De Australische Antwerpenaar van Sri Lankaanse afkomst Ahilan Ratnamohan lijkt zijn praktijk in het theater te stofferen met zowat alles dat er hoegenaamd niet meteen thuishoort. In het verleden maakte hij sociaal-artistiek getint werk met migranten die een voetbalcarrière ambiëren, een droom waarvoor hij ook zelf naar Europa trok. Eveneens voor het ontwikkelen van de urban dansstijl Klapping en een project in samenwerking met Globe Aroma over voetbaltruitjes haalde hij de mosterd in diezelfde regionen. Daarnaast buigt hij zich over alles wat te maken heeft met het aanleren van talen. Niet verwonderlijk, zo leren we tijdens deze voorstelling, want de artiest legde reeds een impressionant talenparcours af. Hij pikte niet alleen het Tamil op dat zijn ouders hem als kind niet besloten bij te brengen, maar ook zijn Nederlands ontvangt doorgaans vele complimenten. Zo transformeerde hij in de performance Alle woorden die ik nog niet kende (2022) een verzameling van 840 voor hem tot dan toe onbekende woorden tot een theatertekst.

“Une traduction infidèle vergaart voornamelijk relevantie in de manier waarop het een pientere wantrouw als uitgangspunt neemt.”

Datzelfde guitige manipuleren van de vertrouwdheid met de eigen taalcontext van het publiek zet Ratnamohan verder in Une traduction infidèle. Voor deze ‘language learning performance’ graaft de maker in de kloof tussen twee landshelften die elkaar amper ontmoeten. Daarbij laat hij zijn bevoorrechte positie als buitenlandse artiest gesetteld tussen de artistiek excellerende (Dansaert)Vlamingen varen om werk te realiseren in minder internationaal gerenommeerde Franstalige middens. In zijn vertellen over de verwoede poging om het Frans onder de knie te krijgen binnen de Franstalige theatergemeenschap in Brussel, stelt hij vooral zijn uitzonderlijke perspectief op het zaakje scherp. Als ontrouwe hond die het zuurverdiende label van ‘Vlaamse kunstenaar’ ietwat in ondank afwerpt, brengt hij een smakelijk relaas op de planken van o-zo-herkenbare observaties uit het typisch Belgische kluwen. 

Ahilan, de Vlaming 

Als Ratnamohan ergens wél trouw aan blijft, dan is het zijn minimalistische werkvorm. Op scène bevindt zich enkel een stoel en schoolbank bezaaid met schrijfgerief, zo weg geplukt uit een steriel aandoend klaslokaal in een centrum voor talenonderwijs. Zijn keurig in het Frans opgestelde tekst wordt zowel in het Nederlands als in het Engels geprojecteerd op een scherm. Dat is een eerder courant gebruik in het meertalige programma van het Kunstenfestivaldesarts, waar ook deze performance deel van uitmaakt. Af en toe schakelt de performer voor een gedeelte van een zin over naar het Nederlands of de moedertaal die niet de taal van zijn moeder is, het Engels. Dat doet hij vermoedelijk om zijn boodschap daadkracht bij te zetten waar het Frans daar niet in slaagt, om onprecieze vertalingen te omzeilen, voor vlotheid of voor het theatrale effect. Enkel wanneer de boventiteling even stopgezet wordt om nog een grappig voorval toe te voegen aan zijn op voorhand minutieus ingestudeerde tekst, lijk je oprecht geploeter te horen. Ondertussen zie ik iemand in de rij voor mij ‘Wallonia’ intikken in de Google zoekbalk op hun telefoon. Misschien vallen er dan toch meer toeschouwers uit de boot dan het uitbundige lachen uit herkenning van het publiek doet vermoeden. 

© Bea Borgers

De inhoud van zijn betoog beweegt zich gestaag naar daar waar de culturele sector inhaakt op de gehele taalkwestie in ons land. Dat begint al met het absurde tafereel dat de performanceartiest oproept wanneer hij beschrijft hoe hij tijdens zijn eerste kennismaking met hedendaagse kunst op Belgische bodem voor een TV-toestel werd geparkeerd waarop hem VHS-opnames met werk van Les Ballets C de la B en Wim Vandekeybus werden voorgeschoteld. De glorificatie van ‘de grote Vlaamse kunstenaar’. Na enkele jaren werkzaam te zijn in het Nederlandstalige veld, zag Ratnamohan zich plots volledig geüsurpeerd door dat milieu. Door aan de andere kant van de taalgrens te gaan werken aan een voorstelling die grotendeels voortkomt uit de realisatie dat hij onwaarschijnlijk genoeg ‘Ahilan de Vlaming’ was geworden, zet hij zijn nieuwe biotoop met zachte hand in zijn hemd. Al ontkent hij geenszins zijn medeplichtigheid aan het gemak die de dominante taalgemeenschap hem bood. Dus wriemelt hij zich ook maar uit zijn broek. Alleen komt er dan een roze tutu tevoorschijn, zoals zijn dochter er een draagt in haar balletles. 

Anvers/L’Inverse

Dat beeld ziet er alvast even knullig uit als de humbling experiences die zijn onderneming als student Frans op ontdekkingsreis in Belgisch-Franse theatercontreien met zich meebrengt. Ratnamohan geeft meewarig toe dat productiemeetings meevolgen in het Schaarbeekse Théâtre Balsamine – een plek waar de Nederlandstalige podiumkunstencrowd zich toegegeven maar zelden begeeft – voor een substantieel deel blijkt te bestaan uit performatief pretenderen te volgen en welgetimed lachen. Het evoceren van die onhandige situaties kan in de zaal op heel wat bijval rekenen en creëert een gemoedelijk sfeertje. Wat dan wel weer open blijft liggen zonder meer, zijn enkele referenties aan het domein van de sport. Zo beweert de performancekunstenaar dat het voetbalveld één van de weinige meeting points is tussen Nederlands- en Franstalig België, maar verder gaat hij er niet op in. Enkel toeschouwers vertrouwd met zijn oeuvre kunnen de link leggen met voorgaand werk. 

Bij het neerleggen van de verschillende aktes van zijn tekst neemt Ratnamohan zijn toevlucht tot non-sensicale allitererende zinnen en reeksjes. Die fonetische klankgymnastiek geeft niet alleen uiting aan de uitputtende assimilatie die deze oefening van hem vergt, maar het brengt ook adempunten aan binnen zijn verhaal. Al geeft de performer zijn zinnen voldoende ruimte om als publiek niet echt te zitten snakken naar momenten om op adem te komen zoals tijdens het proberen bijbenen van een café-gesprek in een nieuwe taal. 

Vanonder het juk van de huig /r/ 

Van bij het begin valt ook de sprekers toewijding aan de Franse huig /r/ op, doorgaans het kroonstuk op de beheersing van de voertaal van de romantiek. Daarmee sluipt er dan toch een duidelijk sportgerelateerd gegeven binnen, namelijk competitie. Want Frans speken kan uiteindelijk ook gewoon met een rollende ‘r’ volgens de juf Frans van één van zijn dochters. Daardoor beweegt zijn kroost zich veel vrijelijker doorheen die nieuwe taal, of dat lijkt toch alvast de implicatie te zijn. En dat is evenzeer wat ik lees in het woordeloze eindbeeld voor de black-out. Verlost van zijn tekst, in een basketbalvest en een roze tutu, meet Ratnamohan zich losjes wat gracieuze balletbewegingen aan terwijl er Franse hiphop op de achtergrond speelt. Ook zonder de kunde van de professional en de dogmatiek van de perfectie kan men prettig pootjebaden in een taal. 

Eigenlijk is Une Traduction Infidèle exact wat ik in de aanslag zou willen hebben wanneer ik op buitenlandse bodem gevraagd word om de eigenaardige omstandigheden in België toe te lichten. Ratnamohan’s uiteenzetting vat gekleurd maar genuanceerd in enkele rake uitspraken een complexiteit die naar mijn aanvoelen niet enkel een glimlach op het gezicht van een incrowd kan toveren. Het hele ding vergaart voornamelijk relevantie in de manier waarop het een pientere wantrouw als uitgangspunt neemt. Die vertaalslag kan enkel gecultiveerd worden in het gezichtsveld van de ingewijde buitenstaander, Ahilan De Vlaeminck. Daarmee presenteert deze voorstelling niets opzichtbarends, maar is ze wel fris en van een vermakelijke efficacité.