Die misvatting heeft sinds de groeischeut van de sector ergens midden jaren negentig aan kracht verloren, maar is nog steeds niet helemaal uitgeroeid. Een andere reden waarom jeugdtheater amper in trek is bij jonge makers ligt volgens jeugdtheaterpionier Oda Van Neygen (Bronks) in de desinformatie van theaterstudenten over de artistieke mogelijkheden ervan. In theateropleidingen wordt nauwelijks aandacht besteed aan het werken voor een jong publiek, en zo blijft onbekend onbemind.

Dat twee starters zich verenigen om een voorstelling te maken voor achtplussers is dus een blije verrassing. Voor Wachten en andere heldendaden sloegen De Nietjesfabriek en Ballet Dommage de handen in elkaar, twee gezelschappen met wortels in het Gentse KASK – zit (jeugd)theatermaker Mieja Hollevoet daar voor iets tussen? De Nietjesfabriek, met auteur en regisseur Freek Mariën (°1988) als drijvende kracht, creëerde (tot nu toe) exclusief voor een jong publiek: derwazeens (2010), Vergiet (2011) en Altijd tijd voor taart (2012). Stuk voor stuk verhalen rond donkere thema’s (ziekte, dementie, stress), waarin de scenografie een grote rol speelde. Ballet Dommage is priller dan De Nietjesfabriek, maar het collectief van Maxim Storms (°1990) en Katrien Valckenaers (°1990, in deze voorstelling vervangen door Linde Carrijn) liet zich al opmerken door ambitieuze locatieprojecten als Dit is de titel: graag had ik iets gemaakt met een wolf en een kasteel dat dan uit elkaar zou moeten vallen in de hoop dat het iets mooi en oprecht zou kunnen verteld hebben (2011) en VOLK: Fragment 1 (2013). Sommige voorstellingen (zoals het recente The Golden Palace) mikken op een jong publiek, andere niet.

Het is vroeg om het bilan van deze groepen op te maken, maar tot nu toe hanteert De Nietjesfabriek in zijn jonge parcours doorgaans een eerder klassieke vertelvorm met daarbinnen een ongewone thematiek, daar waar Ballet Dommage graag speelt met ongewone vertelvormen. In Wachten en andere heldendaden, geschreven en geregisseerd door Freek Mariën, overheerst de eerste poëtica. In een sober decor – een tot aan de nok oprijzend grijs stuk muur – ontrolt zich een foucaultiaans surveillancedrama. Vier bewakers houden de wacht bij een muur. Ze weten niet waarom of hoe lang ze daar moeten staan; ze gehoorzamen enkel de bevelen van een gezichtloze Staat. Wat achter de muur ligt is Staatsgeheim. Elke beweging is verdacht, eenieder die de muur benadert een potentiële vijand. Secuur vervullen de vier hun wachtrituelen. Groot is dan ook de schok wanneer op een dag een van de vier verdwenen lijkt. Het slaat een gat in hun gelederen én in hun denken. Hun veilige systeem begint te kraken, maar juist in dat ongemak herontdekken de overblijvers hun eigen menselijkheid, en die van elkaar.

Het zijn geen evidente thema’s: het individu versus een totalitair systeem, blinde disciplinering versus vrijheid van denken, de schuld van een verondersteld falen, het gemis van een ander. Mariën en zijn ploeg krijgen het allemaal op een gewiekste en aantrekkelijke manier aan hun jonge publiek verteld. De absurde, strak gechoreografeerde rituelen van de wachters wekken lachlust op en die lach veroorzaakt vanzelf een kritische distantie. Het frisse en overtuigende spel van de acteurs (Mourad Baaiz, Maxim Storms, Linde Carrijn, Robbert Vervloet) houdt de aandacht vast, de verhaalopbouw is helder als glas: situatieschets, motorisch moment, crisis, catharsis. Dat laatste moment is overigens erg mooi: op het ogenblik dat er buiten de autoritaire taal wordt gedacht en de drie overblijvers weer kunnen lachen met een oude anekdote, hervinden ze hun persoonlijkheid. De taal als doorbraak naar het eigene. Dat de catastrofe hen daarna alsnog zal komen halen, kunnen ze tragisch genoeg niet voorzien.

Wachten en andere heldendaden is een mooie voorstelling, en toch knaagt er iets. Jeugdtheater heeft nu al enkele decennia de taboes over ziekte, dood en lijden geslecht. Inhoudelijk is er weinig wat niet kan – denk aan het recente, indrukwekkende Wij/Zij van Carly Wijs, een volstrekt moraalloze vertelling over het gijzelingsdrama in Beslan. Maar hoe zit het met de vormvernieuwing? De Duitse filosoof Adorno zei ooit dat de echte revolutie schuilt in vormen, niet in inhouden: wie een verhaal van radicale revolutie verpakt in een klassieke dramavorm schenkt oude wijn in nieuwe zakken. Bestaat de uitdaging voor jeugdtheater er vandaag niet eerder in om jonge kijkers vertrouwd te maken met nieuwe, grilliger verhaalvormen? Met manieren van vertellen die de klassieke formattering overhoop halen waarvan bijvoorbeeld ook Studio 100 zich graag bedient? Het station van verhaal en moraal lijkt gepasseerd. Moet niet het kijken zelf opengebroken worden?

Vanuit die verwachting blijft Wachten en andere heldendaden braaf en voorspelbaar. Wat ontbreekt is een vleugje vormelijk out of the box-denken, dat bijvoorbeeld The Golden Palace van Ballet Dommage wél aan de dag legt. Die kindervoorstelling in de vorm van een repetitieve stream of consciousness, met een bijna ondraaglijk hoog kitsch- en musicalgehalte, was onaf maar opwindend. Het is aan de gezelschappen om te beslissen welke koers zij willen varen. Wachten en andere heldendaden is goed geschreven, gemaakt en gespeeld, toegankelijk voor een breed publiek en niet truttig. Dat is al veel. Maar of het genoeg is om écht het verschil te maken?

Wachten en andere heldendaden speelt in januari in De Kopergietery (Gent), De Dijk (Brugge), CC Sint-Truiden, CC Beveren, CC Overpelt en CC Hamme.