Bij binnenkomst hangt de geur van aarde en stro in de zaal. Op de donkere scène zit Tiwari, in kleermakerszit en in een los zwart kostuum, omringd door een zestal grote en enkele kleine witte cilindrische torens. Het blijken zogenaamde ‘dehri’s’, aardewerken bewaarpotten voor zaden die eeuwenlang werden gebruikt door boerenfamilies in India en volledig deel uitmaakten van boerenhuishoudens. Een gedeelte van de geoogste zaden werd bewaard voor het volgende seizoen, zodat ze opnieuw gezaaid konden worden. Tegenwoordig zijn ze bijna nergens meer te vinden. Ondertussen boetseert Tiwari met klei en stro zo’n traditionele dehri.

In The Harvest of Broken Promises vertelt Tiwari aan de hand van zijn familiegeschiedenis een breder verhaal over de moderne tijd. De in India geboren Tiwari woont en werkt al jaren in Amsterdam, waar hij studeerde aan DAS Theatre. Hij haalt herinneringen op aan het Indiase dorp waar hij vandaan komt, over het leven op én van het land, over zijn vader die uit een handje aarde kon aflezen wat het land nodig had, over zijn grootmoeder die dehris kleide, over de flora en fauna die een integraal onderdeel waren van hun leven, en over het verdwijnen van dat alles door de industrialisering van de landbouw en de commercialisering van zaadteelt.

“In The Harvest of Broken Promises vertelt Tiwari aan de hand van zijn familiegeschiedenis een breder verhaal over de moderne tijd.”

Tiwari vertelt, maar laat zich daarnaast ondersteunen door videoprojecties, muziek en geluidsfragmenten. Op de potten verschijnen videobeelden van hedendaagse landbouw en van demonstranten die opkomen tegen de macht van multinationals. Maar we zien ook het verdwijnen van bos en biodiversiteit. Meditatieve, sferische muziek wordt afgewisseld met experimentele of gedeconstrueerde elektronische muziek. We horen Bill Gates economische vergezichten schetsen van verhoogde opbrengsten, maar ook persoonlijke interviews met Tiwari’s familieleden of met boeren uit Nederland en Vlaanderen.

Het begin van The Harvest of Broken Promises doet in eerste instantie enigszins denken aan Rachel Carsons Silent Spring. In haar invloedrijke boek uit 1962 beschreef Carson niet alleen hoe grootschalig pesticidengebruik hele voedselketens vergiftigt, maar ook hoe het leidde tot massale sterfte van talloze wilde dieren, met name vogels, en daarmee tot een steeds stillere lente.

Ook Tiwari vertelt over het verdwijnen van het vogelgezang dat vroeger, waar hij is opgegroeid, over de velden te horen was. Ondertussen wordt op een van de grote dehri’s een fladderend vogeltje geprojecteerd, als een virtuele poging om de herinnering levend te houden. Maar Tiwari’s verhaal schetst een bredere werkelijkheid. De uitwissing van bijvoorbeeld het vogelgezang raakt aan een universeler vergeten raken van een manier van leven die verweven was met de levende wereld, met dieren, bomen, planten en zaden.

“Het begin doet in eerste instantie enigszins denken aan Rachel Carsons Silent Spring. In haar invloedrijke boek uit 1962 beschreef Carson niet alleen hoe grootschalig pesticidengebruik hele voedselketens vergiftigt, maar ook hoe het leidde tot massale sterfte van talloze wilde dieren, met name vogels.”

Tegelijk gaan de ‘stille’ velden gepaard met concrete economische en sociale gevolgen. Het globale kapitalisme van de laatste dertig jaar heeft van zaden een verhandelbaar én juridisch ‘beschermd’ product gemaakt. Daarmee is wereldwijd een vorm van privatisering van plantaardig genetisch materiaal ontstaan. Boeren die vroeger een deel van hun oogst bewaarden om het volgende seizoen opnieuw te zaaien, zoals Tiwari’s familie, zijn voor bepaalde gewassen afhankelijk geworden van commerciële zaadproducenten. Ieder jaar moeten ze nieuwe zaden inkopen, bij de grote internationale bedrijven die deze ketens van zaadproductie en -teelt domineren. En daarmee raken boeren ook afhankelijk van andere landbouwmiddelen, zoals pesticiden en meststoffen.

Bijna geen familie bewaart en teelt tegenwoordig zelf nog zaden. Als boeren hun zaden niet langer zelf bewaren en opnieuw zaaien, hebben ze de opslagplaatsen daarvoor immers niet meer nodig. Maar het verdwijnen van dehri’s betekent tegelijk veel meer dan enkel het verdwijnen van een opslagtechniek of de verandering van boereninterieurs. Het is een verlies van een bepaalde materiële, sociale en culturele relatie tot zaden. Zaden en dehri’s maakten deel uit van familiegeschiedenissen en gemeenschappen. Ze verbonden de oogst van het ene seizoen met die van het volgende.

“Boeren die vroeger een deel van hun oogst bewaarden om het volgende seizoen opnieuw te zaaien, zoals Tiwari’s familie, zijn voor bepaalde gewassen afhankelijk geworden van commerciële zaadproducenten. En daarmee raken boeren ook afhankelijk van andere landbouwmiddelen, zoals pesticiden en meststoffen.”

Bovendien belichaamt die relatie een bredere moderne ontkoppeling, zoals denkers vandaag steeds opnieuw benadrukken, tussen de aarde waarop we leven en de aarde waarvan we leven. In zekere zin is Tiwari’s verhaal zowel de tastbare als symbolische uitdrukking van de bredere werking van de moderne wereld. Moderne welvaart vraagt om aanpassingen, maar de efficiëntiezucht van economische groei, die onze welvaart moet realiseren, zaait verwoesting en vervreemding en een verslaving aan meer groei.

Tiwari’s verhaal zou gemakkelijk in abstracties of grote politieke slogans kunnen verzanden, maar dat weet de maker grotendeels te vermijden. Vanaf het begin zoekt hij contact met het publiek, zonder ongemakkelijk of opdringerig te worden. Een kort gesprek met toeschouwers zorgt er juist voor dat er een intieme sfeer ontstaat. Tiwari is benaderbaar. De veranderende wereld waarover hij vertelt, zo lijkt hij te willen zeggen, is er een die ons allen aangaat. Hij nodigt vier mensen uit om plaats te nemen aan de rand van de speelvloer, om in te staan voor zijn familie. Ze krijgen een door hem gezet kopje chai aangeboden en blijven daar de hele voorstelling zitten. Het maakt de zware realiteit, die The Harvest of Broken Promises onvermijdelijk is, persoonlijk en hartelijk. Dat overbrugt enigszins de afstand tot die wereld, die voor velen van ons toch uit sporadische krantenkoppen of podcasts bestaat.

“Tiwari’s verhaal zou gemakkelijk in abstracties of grote politieke slogans kunnen verzanden, maar dat weet de maker grotendeels te vermijden.”

© Studio Pramudiya

© Studio Pramudiya

© Studio Pramudiya

© Studio Pramudiya

© Studio Pramudiya

Ondersteund door materiële en audiovisuele tegenstellingen, zoals stevige elektronische muziek versus ambientmuziek, of zijn handwerk versus de abstracties van patentensystemen, maakt The Harvest of Broken Promises het contrast én conflict tussen twee tegenovergestelde werelden en zijnswijzen invoelbaar. Aan de ene kant het zware boerenleven dat in contact staat met de levende cycli van het land. Aan de andere kant de vervreemding en uitbuiting van een wereld die doodloopt in een oneindige economische wedijver. De strijd lijkt niettemin gestreden, toch?

Tiwari wil naar eigen zeggen geen nostalgisch verhaal vertellen ook al is verlies wel degelijk een constante. Wat ik opmerkelijk vind, is hoe de maker er aardig in slaagt om verschillende aspecten en motieven bij elkaar te brengen, zonder dat er één de bovenhand neemt. Het is een voorstelling met een duidelijke agenda, maar ze zwicht niet voor het risico om alleen te willen roepen. Er zit een sterke pathos in, maar het wordt niet ijdel of sentimenteel. Bovenal bezit de voorstelling een visuele en theatrale eigenheid, die niet louter instrumenteel wordt.

“Is die wereld niet al lang vernietigd? Wellicht. Maar zijn verzet, zo vertelt hij een tikkeltje ingestudeerd, bestaat uit de ‘weigering’ om vernietiging ‘het laatste woord’ te laten hebben.”

Dat neemt niet weg dat Tiwari iets wil bereiken. Hij wil niet alleen zijn publiek wijzen op de geschetste realiteit, maar in zekere zin vooral ook de praktische, geleefde kennis die zijn en vele andere families eeuwenlang hebben doorgegeven bewaren, samen met de wereld die daardoor tot stand kwam. Dat lijkt, in strikte zin, een onmogelijke opdracht. Is die wereld niet al lang vernietigd? Wellicht. Maar zijn verzet, zo vertelt hij een tikkeltje ingestudeerd, bestaat uit de “weigering” om vernietiging “het laatste woord” te laten hebben. Het in leven houden van die ‘andere’ wereld doet hij door die te delen, te belichamen en te herinneren. Dat werkt. En daardoor voelt de voorstelling allesbehalve zinloos.

De voorstelling speelt op 23 en 24 oktober in Brussel. De speellijst vind je hier.