Het publiek zit op een houten constructie, dicht bij het podium. Opnames leiden een voor een enkele bedenkingen van de Russische vrienden van theatermaker Oxana Sankova in. Elk vertellen ze over hun strijd met het regime in Rusland. De ene beweert dat vrouwen gelukkiger zijn tijdens oorlogen: dan laten hun alcoholische mannen hen even met rust. Een andere maakt angstvallig plannen voor als de politie bij haar zou binnenvallen. Een derde wil naar Brussel vluchten, maar beseft dat hier niemand op hem staat te wachten. Uiteindelijk komt Sankova zelf op. Ze staat voor een gordijn en draait vier keer 90° om haar as als voor een politiefoto. Ze glimlacht telkens geniepig naar het publiek en introduceert zichzelf in de derde persoon. Zo zal ze ook over Rusland, haar vaderland, over België en over Oekraïne spreken. Ze schept afstand: het gaat telkens over ‘een vrouw’, ‘dat grote land’ of ‘het hele kleine land’. 

Het verdere relaas van de voorstelling volgt een vrij vast stramien, als een rijmend gedicht. In verschillende scènes haalt Sankova een herinnering op aan ‘die vrouw’. In haar programmatekst vertelt ze een stuk te willen maken over ‘de invloed van de ideologie van een overheid op de gewone mens die in of buiten de staat leeft’. Een hilarische reeks pogingen tot een elevator pitch maakt het opzet meteen concreter. Ze toont er tegelijkertijd hoe zij, een Russische migrant in België, zich probeert te verhouden tot haar vaderland, de oorlogen in Oekraïne en Palestina en de Russische regering en zijn corruptie.

“Sankova slaagt er lange tijd in om veel nuance te leggen in haar verhalen. Zo krijgt ze, helemaal alleen op het podium, toch drie perspectieven samen: dat van het personage, van de acteur én van Sankova zelf, de inspiratie voor dit autobiografisch werk.”

Sankova slaagt er lange tijd in om veel nuance te leggen in haar verhalen. Zo krijgt ze, helemaal alleen op het podium, toch drie perspectieven samen: dat van het personage, van de acteur én van Sankova zelf, de inspiratie voor dit autobiografisch werk. De discussies over de complexe verhoudingen tot deze drie en tot een politiek problematisch land versimpelt ze door er met humor en een afstandelijkheid heldere emoties tegenover te stellen. 

Een ingenieus bedachte scenografie door Sven Roofthooft ondersteunt in elke scène het verhaal. Op het eerste gezicht lijkt deze uiterst eenvoudig: een reeks witte, vilten doeken hangt aan een gordijnrail en een dik, grijs tapijt bedekt de vloer. Aan het begin van de voorstelling laat Sankova doeken zakken en vormt de vilten stof de wand waar ze zichzelf introduceert. De scène verkleint zo tot een intiemere ruimte. Maar Sankova laat de wand niet stilstaan. Om een trein na te bootsen, zwenkt ze deze rail over de scène, of trekt ze de gordijnrail schuin als een vlaggenstok terwijl ze vertelt hoe ze ruzie maakte met een dokter die haar zoon niet wou afschrijven voor zijn legerdienst. 

Ook in de vloer zit veel spel. De dikke grijze banen tapijt worden het ene moment golven van haar zwemclub, het andere trekt ze deze schots en scheef tot ze bommenkraters vormen. In een dramatische persiflage van Poetin plakt ze een stukje tape op haar neus als een bek, wikkelt ze zich in een baan stof en gebruikt de doeken als lange vleugels. Poetin wordt een gemene arend of een gier, te midden van de bommenkraters die hij veroorzaakte.

De acteur neemt de bovenhand

De sfeer slaat echter om wanneer Sankova zichzelf met een kleerhanger in haar T-shirt ophangt aan de gordijnrail. Haar hoofd komt komisch laag uit haar T-shirt, alsof ze geen nek meer heeft. Het is helemaal haar humor. Ze vertelt hoe ‘de vrouw’ in Oekraïne naar een lezing van een filmregisseur ging. De regisseur vertelde nogal tactloos dat de Russen in ‘biologisch afval’ zijn veranderd, na al die jaren onder een regime van dictators.

De vrouw uit het verhaal veert recht en stelt de zaal de vraag wie op straat zou durven komen, als je weet dat je hoogstwaarschijnlijk gemarteld wordt. Een moeder die naast haar in de lezing zat, repliceert dat de vraag niet zo ingewikkeld is. Het zijn nu haar zonen en dochters die gemarteld en verkracht worden. Sankova weet niet waar ze heen moet met die gedachte en maakt dat letterlijk door onder het tapijt te kruipen. Eerst schreeuwt ze nog, tot dat geluid vervormt in het huilen van een wolf en ze die uiteindelijk naadloos laat overgaan in het loeien van de sirenes van een luchtaanval. De sérieux van de passage staat in schril contrast met het begin van de voorstelling. De zaal is muisstil, het is een pijnlijk scherpe scène.

© Anthony Teng Wen Chang

© Anthony Teng Wen Chang

© Anthony Teng Wen Chang

Wanneer Sankova van onder het tapijt kruipt, doet ze dat met een grote glimlach: ze gaat met veel vrolijkheid verder. Het geeft een vervreemdend gevoel. Het moet aanduiden hoe ze ook in het leven staat: vallen en met een levenslust toch terug opstaan. De verandering is echter te bruusk. Tot nu toe stond het stuk ten dienste van het personage, gespeeld door de acteur, over het verhaal van Sankova zelf. Die drie liggen dicht bij elkaar, waardoor de gespeelde emoties nooit ver lagen van wat Sankova ook echt voelt. Tot zo ver werkte het autobiografisch werk in haar voordeel. Het zijn dan ook haar eigen verhalen die aan de basis liggen van het stuk. De liefde voor haar vrienden, haar zoon, haar vaderland en haar woede voor de oorlog in Oekraïne kwamen ongefilterd over. 

Maar haar glimlach op het einde van deze scène lijkt te komen van haar drang om te spelen. Plots staat het stuk ten dienste van de acteur – en niet meer van het personage. Die acteur wil maar scènes blijven opvoeren, dubbel zo veel als aangekondigd, ze kan het niet laten, op deze première voor haar Belgische vrienden. Het personage probeert ondertussen al maar schrijnendere verhalen vertellen. Over eenzaamheid, verloren zijn, martelingen en vernederingen. Hoe langer het stuk duurt, hoe groter de afstand tussen het personage en de acteur wordt, waardoor de scènes ook hun diepgang verliezen. Het denken en de twijfel van het personage verdwijnt in het spelplezier en de duur van de voorstelling. 

Waar Sankova aan het begin van de voorstelling met humor, zelfspot en een goede dosis eerlijkheid haar ingewikkelde relatie met Rusland blootlegt, verliest ze zich in die fragiele lijn tussen humor en sérieux, maar vooral tussen acteur, personage en onderwerp van de voorstelling. Als Sankova aan het einde van het stuk tussen het publiek komt zitten, voelt de afstand tussen haar personage en het publiek groter dan het gebaar had moeten overbrengen. In al haar enthousiasme om ook haar geschrapte verhalen te brengen stond er uiteindelijk enkel nog de ongemedieerde acteur. En die had nog veel te vertellen.

Klik hier voor de speellijst.