‘Lulu’ © B. Uhlig / De Munt

Khalid Koujili El Yakoubi

Leestijd 3 — 6 minuten

De canon is wat wij er van maken

Statement over repertoire

Khalid Koujili El Yakoubi voor Etcetera Live (in reactie op Kleine éloge van het repertoire van Rudi Laermans, maart 2019)

Beste, mijn naam is Khalid Koujili El Yakoubi

Ik ben een kind van Marokkaanse immigranten. Ik ben een kind van “laag geschoolde ouders”. Ik ben kansarm geboren. Zoals mij zijn er velen. We willen een plaats krijgen om evenwaardige verhalen te kunnen vertellen.

Als ik aan repertoire denk, denk ik automatisch aan de canon.

De term ‘canon’ verwijst naar een totaliteit van kunstwerken die worden aanvaard als de belangrijkste en meest invloedrijke in het vormgeven van ons begrip van de wereld.

De canon bepaalt de gevestigde standaarden. Definieert wat nastrevenswaardig is. De canon bakent de lijst af van kunstwerken waarvan de kwaliteit niet in twijfel wordt getrokken. Die definiëren wat eigen is aan ‘onze’ cultuur.

Toch is de canon dynamisch. Hij wordt steeds opnieuw geactualiseerd. Wie de canon actualiseert is een kwestie van macht.  Dat leerde ik van de Franse socioloog Pierre Bourdieu die in zijn boek La Distinction de canon beschrijft als een uitvinding van de elite om zich te onderscheiden.

Bourdieu maakt duidelijk dat culturele smaak niet simpelweg een persoonlijke voorkeur is, maar in veel gevallen een uiting is van de groep waartoe hij of zij behoort.

De canon kennen is een teken dat je behoort tot een culturele elite. En die culturele elite houdt dan ook in de hand wat al dan niet tot die canon behoort. Ze behoudt de controle over wat van waarde is en wat niet van waarde is. Ze bepalen wat wordt gerepresenteerd als model en precedent waartegen andere kunstwerken worden beoordeeld en afgewogen. School en opvoeding zijn de instituten bij uitstek om dat uit te dragen.

  • Ik vraag mij af wie vandaag de macht heeft om te bepalen wat tot de theatercanon behoort?
  • Ik vraag mij af wat de (nationale) canon dezer dagen is?
  • Ik vraag mij af wat de criteria zijn om tot de canon te mogen behoren?
  • Ik vraag mij af wie deze criteria heeft bepaald, bepaalt en, vooral, wie ze zal bepalen?

De canon is nooit een ‘ijzeren canon’ geweest. De canon is niet statisch. Of hoeft dat niet te zijn. Ik vind dat we dat moeten omarmen. De canon is wat wij er van maken. En wie zijn wij? Wij zijn niet meer wie we 10 jaar geleden waren of 20 of 50 jaar geleden. Wij zijn een gemeenschap die leeft in minority-majority steden (steden waar de minderheid de meerderheid uitmaakt).

Wij zijn wit, zwart en alle kleuren daartussenin. Wij zijn vrouw, man, en alles daartussenin. Wij zijn hetero, homo en alles daartussenin. Wij zijn ‘abled bodies’ en ‘unabled bodies’. We hebben ouders uit België, Marokko, Frankrijk, Congo, Turkije en uit alle pagina’s van de atlas.

  • Willen de kunsten in die vloeibaarheid voorgaan of vasthouden aan de veilige dam van een voorgeschreven ‘eigen cultuur’?
  • Willen ze die nieuwe ‘wij’ binnen of buiten hun muren zien vorm krijgen?

Eén zaak staat als een paal boven water: wie zijn borst wil natmaken voor een grotere kring van gedeelde cultuur, zal moeten springen.

Zoals ik daarnet al zei, leven we in tijden van migratie en globalisering. Ik las onlangs een artikel waarin stond dat Antwerpen meer inwoners telt met een migratieachtergrond dan zonder. Ik kan jullie nu al vertellen dat vele steden waaronder Gent binnenkort zullen volgen.

Theater moet openbreken, het moet de realiteit onder ogen zien te komen. Stap af van die repertoireteksten en breng ze naar het hier en nu. Naar de complexe wereld van vandaag. Bewerk ze, gebruik ze als inspiratie, maak er nieuwe verhalen van.

Niet een wij verhaal, niet een zij verhaal, maar een ons verhaal.

In mijn masterproef tracht ik dat onder andere te onderzoeken. Te onderzoeken wat het betekent om als gekleurde acteurs racistische scènes uit klassiek repertoire te spelen. Het gebeurt vandaag nog te weinig dat een gekleurde acteur een wit personage mag spelen in een repertoirestuk. En als het gebeurt is het nog te veel een evenement dan een evidentie. Nee bedankt, ik wil geen evenement zijn.

Het lijkt er echter nog altijd op dat in Vlaanderen het achterhaalde idee heerst dat de acteurs in een familiedrama er allemaal hetzelfde uit moeten zien.

Tot slot wil ik eindigen met het volgende:

Repertoire dekoloniseren betekent de canon herdenken. Maar ook de manier waarop we theater maken veranderen en vooral wie dat theater maakt en wie naar theater komt kijken.

Bedankt (om te luisteren).

 

Lees hier de statements van KASK Drama-student Mitch Van Landeghem, Elise Bauwens & Eliza Stuyck van Conservatorium Antwerpen en Axelle Verkempynck van RITCS Drama.

opinie
Leestijd 3 — 6 minuten

Khalid Koujili El Yakoubi

opinie