Wat Paul Coppens ons toont is het verhaal van alle dag. Hoe oma en opa ruziën; hoe de dochter verliefd is op een vluchtleider bij Sabena en heimelijk hoopt op reis te kunnen gaan naar Australië; hoe vader wel een grote mond opzet, maar het toch goed meent. Het lijkt wel Het Pleintje, alleen toont Paul Coppens zich een veel betere schrijver dan televisiecollega Jan Matterne.

Maar het geheel krijgt een andere dimensie als we weten dat de atoomoorlog uitbreekt. Wat zouden die gewone mensjes dan wel doen, vraagt Paul Coppens zich af, en hij antwoordt: Gewoon verder gaan. Een beetje paniek, een beetje rondgedraaf, maar verder niets. Alleen opa kan het niet aanzien. Hij besluit om een familiefeest te organiseren, waarop hij in samenwerking met zijn schoonzoon iedereen zal vergiftigen. Liever de zelfgekozen dood dan te wachten op de nucleaire ellende.

Coppens heeft gepoogd om een stuk te schrijven, waarbij de observatie van kleine mensen centraal staat. Dat lukt hem slechts in beperkte mate. Teveel passages zien er als “toneel” uit. De hele scène waarin de dochter, ondanks de gespannen internationale toestand, toch naar Australië vertrekt, komt volledig ongeloofwaardig over. De sentimentele scène, waarin opa en oma een laatste maal in een fotoalbum kijken, is te oppervlakkig om echt indruk te maken. Op die manier is er te weinig spanning, want de achtergrond – de oorlog – blijft een vreemd abstract iets, dat nauwelijks zichtbaar de gedragingen bepaalt. Telkens wanneer er langs de radio nieuwe berichten van onheil komen, is het alsof de toeschouwer aan de externe gebeurtenissen moet herinnerd worden.

In het begin van het seizoen creëerde het Théâtre de la Salamandre een nieuw stuk van Tilly (bekend van Charcuterie Fine): Les trompettes de la Mort. Ook hier keek men naar het leven van een heel gewone vrouw. Maar elk gebaar raakte de toeschouwer omdat het zo pijnlijk juist geobserveerd was. Daarbij droeg het steeds betekenis: het toonde een sociologische context, het verraadde een innerlijke spanning, het belichtte de machtsverhoudingen tussen de personages. Dat is het soort toneelstuk dat deze Hora Est had kunnen zijn, maar uit de vergelijking blijkt alleen hoe sterk het nog tekort schiet: het klinkt oubollig realistisch, daar waar Tilly constant de kracht van het hyperrealisme aantoont.

De creatie onder de leiding van Marc Bober is verdienstelijk, maar niets meer. Men blijft op een theatrale manier mensen nadoen, en slechts enkele scènes treffen een juiste toon (m.n. de knorrige scènes tussen Jef Burm en Ann Petersen). Het decor van Andrzey Wisniewski is zo ongelooflijk ouderwets, dat men alleen kan denken dat Bober zich over een werkloze Pool heeft ontfermd.

Ondanks alle feilen blijft dit toch een opvoering die men met een zeker plezier bekijkt, en de laatste scène is zo schokkend in al zijn eenvoud dat men muisstil zit te kijken naar de verschrikkelijke maar juiste oplossing van de grootvader. Gaat de KVS nu ook meemanifesteren te Florennes, vraagt men zich af?

Nog een laatste opmerking over de droeve theaterzeden van deze tijd: op zeker ogenblik zet de moeder koffie: “Ach die is lekker”, merkt grootmoeder op. “Ah, maar het is Douwe Egberts”, is de reactie. Natuurlijk staat er in het programma dat Douwe Egberts bedankt wordt voor de bereidwillige medewerking. Een zoveelste stuitend voorbeeld van de domme sponsoring-van-de-eerste-generatie. Er was een tijd dat in Vlaanderen – en bijzonder in de KVS – liberalisme gelijk stond met volksverheffing en cultuur: is dat nu echt allemaal verloren gegaan?

HORA EST

Auteur: Paul Coppens; groep: KVS; regie: Marc Bober; dramatur-gie: Marc Van Wesemael; decor: Andrzey Wisniewski; met Jef Burm, Ann Petersen, Vera Veroft, Sjarel Branckaerts, Mieke Bouve, Dirk Roofthooft.