. Daarnaast zeulde Ringgenberg in diezelfde voorstelling een gigan­tisch houten kader mee waar hij, vrij letterlijk, de volledige show aan ophing. Dat frame riep bij mij meteen associaties op met de Instagram-­beeldverhoudingen waarmee we de wereld capteren, en waaraan de blik van socialemediagebruikers zich aanpast.

“PRICE’ verstikkende leder en eindeloze velours simuleren een gelijkaardig verlangen naar tactiliteit dat verscholen gaat in digitale beeldvorming.”

Dan is er nog de exuberante kostumering van PRICE — lees: een statement look bestaande uit een immer aanwezige dewy glow­-makeup en gehakte muiltjes die zowel vroegmodern als cowboy camp aandoen. Melodies Are So Far My Best Friend (2019) rolt het fashion­-aspect van PRICE’ multidisciplinaire praktijk verder uit, met kostuums die naadloos overlopen in de aankleding van het scènebeeld. Over acht meter tegen elkaar geschoven tafels die dienstdoen als catwalk wentelt PRICE zich in deze voorstelling uitbundig in de melancholie van het millennialbestaan dat hij bezingt, en in de somptueuze ontwerpen van de gehypete Mexicaanse designer Victor Barragán.

Zowel het bizarre schoeisel dat PRICE’ voorkeur geniet als de fixatie op weelderige texturen houdt verband met hoe schermcultuur materie oplaadt met waarde. Denk maar aan hoe skincare huid ‘vormgeeft’ met trends zoals cloud skin, dolphin skin of glass skin. In tegenstelling tot een in Photoshop geairbrushte huid keert skincare terug naar het tastbare, weliswaar met het oog op het genereren van beeldeffecten in real life. PRICE’ verstikkende leder en eindeloze velours simuleren een gelijkaardig verlangen naar tacti­liteit dat verscholen gaat in digitale beeldvorming. Naast suggereren hoe makkelijk exces overhelt naar indigestie, belichamen de enorme hoeveelheden gedrapeerd textiel waarin de performer gehuld gaat simpelweg de beeldervaring die onder meer influen­cers voorschotelen aan de doorsnee Instagram­-scroller, YouTube­-subscriber en TikTok­-gebruiker. De formats die Ringgenberg neerzet, adapteren zich bovendien steevast aan de verschillende architecturale omgevingen waarin ze worden neergepoot. Zo splitsten de karakteristieke textielconstructies zich af tot de installatie Prologue: Mantras for a Club (2020), die ik in het voorjaar van 2021 zag in Kunsthaus Pasquart Biel. De bezoeker kon er vrijelijk door een aan toneeldoeken refererende opstelling wandelen, vergezeld door een evocatieve soundscape van PRICE. Zelfs als hij fysiek afwezig is, peilt de artiest naar wat de algehele existentiële malaise van ons digitale tijdsgewricht betekent voor substantiële aspecten van performancekunst, zoals lichamelijkheid.

Online leidt Mathias Ringgenberg—of beter @pricepriceprice—een al even expressief leven. Het rijke archief aan digitale sporen dat hij opbouwt op Instagram sijpelt ontegen­sprekelijk door in zijn artistieke praktijk. Meer nog, het valt ermee samen. Zijn profiel bewandelt de grens tussen professioneel en persoonlijk, een evenwichtsoefening waarbij hij een duidelijk handelsmerk hanteert. Het is een cross­-over tussen een neerslag van het versplinterde verstedelijkte leven van de queer performanceartiest die altijd in transit is, en content die concreter inkijk geeft in het artistieke universum van PRICE. Ironische snapshots van mondaine oorden verschijnen in een schijnbaar achteloze curatie naast huiselijke taferelen, selfies, de bij tijden grimmige realiteit van dating-app Grindr, en screenshots van theoretische teksten. PRICE betrekt neoliberale online poses op zijn gestalte in de black box en vice versa, waardoor het vocabularium van zijn podiumkunst en zijn aanwezigheid on the Gram elkaar versterken. Het gestroomlijnde geheel van zijn eclectische Instagram­-esthetiek vertaalt zich wonderwel naar de klanklandschappen op Sequences (True Sentiments). Maar in tegenstelling tot de bijna oneindige gereed­schapskist die het medium theater aanlevert om verschillende zintuigen te bespelen, veronderstelt een plaat een geheel ander script. Hoe valt PRICE’ veelzijdige performan­cekunst te rijmen met wat op het eerste gezicht toch op een terugschroeven van de troeven van theater en performance lijkt, namelijk het maken van een album?

Prologue: Mantras For A Club © Reto Schmid

De fysieke begeestering van een stem

PRICE’ debuutplaat beperkt zich opvallend genoeg tot een digitale release op het Parijse label Latency, dat Ringgenbergs onconventionele benadering van popmuziek naast prominente experimentele muzikanten zoals Laurel Halo en Andrea Belfi plaatst. Het album werd dus (nog) niet uitgebracht op een materiële drager zoals vinyl, cd of cassette (ja, de cassette is helemaal terug van weggeweest). Daartegenover werd het album wel live voorgesteld op de releasedatum, 9 december 2021, in de Parijse Bourse de Commerce—Pinault Collection. De voorstelling van het album op deze vrij prestigi­euze locatie werpt zich op als tegenwicht tegen het vluchtige karakter van online releases. Hoewel een zoveelste evenement in een bomvolle culturele agenda in se ook verganke­lijk is, geeft het toch enig gewicht aan een online uitgave die anders onopgemerkt in de eindeloze informatiestroom zou vervliegen. In het boek In the Flow (2017) zien we kunst­ criticus Boris Groys een gelijkaardig punt maken over hoe het aanbod evenementen in musea (tevergeefs) weerwerk probeert te bieden tegen de vergroeiing van onze dagelijkse cadans met het internet.

In de zaal, die verscholen zit achteraan in de monumentale koepel van het beursgebouw, nestelde ik me die avond tussen de Parijse beau monde, benieuwd naar hoe PRICE zijn kakelverse album zou voorstellen. Sequences (True Sentiments) deelde de affiche met een andere interdisciplinaire performance, Paul Maheke en dj Nkisi’s Sènsa uit 2019. Op scène zag ik elementen terugkeren uit voorgaande PRICE­-shows: wederom stond er een tafelconstructie klaar, gehuld in aan elkaar geritste stukken fluweel en kant, gedekt met verschillende tafelmicrofoons. Door de speakers galmde de barokachtige melodie uit de single ‘Baroque Garage’, die zich steeds herhaalde en waarvan ik me achteraf afvroeg of het een verwijzing betrof naar de muziektheoretische term ‘sequens’ in de titel van het album. ‘Sequens’ duidt op het herhalen van een melodie of harmonie op een andere toonhoogte, een fenomeen dat vaak opduikt in barokcomposities. Zittend aan het tafel­podium, omgeven door een mysterieuze stofwolk die hij zelf tevoorschijn had geblazen uit het geurpoeder in zijn handen, zette PRICE vervolgens het integrale album in, begeleid door pianist Joseph Schiano di Lombo.

De klemtoon lag nochtans niet expliciet op een complete live-­uitvoering: PRICE plaatste zijn vocals grotendeels bovenop een backing track, terwijl hij ondertussen verschillende poses aannam in en met het textiel op de tafel. Afhankelijk van de verschillende tafelmi­crofoons voor het versterken van zijn stem, bewoog hij zich bewust op en rond de beperkte tafelconstructie als podium. In samenspel met intense non­-verbale communicatie met het publiek, die best omschreven kan worden als weifelend tussen introspectief voor zich uit staren en een blasé I’m so over this­-blik, evoceerde zijn verstrengeling met de tafel­ microfoons een intieme verhouding tussen hem en deze technische objecten. PRICE is met andere woorden enmeshed in alle elementen die hij aanwendt. Muzikaal verglijdt het geheel van unheimliche galm tot poppy melodie. Maar het is hoofdzakelijk zijn stem, falsetto of elektronisch vervormd, die uiting geeft aan de ‘true sentiments’ die performer en schrijver Stefa Govaart conceptualiseert in hun begeleidende tekst bij het album5.

Vocaliteit voert, zowel op het album als tijdens de releaseshow, onmiskenbaar de boven­toon. Dat albumpresentaties in de muziekwereld nog steeds bij voorkeur een fysiek evenement zijn, licht de ambiguïteit van het stemgegeven extra uit. Net zoals op de muzi­kaal erg gelaagde plaat vormt de stem de spil van een veelheid aan andere indrukken. PRICE begeestert met de materialiteit van zijn stem, zonder inhoudelijk iets bevattelijk te maken. In het online magazine Guest Rooms duidt schrijver Onur Aykol zijn gezangen als een verkenning van de stem voorbij haar neutrale status als transmissiekanaal6. Dat soort contextualiserend discours over PRICE’ werk toont hoe zijn praktijk best wel wat tekst en uitleg kan verdragen, maar tegelijkertijd ook op zichzelf weet te beroeren. Het uitgangs­ punt van de stem doet mogelijk wat intellectualistisch aan, maar wordt concreter door­heen de liner notes van het album Sequences (True Sentiments). Hierin wordt beschreven hoe PRICE het Engels aangrijpt als lingua franca van de popcultuur. De dominantie van Engelstalige popmuziek zou het kind ‘corrumperen’, verduidelijkt Govaart, maar is tegelijkertijd zo vormend voor het individu dat ze ook niet langer als louter extern eraan kan bestempeld worden. Popmuziek schept onze subjectiviteit aan de hand van de senti­menten die ze ons met de paplepel ingeeft.

“Hoe meer elementen de luisteraar kan toevoegen aan het verbeelden van een artiest, hoe breder het muzikale universum dat wordt opgeroepen in onze interactie met pop.”

Nog meer dan bij mijn eerste, vluchtige beluistering van het album onderweg naar Parijs, viel me tijdens het concert op hoe hard PRICE’ vernuftige fonetische klankenspel de hege­monie van het begrijpen doorbreekt. Ik werd daadwerkelijk meermaals naar ervaringen uit mijn jeugd gekatapulteerd, waarbij ik als kind werd opgeslorpt in songs waar ik geen snars van snapte maar die ik wél tot in de kern van mijn bestaan voelde. Tot op vandaag heb ik bijvoorbeeld geen flauw benul welke tekst PRICE precies herhaalt tijdens de uitbarsting van mijn favoriete nummer op het album, ‘Landscape Trust’. Ik word om de tuin geleid, maar tegelijkertijd ervaar ik een intensiteit in wat hij zingt die ik alleen maar als uiterst herkenbaar kan beschrijven. Op de voorlaatste track ‘Send It Out’ hoor ik dan weer duide­lijk de frase ‘I found you asleep’. Die herhaalt zich tevens zo vaak dat ik me opnieuw afvraag of dat niet de mondegreen (een psychoakoestisch verschijnsel waarbij verkeerd begrepen tekst door de luisteraar tot een betekenisvol geheel wordt omgevormd) is die mijn subjec­tief gekleurde gehoor eruit distilleert. Wanneer ik ook nog meermaals gegrepen word door de intense blikken van de performer, bekruipt een illusoir gevoel van wederzijdse connectie me — alsof PRICE enkel en alleen voor mij zingt: een overtuiging waar ik me in het verleden, als fangirl van verschillende bands, stilzwijgend maar al te graag schuldig aan maakte. Met het uitbrengen van een volwaardig album lijkt Ringgenberg dus vooral te mikken op hoe onze ervaring van popmuziek zich ontplooit als performance.

Untitled (Sequences) © PRICE

E-moties tussen plaat en performance

Door de albumvoorstelling in een performancekader te situeren, put PRICE verder uit het spanningsveld tussen een gecontesteerd begrip van performance als efemeer en onmogelijk te reproduceren, en wat een digitale realiteit opdringt aan klassieke performance­-elementen als taal en fysicaliteit. Popmuziek en ­-cultuur bereiken ons per definitie in de meeste gevallen in gedocumenteerde vorm. Of het nu gaat om een plaat, videoclips of TikTok­-tracks: popmu­ziek performt wanneer we het beluisteren, het bewerkstelligt iets. De mogelijkheden voor artiesten om via sociale media meer van zichzelf prijs te geven, intensifieert die dynamiek alleen maar. Hoe meer elementen de luisteraar kan toevoegen aan het verbeelden van een artiest, hoe breder het muzikale universum dat wordt opgeroepen in onze interactie met pop. Met deze verwevenheid van muziek en persona gaat de act van PRICE aan de haal.

Daarbij bestempelt hij de sentimentele tropen die onze identiteit doordringen, ondanks hun inbedding in het verkoopbare product dat popmuziek is, niet als minder waarachtig. In plaats van ze aan de kant te schuiven voor de utopie van een radicaal alternatief, laat PRICE zich er gewillig mee in. De verwantschap tussen theater, performance en popmu­ziek laat hem toe zowel entertainment als een zekere scepsis aan te boren. Maar in die kritische kanttekeningen vergaloppeert hij zich evenwel niet in een soort van steriele, afstandelijke positie. Binnen een licht verdraaid kader, het subtiele performanceframe dat hij rond popmuziek plaatst, gaat hij van binnenuit een genuanceerde dialoog aan met materiaal dat snel te letterlijk kan worden wanneer het onder de expliciete noemer theater of performance wordt gedissecteerd. De aanloop in zijn voorgaand werk naar het releasen van muziek indachtig, kunnen we deze voorstelling zien als een veruitwendiging van de prijs die we betalen voor wat we als onze hoogstpersoonlijke stem beschouwen. Die kan nooit volledig ontkoppeld worden van haar culturele context. Zijn muziekperformance maakt zo de wisselwerking tussen het hyperindividuele en massaconsumptie tastbaar.

Het album overstijgt in ieder geval een eenmalig experiment van de maker. Desalniettemin vertrouwde Ringgenberg me na afloop van de releaseshow toe dat hij eventuele toekom­stige concerten—in contrast met zijn performancewerk, dat zich tegenwoordig in een razendsnel tempo afwikkelt—vooral ‘low-key’ en ‘chill’ wilde houden. De sterkte van Ringgenberg als muziekartiest ligt precies in de manier waarop hij de nimmer onschul­dige onbevangenheid van popmuziek bewaart én bevraagt. Zo verklankt PRICE, tussen plaat en performance, een complex scala aan e­-moties dat zowel met als zonder verdiepende uitleg ingenieus klinkt, en op geen enkel moment zijn ‘chill’ verliest.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

essay
Leestijd 10 — 13 minuten

#167

15.03.2022

14.05.2022

Tessa Vannieuwenhuyze

Tessa Vannieuwenhuyze is doctoraal onderzoeker aan de Universiteit Gent (S:PAM, Studies in Performing Arts & Media) en dramaturge voor oester. Haar onderzoek peilt naar de persona performance van (populaire) muziekartiesten in een context van nieuwe media.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!