‘The Broken Circle Breakdown’ © KFD

Leestijd 4 — 7 minuten

The Broken Circle Breakdown

Felix van Groeningen

The Broken Circle Breakdown is de vierde langspeelfilm van Felix van Groeningen – na Steve+Sky (2004), Dagen zonder lief (2007) en De helaasheid der dingen (2009). De nieuwe film is gebaseerd op het (bijna) gelijknamige theaterstuk (*) van Johan Heldenbergh en Mieke Dobbels. Van Groeningen zag het stuk, was tot tranen toe geraakt en besloot het te verfilmen.

Het toneelstuk was een heuse ‘tearjerker’, de geschiedenis van een koppel dat zijn kind verliest. De verfilming schrikt vreemd genoeg terug voor de grote emoties en bouwt een afstand in die de identificatie met de hoofdpersonages bemoeilijkt. Het gevolg is dat The Broken Circle Breakdown een goede, maar geen meesterlijke film is geworden. Ik heb er soms bewonderend, meestal onbewogen en af en toe geïrriteerd naar zitten kijken. Slechts in de slotscène waarin van de dode Elise muzikaal afscheid wordt genomen, voelde ik iets van emotie opwellen.

The Broken Circle Breakdown is letterlijk een melodrama: muziek, meer bepaald bluegrass speelt er een grote rol in. De hoofdpersonages (en acteurs) spelen zelf en hun optredens vormen de chronologische ruggengraat van de film: de muziek van de groep wordt beter, de zalen waarin ze spelen groter.

Het Vlaanderen dat in The Broken Circle Breakdown wordt uitgebeeld is – zoals in de eerdere films van Van Groeningen (en het toneelstuk) – een soort Far West bevolkt door marginale figuren. Didier (Johan Heldenbergh) is een ex-punker en banjospeler die zich een heuse Amerikaanse bluegrass-vedette voelt. De vader van het genre, Bill Monroe, is zijn grote idool. Zijn vriendin Elise (Veerle Baetens) baat een tattooshop uit en loopt rond als het geïllustreerde stripverhaal van haar liefdesleven. Hun liefdesverhaal lijkt weggelopen uit een biopic over een Amerikaanse country-en-westernvedette: soms lijkt de film zich in Kentucky af te spelen eerder dan in de buurt van Gent. Beide hoofdfiguren van de film zijn vrij extreem neergezet: het Vlaanderen van de N-VA is ver weg. Maar het marginale karakter van de twee hoofdpersonages draagt juist bij tot de universaliteit van dit verhaal: wat Didier en Elise overkomt – de ziekte en dood van hun kind en hun relatie die eraan kapot gaat – is universeel.

Al in eerdere films hield Felix Van Groeningen ervan om de verhaallijn in mootjes hakken en het verhaal ‘dans le désordre’ te vertellen. The Broken Circle Breakdown is een extreem voorbeeld van dat procedé. De film springt voortdurend van heden naar verleden en terug. Hij begint, na een korte flits van een optreden, met de ziekte van het kind, om daarna zeven jaar terug te gaan naar (bijna) het begin van de relatie tussen Didier en Elise, om vervolgens heen en weer te schakelen tussen beide tijdniveaus (en nog andere momenten uit de relatie). Meestal gebeurt dat virtuoos, maar soms is het ook een beetje een truc om dramatische problemen te omzeilen, eerder dan ze aan te pakken. De verteltrant van gehakt stro is echter geen groot probleem voor de kijker, omdat de film nu eenmaal het bekendste verhaal ter wereld vertelt: het begin, midden en einde van een relatie. Iedereen weet uit ervaring hoe dát gaat.

Maar – er is een maar. Als je in een melodrama afstand wil inbouwen is absoluut meesterschap en een juiste dosering vereist. En daar gaat het mis in The Broken Circle Breakdown. Er worden enkele kleine maar fundamentele foutjes gemaakt die de film geen goed doen.

De ergste vergissing is misschien dat de mooiste scène uit de film – die waarin Didier en Elise elkaar ontmoeten in haar tattooshop en waarin ze uitlegt hoe elk van haar tattoos de relatie met een vroeger vriendje toont – veel te laat in de film komt, als een bijgedachte bijna: ze wordt als contrast gebruikt met de staat van oorlog die op dat moment tussen het koppel heerst. Deze scène hoort vooraan in de film, want ze is essentieel bij het uitbouwen van de identificatie tussen de kijker en de personages.

Het basisprincipe van een melodrama is dat het vernietigt wat in de sterren geschreven staat, in casu dat Didier en Elise bij elkaar horen. Die onvermijdelijkheid ervaar je echter nooit in hun relatie. Ze verschillen te zeer van elkaar, ze kibbelen te veel, de relatie is te los, de seks te mechanisch (veel gehijg, weinig intimiteit). Je identificeert je nooit echt met hen, je gelooft niet in hen – op precies die ene prachtige scène in de tattooshop na. Er is te weinig chemie tussen de personages. Ook al omdat de film voortdurend over- schakelt naar het heden waarin de twee boel hebben. De twijfel die dit bij de kijker oproept is fataal voor een melodrama: zonder het idee dat deze relatie onvermijdelijk is, sta je als toeschouwer een hoop onverschilliger tegenover hetgeen Elise en Didier overkomt.

De film heeft nochtans veel kwaliteiten. Er wordt goed geacteerd, vooral door Veerle Baetens. De muziek is goed (en Baetens groeit in de loop van de film in haar rol als zangeres). De fotografie van Ruben Impens – die vaak dicht op de personages kleeft – is voortreffelijk. Johan Heldenbergh, de auteur van – en hoofdrolspeler in – het oorspronkelijke toneelstuk, is minder overtuigend. Hij speelt (te veel) theater.

En daar maakt Van Groeningen een tweede, begrijpelijke, vergissing: hij houdt te veel over van de karakterisering van Didier uit het toneelstuk. De scène waarin Didier een drammerige speech houdt over George W. Bush en de pro-life-beweging is ronduit gênant. Ik kan mij voorstellen dat die speech in het toneelstuk goed werkte omdat hij de toeschouwer even uit de fictie haalde en met de neus op de werkelijkheid duwde. Maar een speelfilm werkt anders, hij speelt in een ‘huis clos’ waar de werkelijkheid ver weg is. Didiers speech komt over als een stijlbreuk. Net als de eerdere televisiebeelden van George W. Bush en de aanslag van 9/11. Ze brengen de film niets bij, integendeel, ze dateren of pre-dateren hem zelfs: ze situeren hem in de periode waarin het stuk geschreven werd, nu al bijna twee Amerikaanse presidenten geleden.

Het lijken kleinigheden: een scène die op de verkeerde plaats staat, enkele andere scènes die weggelaten of herdacht moeten worden. Meer is er niet mis met deze film. En toch zijn die kleinigheden voldoende om de toeschouwer, of in elk geval deze toeschouwer, uit de fictie te duwen en hem afstandelijk en soms geïrriteerd naar de film te laten kijken. En dat is dubbel jammer. Van Groeningens film had een tijd- loos verhaal over liefde en verlies, ziekte en dood kunnen vertellen. Maar tijdloos is The Broken Circle Breakdown niet geworden.

(*) De oorspronkelijke theatertekst (en -productie) uit 2008 heette voluit The Broken Circle Breakdown featuring the Cover-ups of Alabama. De tekst van Mieke Dobbels en Johan Heldenbergh verscheen bij Bebuquin in een dubbeluitgave met Massis. The Musical van Johan Heldenbergh.

The Broken Circle Breakdown van Felix van Groeningen met Veerle Baetens, Johan Heldenbergh, Nell Cattrysse, Geert Van Rampelberg, Nils De Caster, Robby Cleiren, Bert Huysentruyt, Jan Bijvoet, en Blanka Heirman.

www.thebrokencirclebreakdown.be

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 4 — 7 minuten

#131

15.12.2012

14.03.2013

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!