‘Het Offer’ (deSingel / De Tijd) Foto Jo Clauwaert

Johan Thielemans

Leestijd 3 — 6 minuten

Het Offer

De Tijd/deSingel, Antwerpen

Verrassend, dat is het minste wat je van Het Offer kunt zeggen, de theaterproduktie die Lucas Vandervost in opdracht van deSingel gemaakt heeft.

Het uitgangspunt was werken met kinderen, en maandenlang heeft Vandervost met een groep jongeren van verschillende leeftijd naar momenten gezocht die een dramatische kwaliteit hadden. In de loop van het proces voelde hij de nood aan een zekere structuur om alle losse tafereeltjes een plaats te geven. Zo ontstond de idee om een familiefeest te laten zien. Terwijl dat feest binnen plaats heeft, spelen de kinderen buiten. Maar het beeld van het feest werd naar de première toe zo sterk, dat iedereen aanvoelde dat de volwassenen niet afwezig konden blijven. Op het laatste ogenblik heeft Vandervost, om de ouders te verbeelden, een reeks figuranten toegevoegd. Meteen had hij een sprekend toneelbeeld : op een verhoogd platform, achteraan, zien we het zaaltje met de gasten, en beneden op het koertje en in de tuin lopen de kinderen rond.

Vandervost, die een lieve nostalgicus is, wilde iets laten zien uit het verleden. Om deze dimensie in te bouwen koos hij drie mensen van tachtig, die elk een vroege herinnering vertelden.

Met al deze elementen creëerde hij een zeer fijn en ontroerend spektakel. In een eerste deel brengen de drie oude mensen hun verhaal , zonder emfase, in een eigen stijl en dialect, gezeten op een stoel. Het leverde een ogenblik adembenemend luisteren op. Eens deze vertellingen beëindigd, begon het eigenlijke familiefeest in een opeenvolging van korte momenten, waarbij de toeschouwer vooral moest kijken. Hiervoor hanteert Vandervost een filmisch-realistische stijl, die hij dankzij co-scenarist Peter Van Kraaij én grote waakzaamheid kon bereiken. Hiermee vermeed hij dat het verbluffende naturel van de kinderen zou omslaan in aanstellerij. Dat tijdens deze twee uur durende voorstelling niemand uit de toon valt, is één van de kleine wonderen die hier schijnbaar moeiteloos bereikt worden.

De volledig ontspannen sfeer die hieruit sprak, bevestigt de grote kwaliteit van het geheel. De toeschouwer keek vertederd toe en ving aan de hand van details, een paar woorden, een teder gebaar flarden van kleine menselijke conflicten en verlangens op. Het leidde allemaal naar een climax, noch naar een uitbarsting. Het was een stukje leven, dat dankzij de coupures die de black-outs aanbrachten, toch steeds een georganiseerd schouwspel bleef. Zuiver, aandoenlijk en teder zijn de sleutelwoorden tot deze merkwaardige produktie.

Bij het einde van dit feest bleef je even op je honger zitten : je verwachtte meer. Zo had je er het raden naar wat die oude mensen bij het begin eigenlijk kwamen doen. De vorm zelf van deze vertoning verlangde dat je ze ofwel in de loop van de anecdotes ergens als kind zou herkennen, of dat ze op het einde de vormelijke cirkel zouden sluiten. Het gebeurde niet, zodat hun getuigenissen slechts een boeiende en originele ouverture bleven. Ofwel hoopte je dat alle kleine draden zich tot een gebeurtenis zouden samenballen, die je uiteindelijk naar de keel zou grijpen. Ook dat bleef uit. Het feest was voorbij, men had gelachen, gedronken, ruzie gemaakt, een traan geplengd, en nu ging iedereen naar huis. Punt. Je bleef er wat afstandelijk op toekijken.

Het merkwaardige van deze produktie is dat deze verlangens in de herinnering vervagen en dat er niets anders overblijft dan een vreemde, fijne nasmaak waarbij sommige beelden plots weer voor de geest springen. Het Offer draagt iets ondefinieerbaars in zich, dat bijblijft, zodat de voorstelling achteraf nawerkt, sterker dan dat je al kijkend en genietend had kunnen vermoeden. Dat maakt van Het Offer een zeldzame gebeurtenis, een kleinood, dat diepe verwantschappen heeft met het andere minimale spektakel van dit seizoen, Het Kind van de Smid. Ook dit is theater dat geen conflict toont, maar rustig vertelt, een theater dat aandacht, concentratie en overgave vraagt. Bij Het Kind van de Smid leverde dat theater van het oor op, bij Lucas Vandervost was dat het theater van het oog.

Produktie : deSingel, De Tijd, K.V.M.C.;

concept : Lucas Vandervost, Peter Van Kraaij;

Vormgeving : Valentine Kempynck, Erik Lagrain;

Licht : Willy Witterwulghe;

Spel : Tientallen kindern en volwassenen.

Gezien in deSingel te Antwerpen op 3 januari 1991.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

Johan Thielemans

Johan Thielemans stond mee aan de wieg van Etcetera. Hij doceerde aan de tolkenschool Gent en is nu gastprofessor theatergeschiedenis aan het Conservatorium van Antwerpen. Hij schreef boeken over Hugo Claus en Gerard Mortier, creëerde twee operalibretto’s en maakte uitzendingen over Amerikaanse cultuur voor Radio 3. Hij was ook voorzitter van de Theatercommissie en van de Raad voor Kunsten.

recensie