Agathe Poupeney

Leestijd 4 — 7 minuten

Tussen hier en daar

The Dialogue Series: IV Moya – Faustin Linyekula & KVS

The Dialogue Series: IV Moya is de laatste van een reeks dialogen die de Congolese choreograaf Faustin Linyekula vanaf 2006 voerde met historische en hedendaagse kunstenaars. De solo voor de Zuid-Afrikaanse danseres Moya Michael suggereert een nauw samenwerkingsproces, maar blijft als voorstelling wat aan de oppervlakte.

In 2006 ensceneerde Faustin Linyekula een eerste dialoog, postuum, met de Congolese rumbamuzikant Franco (1938-1989). Daarna volgde hiphopper Dinozord. Op zijn zestiende belandde deze straatjongen in Linyekula’s kunstwerkplaats Studios Kabako in Kisangani; inmiddels pendelt hij tussen de Europese dansscène en Congo. Het belang van Linyekula voor de ontwikkeling van nieuw talent in een land waar de kunsten amper ondersteund worden valt moeilijk te overschatten. In 2012 choreografeerde Linyekula zijn antwoord op La création du monde (1923), het eerste ‘negerballet’ van de Ballets suédois. En nu is er dus Moya, naar de Zuid-Afrikaanse dansers Moya Michael. Net zoals Linyekula belichaamt zij op zich al een dialoog tussen twee werelden. Haar kindertijd bracht ze door als ‘coloured’ onder het apartheidsregime in de townships van Johannesburg, waar ze hedendaagse en Afrikaanse dans studeerde. Vervolgens trok ze naar Europa voor een opleiding bij P.A.R.T.S. Inmiddels woont en werkt ze in Brussel, maakt ze deel uit van het dansgezelschap Rosas en creëert ze eigen werk. Hoe verhalen vertellen die ‘hier’ en ‘daar’ iets in beweging zetten? Over die vraag buigen Michael en Linyekula zich, al is die laatste enkel via interfaces aanwezig: via een voice-over, een projectie van een briefwisseling met Michael over de urgentie van hun kunstenaarschap en een videobeeld zonder klank waarop hij knipperend het publiek inkijkt. Met een beetje verbeelding voel je zijn geest ook spoken in het folklorepopje dat vooraan de scène staat.

Opgegroeid onder Mobutu’s dictatuur hoeft het niet te verwonderen dat Linyekula het individu in het hart van zijn werk plaatst. Op een boksbal, een tl-lamp en een houten vensterkozijn na is de scène dan ook leeg. Zonder nadrukkelijkheid vertelt het ruimtegebruik veel. The Dialogue Series: IV Moya is een dubbelgesprek in de vorm van een solo, maar slechts een paar keer zal Michael als performer de aandacht opeisen, zoals de klassieke theatersetting dat voorschrijft. Het merendeel van de tijd beweegt ze zich losjes door de ruimte, alsof ze gewoon (onderweg) is, van ‘hier’ naar ‘daar’. Michaels ruimtelijk bewustzijn suggereert dat ze deel uitmaakt van een groter geheel. Dat heeft een welhaast meditatief effect op het publiek, dat zich samen met haar erg betrokken voelt op het hier en nu. Die ‘grotere’ context resoneert ook in de vier zorgvuldig uitgekozen muzieknummers. The Dialogue Series opent met een zinderende noise-soundtrack van Joachim Montessuis, waarop Michael als in een versneld stopmotionfilmpje begint te vibreren: koud en mechanisch, zoals de aanzwellende muziek. Het schudden wordt vervolgens doorgetrokken tot de extase. Een heel andere danstaal krijgen we te zien wanneer de zwoele mbaqanga van de Zuid-Afrikaanse groep Mahlathini & The Mahotella Queens weerklinkt. De bewegingen worden vloeiend en vrouwelijk, met veel heup- en schouderwerk. Deze twee dansfrases zijn weinig vernieuwend, evenmin laten ze het karakter van Michael echt uit de verf komen. Omdat het bovendien de enige twee momenten zijn waarop er in de voorstelling wordt gedanst, illustreren ze te gemakkelijk de breuklijn tussen een westers en een niet-westers dansidioom. Mooi is wel weer hoe Michael in en uit haar rol stapt. Ze neemt rustig de tijd om haar zweet af te vegen, de microfoon te nemen en te vertellen over haar zieke vader in Johannesburg of om op de grond in een boekje te zitten schrijven. Alsof zij elke keer de keuze maakt om het alledaagse leven via de dans in beweging te zetten.

Een poging om zijn eigen naam te herinneren. Zo omschrijft Linyekula graag zijn werk. Die naam geeft uitdrukking aan onze singuliere persoonlijkheid, maar verbindt ons tegelijk met een stamboom, een grond, een taal, een land, een maatschappij. De voorstelling begint dan ook met een kennismaking. Michael brengt in naam van Linyekula de begroeting waarmee de choreograaf gewoonlijk zijn voorstellingen opent. Opmerkelijk genoeg doet Linyekula dat (hier bij monde van Michael) onder het alter ego ‘Kabako’, de overleden vriend-theatermaker waarnaar hij zijn werkplaats heeft vernoemd. Het maakt duidelijk dat in Linyekula’s visie een naam niet deterministisch hoeft te zijn, ook al draagt hij een geschiedenis in zich die je niet kunt uitwissen. Kunst maakt het mogelijk om telkens weer een proces van identificatie op gang te brengen dat verandert naargelang de noodzaak. Niet alleen voor Linyekula, die bewust werkt in een getraumatiseerd land dat zijn identiteit nog moet opbouwen, of voor Michael, wiens huidskleur ongewild een ‘personage’ werd onder het apartheidsregime, maar ook voor het publiek – zij het ‘hier’ of ‘daar’ – dat zoekt naar verhalen waarin het zich, te midden van een steeds complexer wordende maatschappij, kan herkennen.

‘Waarover zou ons werk gaan als we niet tegen het leven aanschurken?’ Als voorbereiding op hun samenwerking reisden Michael en Linyekula naar elkaars thuisland, maakten ze kennis met elkaars levensstijl en familie, zo getuigt de briefwisseling die op de achterwand van de scène geprojecteerd wordt. Kunst gaat om dat samenzijn, om die ontmoeting die onze existentiële eenzaamheid draaglijk moet maken, stelt Linyekula. The Dialogue Series: IV Moya lijkt in die zin vooral belangrijk te zijn geweest als proces, niet per se als voorstelling. De gedachten die Linyekula en Michael met ons delen vinden te weinig weerslag in concreet (beweging)materiaal of suggestieve beelden – alsof er naast de reflectieve uitwisseling te weinig tijd overbleef voor de zoektocht naar een gedeelde verbeelding(staal). De voorstelling moduleert weinig qua ritme en boogt op een paar verdichte referenties aan eerder werk die de kijker niet meteen kan thuisbrengen, zoals wanneer Michael met volle overgave op een boksbal slaat, net als Linyekula in The Dialogue Series: I Franco deed. Door het specifieke ruimtegebruik en de ingetogen getuigenissfeer wordt je blik geactiveerd. Maar er is vervolgens te weinig waarin die blik zich effectief kan vastbijten.

De voorstelling staat op het Lubljiana dance festival in April. Meer speeldata op kabako.org.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 4 — 7 minuten

#139

15.12.2014

14.03.2015

Charlotte De Somviele

Charlotte De Somviele schrijft freelance over dans en theater voor o.a. De Standaard en is kernredactielid van Etcetera.

recensie

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!