© Brontë Van den Broeck

Leestijd 5 — 8 minuten

The Good Life – Sébastien Hendrickx

Wie niet horen wil moet voelen, zal dramaturg Sébastien Hendrickx gedacht hebben.  Met de performance The Good Life ontwikkelt hij zich van denker tot (artistiek) doener – al is dat te kort door de bocht, want Hendrickx schrok ook in zijn dramaturgencarrière bij kunstenaars als Benjamin Verdonck nooit terug voor veldwerk, en via zijn engagement voor Extinction Rebellion evenmin voor de activistische agitatie. Maar het is precies de onbestemde ruimte tussen denken (weten!) en doen (handelen!) die hij met zijn debuut als maker tracht aan te raken bij zijn publiek. Door datgene wat hij wil vertellen niet te vertellen, maar het invoelbaar te maken. 

We bevinden ons op de donkergrijze matras van glasvezelwol die bijna de hele bühne inpalmt, en waarop ons verzocht is te gaan zitten of liggen. Op een paarsig schijnsel van blacklight na is de ruimte volledig duister (lichtontwerp: Michaël Janssens). Een stem citeert uit het boek Ekklesiastès, een onderdeel van de Hebreeuwse Bijbel: “All the rivers run into the sea; yet the sea is not full; unto the place from whence the rivers come, thither they return again. (…) The thing that hath been, is that which shall be; and that which is done is that which shall be done: and there is no new thing under the sun.” De woorden roepen tegelijkertijd een ruimte- en een tijdbeleving op: ons liggende lichaam bevindt zich, piepklein, ergens in de onmetelijkheid van een wereld die veel groter en veel ouder is dan onze eigen aanwezigheid – maar het bevindt zich daar wel nu, op dit actuele, urgente moment, waarin verleden en toekomst samenvallen tot een punt in het heden. Now is the time. Alle agency begint wellicht bij de ervaring van zo’n acuut nu.

Veel voorstellingen die het hebben over de ecologische catastrofe drukken ons plat. Ze overspoelen ons met waarschuwingen en doembeelden, proberen ons hardnekkig tot bewegen aan te zetten door ons te verlammen met de grootsheid van het probleem. Hendrickx’ insteek lijkt aanvankelijk gelijkaardig, maar verschilt toch radicaal in vorm én in psychologische strategie. Om te beginnen bewerkt hij ons niet met waarschuwende woorden, maar laat hij ons de catastrofe voelen. Abstractie is het probleem der problemen: doordat alles zo veraf is, doet niemand iets. Maar de indringende geluidscompositie van Jürgen De Blonde komt dichtbij, zelfs fysiek. We worden in dolby surround overspoeld door het gedreun van aardbevingen, van onstuitbaar stromend water, van vernietigend vuur. De bassen trillen door ons lijf, de natuurkracht wordt geluidsgeweld – en geweld is misschien wel wat we nodig hebben op dit moment, om wakker te worden. Genoeg gepraat. Dit is wat ons te wachten staat. 

Daarnaast lijkt de insteek van Hendrickx eerder ontologisch dan moralistisch. Hendrickx zet ons niet op onze plaats, hij toont ons onze plaats, in een oprechte en nog relatief vriendelijke poging om het grote misverstand dat de afgelopen 125.000 jaar is ontstaan te corrigeren. Neen, we zijn niet het centrum van het universum, neen de wereld is er niet voor de mens. Hendrickx laat ons onze nietigheid voelen, maar niet om ons klein en machteloos te maken, wel om ons juist vanuit deze positie opnieuw handelingsvrijheid te geven. Die ervaring ontstaat wanneer het besef van de eigen relativiteit wordt gekoppeld aan dé cruciale vraag met betrekking tot het ‘goede leven’: to what profit? Wat is de bedoeling van ons werken, ons slaven? De basisbetekenis van het woord economie ligt niet toevallig bij het Griekse woord voor ‘huis’ (oikos): de economie moet ‘het goede leven’ dienen, niet omgekeerd. Die hiërarchie is de afgelopen twee eeuwen ingrijpend op zijn kop gezet: de economie is vervreemd geraakt van haar oorspronkelijke doel, met alle gevolgen voor mens en omgeving van dien. 

Hoe zijn we zo ver van het pad afgedwaald? In de plotse stilte die volgt op het overweldigende natuurgeweld horen we alleen een zacht gehijg. Het blijft donker – vervolgens wervelt een wolk van geluidsfragmenten en verschillende talen vanuit verschillende hoeken om ons heen. Gezangen, gelach, het geluid van menselijke activiteit… het doet denken aan de compilatie van de Voyager Golden Record, de grammofoonplaat met daarop een samenvatting van de ‘gehele menselijke cultuur’ zoals die in 1977 de ruimte werd ingeschoten om buitenaards leven van de aard van ons menselijke beestje op de hoogte te brengen. Het roept een tijdperk op van ongebreideld optimisme, toen de mens nog droomde van verre galaxies, terwijl de bezorgdheid om de leefbaarheid van de eigen planeet bij de meesten nog geen wortel had geschoten. Dat vooruitgangsoptimisme gaat nog verder terug in de tijd, wanneer Hendrickx citeert uit het manifest van het Italiaanse futurisme, dat in 1909 al op een vrij gewelddadige manier opriep tot een viering van snelheid, jeugd, industrialisatie. De (westerse) mens, dronken van overmoed, leek toen over de wereld te gaan heersen. 

Hoe anders voelt de postmoderne mens zich nu. Voor het eerst komt de performer (Hendrickx zelf) in beeld. Hij incarneert met zijn witgekalkte gezicht een iconische figuur uit de Amerikaanse popcultuur: The Joker. Een figuur waarin wanhoop en cynisme strijden om de overhand. Everything is wrong. De hyperbewuste worsteling van dit personage met zijn plaats in het grotere geheel doet denken aan de toon in het oeuvre van auteur David Foster Wallace – de condition humaine is zo absurd dat we er maar beter om grienen van het lachen. De nederigheid die Hendrickx ons met zijn kosmische voorspel bereidde is hier ingedaald tot postmoderne vertwijfeling. Wat moet ik doen? Wat kan ik doen? Wat is mijn plaats? Hendrickx lijkt verdomd goed te weten wie hij in deze performance aanspreekt. Grosso modo zijn het zijn peers: ze zijn hoogopgeleid, progressief, bewust, bezorgd. Ze leven comfortabel, ze consumeren, ze lezen de kranten, voelen zich slecht, doen vervolgens (in tegenstelling tot Hendrickx’ actieve engagement bij XR) niets. Of te weinig. Ze voelen zich daar schuldig over, en intussen blijven ze gewoon consumeren. Protect me from what I want.

De manier waarop Hendrickx deze menselijke verwarring vormgeeft is tactiel: de geluidsdramaturgie is de veruiterlijking van een zoekend, versnipperd bewustzijn – zonder dat deze state of mind dient te worden geëxpliciteerd. Het geluid komt voortdurend vanuit verschillende richtingen aangewaaid, tegen verschillende volumes, de performer spreekt met verschillende, vervormde stemmen. Er is hier een radicaal andere vorm van dramaturgie aan het werk dan de ‘traditionele’, die gefocust is op de centrale communicatie vanuit één performer. Hier krijgen veelheid en meerstemmigheid vorm op een organische en dus vanzelf betekenisvolle manier. Ook de gedaantes die Hendrickx aanneemt zijn vloeibaar: van Captain America over de Joker tot mysticus en activist. In The Good Life zien we kortom een mens die overweldigd wordt door de overweldigende tijd waarin hij leeft.

Maar The Good Life wil méér doen dan het representeren van die verwarring – het wil een volgende stap zetten, het wil dat wij een volgende stap zetten. Use your privilege, zo roept Hendrickx ons op, nadat hij zich van zijn Joker-personage heeft ontdaan. Maak komaf met dat schuldgevoel dat je verlamt. Net vanuit je comfortabele positie – net vanuit jouw good life – kan je handelen, want wie kou of honger lijdt, wie getraumatiseerd wordt door oorlog, is daartoe niet in staat. Het is dus hoog tijd om verzet aan te tekenen. Het sleutelwoord is praktijk – die vruchtbare vereniging van actie en reflectie. Een actief weten dat het leven aanstuurt en koers geeft, want there’s no good life without resistance against the bad life. 

In zijn vormbeheersing en de secure aansturing van licht, geluid en tekst is The Good Life in alles het doordachte werk van een dramaturg (een functie die ik hier even karikaturaal vereng tot zijn meest cerebrale invulling). Maar het geweld dat in dit uitgekiende kader besloten ligt, is de eruptie van een angry young artist. En dat voel je.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 5 — 8 minuten

#165

03.09.2021

30.11.2021

Evelyne Coussens

Evelyne Coussens is freelance cultuurjournalist voor De Morgen en verschillende cultuurmedia, waaronder Ons Erfdeel, rekto:verso en Staalkaart. Ze is lid van de grote redactie van Etcetera.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!