Dag in dag uit, dezelfde plek, dezelfde tijd. Het blaadje van de kalender afscheuren, jas ophangen, tas neerzetten en aan je bureau plaatsnemen. Vanaf klokslag negen rinkelt de telefoon onophoudelijk en de klok blijft tikken tot het vijf uur is. Welkom op de helpdesk anno jaren 1980. 

Het decor van Cirquemétrage is geïnspireerd op een foto van het kantoor waar Campistany’s moeder ooit werkte. Veertig jaar later zit Julia Campistany hier met deftig rood mantelpakje dat netjes accordeert met de rode map en het ‘rustgevend’ saliegroen van het muurtje van het kantoor. Op de bureau een oude telefoon en rekenmachine. Hier is geen computer of gsm te bespeuren. Wel is er het lijdzame besef dat, hoewel de omgeving er misschien wat anders uitziet, er in wezen nog niets is veranderd. Alle vooruitgangsoptimisme ten spijt: wie had verwacht (of nog altijd hoopt) dat computers en robots onze arbeid zouden verlichten, is eraan voor de moeite. Er zijn nog nooit zoveel burn-outs, bore-outs en tot grijze muizenmoes doodgeslagen dromen geweest in de rat race die deze huidige maatschappij is.

“Er zijn nog nooit zoveel burn-outs, bored-outs en tot grijze muizenmoes doodgeslagen dromen geweest in de rat race die deze huidige maatschappij is.”

Magisch realisme

Campistany is die rat in het rad, gevangen in een oneindige loop van dagdagelijkse sleur. Cirquemétrage, een allusie op court métrage of kortfilm, is niet alleen in duur vrij kort maar vooral ook erg filmisch qua beelden. De voorstelling baadt in een magisch-realistische sfeer met de goede komische touch van iconische films als Groundhog Day en (de manier van binnenkomen!) Being John Malkovich.

 Aanvankelijk voelt de voorstelling wat stoffig aan, misschien door het retro-decor maar ook door het spel van Campistany, die nogal grotesk drukdoenerig speelt binnen die intieme setting, terwijl de repetitieve handeling in zich al genoeg betekenis draagt. Het spel met de koppige bureaulamp die een eigen leven leidt is in dat opzicht wat flauwtjes. 

Campistany countert echter die potentiële kritiek in de volgende droomsequens. Iedereen herkent het: aan de andere kant van de lijn wordt een monoloog afgestoken, je verbeelding neemt een loopje met je en je gaat aan het dromen. Sommigen gaan door het raam staren, anderen gaan ‘droedelen’ of ‘prutsen’ met het eerste beste voorwerp dat ze in de buurt vinden. Campistany zou geen circusartiest zijn als ze niet aan de slag zou gaan met zo’n objet trouvé. Een schaar op de bureau vermenigvuldigt zich tot een bouwwerk van scharen, dat door Campistany als een gepromoveerde Edward Scissorhands ingenieus wordt aaneengehaakt en zich mechanisch kromt tot een ijzeren grimas. Het ene moment is het een ready made op een sokkel, het volgende wordt het een circusobject, wanneer ze de sokkel op haar kin laat balanceren. De hals ontbloot, het gevaar reëel. Droomt deze kantoormuis van een andere carrière of balanceert ze op de rand van de afgrond? 

© Jona Harmischmacher

“Campistany installeert een bevreemdend, donker-magisch realisme. Wanneer ze de tl-lamp gebruikt als trapeze, levert dat prachtige clair-obscurbeelden op”

Campistany installeert zo een bevreemdend, donker-magisch realisme. Wanneer ze de tl-lamp gebruikt als trapeze, levert dat prachtige clair-obscurbeelden op. Cirquemétrage vat hier de theatraal beeldende kracht waarin ook makers als Peeping Tom en Jakob Ahlbom excelleren: een hyperrealistische setting die sluiks een afslag neemt naar waar een andere realiteit het overneemt via scenografie en bewegingstaal. Nachtmerrieachtig, soms grappig maar altijd ook tragisch. Cirquemétrage mag dan een korte trip zijn, Campistany levert beelden die zich op je netvlies branden. De slotscène is dan ook zowel een voorspelling als waarschuwing: leef je leven, voor je werk je begraaft.

“Duistere tijden nopen tot dark circus. Met horror, dystopie en verzet.”

Dark circus

Het is een bijzondere tendens in het hedendaags circus, dat de slingerbewegingen maakt die meeademen op de tijd. In de naweeën van corona groeide vooral aandacht voor nabijheid en (letterlijk) contact door samen met het publiek circus te maken, zoals gebeurt in voorstellingen als 60 degrees of separation (Boegbeeld/Camille Paycha), Hugs and Handshakes (There There Company) en Set-Up (Kopergietery & Be Flat). In de nasleep van #Metoo was er een zoektocht naar zachtheid en zorg (Extricate van Bert Berg, Labo van Tederheid door Studio Eclipse, de relaxed performance Permit oh permit my soul van Sideshow). Nu volgt een golf die welhaast een tegenreactie is: duistere tijden nopen tot dark circus. Met horror, dystopie en verzet, waarin de clown fungeert als kritische nar en de freak zich buiten de gereguleerde samenleving plaatst. Het levert spannend circus op: het beeldende Food (Michael Zandl) waarin de consumptiemaatschappij wordt bekritiseerd, Dopamine (Tim Oelbrandt) dat als een theatrale Trainspotting (choose life!) nouvelle magie, queer cabaret en bondage combineert, Kopland theater dat met een Tiny Tiny Freakshow voor kinderen knipoogt naar Abattoir Fermé, de dakloze horrorclowns van Claudio Stellato in People of de duistere Pinokkio-versie Hourvari van Compagnie Rasposo… 

En in al die donkerte gaan sommige circusartiesten letterlijk op zoek naar het licht: het eenzaam tollen in een lichtinstallatie (Arbo van !Ukbum!) of een duet met een lichtrobot (Just the moon van Close Call Company). Of we licht aan het einde van de tunnel zullen vinden in deze tijden is hoogst onzeker, maar het leidt binnen het circus intussen wél tot een waanzinnige trip.

© Jona Harmischmacher

© Jona Harmischmacher