(c) Dries Segers

Simon Knaeps

Leestijd 3 — 6 minuten

Zonzo Compagnie – 3ACH! A stairway to heaven

Dwalen door de gangen van het gebouw Bach

In de nieuwe voorstelling van Zonzo Compagnie 3ACH! wordt het huis van Bach bezet door kinderen. Twee violisten geven er een rondleiding en dompelen het publiek onder in een muzikaal én visueel bad. Samen met het publiek dwalen ze rond in het imposante oeuvre van Johann Sebastian Bach.

Al enkele jaren maakt Zonzo Compagnie wereldwijd furore met multimediaal muziektheater dat niet alleen de oren maar ook de ogen prikkelt. Vaak staat één componist centraal. Na John Cage, Miles Davis en Luciano Berio is het nu de beurt aan Johann Sebastian Bach. Met fascinerend klank- en lichtspel nodigt 3ACH! ons uit om de bekende componist op nieuwe manieren te benaderen. De videoprojecties werden voor de gelegenheid verzorgd door Ine van Baelen en Stijn Grupping van het jonge muziektheatergezelschap Post uit Hessdalen. De projecties stellen Bachs oeuvre voor als een gebouw met verschillende kamers. We krijgen grote gevels te zien en kijken binnen door sleutelgaten, open ramen of via een spiegel. Maar de voorstelling lijkt ons vooral aan te manen om Bach te bekijken door de ogen van een kind.

Bach rocks

“Tof dat je naar het andere publiek kan kijken,” fluistert een meisje tegen haar vader wanneer ze bij het binnenkomen merkt dat er twee tribunes tegenover elkaar staan. Ertussen ligt een simpel rechthoekig speelvlak, afgelijnd door twee kleine wanden die dienst doen als projectievlak. Ook op de vloer wordt geprojecteerd. En middenin deze virtuele wereld – het geprojecteerde huis – bewegen de twee violisten. Gestuurd door een voorbijglijdende partituur of een kind dat in z’n handen klapt, voeren de muzikanten een choreografie uit. Ze spelen niet zomaar op hun viool. In hun virtuele wereld gaan ze in interactie met elkaar, en met het publiek.

De eerste violiste komt schoorvoetend de scène op. Ze imiteert de geprojecteerde handbewegingen en toont zo haar stretch-oefeningen voor het spelen. Lachende kinderen op de schermen moedigen haar aan en dirigeren haar waar nodig. Ze hebben de macht haar met een vingerknip een stukje muziek te laten spelen en weer te laten ophouden. Wanneer beide muzikanten opgewarmd zijn begint de rondleiding echt. De violisten zorgen voor de muziek terwijl de projecties onze blik sturen. We kijken door een sleutelgat recht in de indringende ogen van de Duitse componist. Even later komt datzelfde portret van Bach oog in oog te staan met een guitig jongetje. Ze kijken elkaar aan, uitdagend maar speels: Bach werkt voor kinderen. Een puik staaltje publieksinteractie is hier een treffend voorbeeld van. Rug aan rug laten de violisten elk een helft van het publiek “b a c h” scanderen terwijl de letters over de vloer glijden. We will rock you-achtig worden we gevraagd mee te klappen, met de vingers te knippen of te stampen op de maat van de violen. Guitar Hero meets klassieke muziek. Bach heeft nog nooit zo gerockt.

Immersieve muziektheatertrip

Een eenduidig verhaal vertelt 3ACH! niet. Beelden volgen elkaar op, maar hangen niet noodzakelijk samen. De ene keer zitten we in een barokke concertzaal en transformeren de violisten in een karikatuur van de klassieke concertmuzikant. De andere keer verkleden ze zich als Bach en bezweren de nacht met een streepje Mattheüspassie terwijl er om hen heen een donker bos geprojecteerd wordt.We gluren binnen in Bachs werkkamer waar kinderen achter de tafel muziek zitten te componeren of in een slaapkamer waar iemand in bed kruipt terwijl de violen een dromerig wijsje spelen. Elke nieuwe scène is een nieuwe kamer, een nieuw facet van zijn muziek dat belicht, vervormd of gespiegeld wordt. In welke mate dit precies gebeurt zal de Bach-kenner beter kunnen verklaren, maar ook de leek hoort dat het hier niet om letterlijke interpretaties gaat. De enige rode draad is de veelzijdige Bach zelf, door componist Piet-Jan van Rossum in een nieuw jasje gestoken en aangevuld met soundscapes.

Het is in die veelheid dat de voorstelling soms verdwaalt. Het gebrek aan samenhang levert enkele schurende overgangen op en hier en daar duurt het net iets te lang. Dit zijn echter maar een paar valse noten in een verder hoogst genietbare voorstelling. De innemende violisten, de virtuele dimensie en uiteraard de muziek blijven intrigeren en zorgen ervoor dat de voorstelling niet verzandt in een vrijblijvende opeenvolging van beelden. 3ACH! is geen hol pleidooi voor ‘meer klassieke muziek bij de jeugd’. Het is een immersieve muziektheatertrip voor jong en oud; een ideaal huwelijk tussen klank en beeld.

Op het einde suggereren de beelden dat we op het dak van het gebouw zitten. Na de rondleiding door het veelzijdige oeuvre kijken we samen met onze muzikale gidsen naar de sterrenhemel. We hebben gezien wat voorbij de bekende uitvoeringen van Bach ligt. Toch staat in deze voorstelling niet de beroemde componist centraal; het is het theater zelf dat de eerste viool speelt. Elke scène is een onderzoek naar hoe beeld, muziek en live performance succesvol met elkaar verknoopt kunnen worden. De componist die je dan als vertrekpunt neemt, is in principe inwisselbaar. 3ACH! is dus niet zomaar een aaneenschakeling van verschillende interpretaties van Bach. Het is vooral een veelbelovende blik op de toekomst van het multimediaal muziektheater.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#147

15.12.2016

14.03.2017

Simon Knaeps

recensie