Rustoord – Martha Balthazar, Jana De Kockere, Barbara T’Jonck, Mats Vandroogenbroeck / KVS

Veel mensen vinden het raar dat deze jonge mensen zich wilden verdiepen in een thema als ouderenzorg: het is een bedenking die kort ter sprake komt aan het begin van Rustoord. Doorheen het stuk blijkt precies daar de crux te zitten. Net omdat we liever niet denken aan oud worden en we wegkijken van alles wat met ouderdom te maken heeft, kon de sector van de woonzorgcentra totaal verzieken. En dat terwijl we, met wat geluk, allemaal ooit oud zullen worden, en het dus iedereen aanbelangt — ook jonge mensen.

Dat is meteen de korte samenvatting van deze productie die gemaakt werd door Martha Balthazar, Jana De Kockere, Barbara T’Jonck en Mats Vandroogenbroeck. Voor Rustoord trok het viertal met een microfoon in de hand naar de uiteenlopende betrokkenen bij het leven in rusthuizen. Ze knoopten gesprekken aan met hun eigen grootouders, met ouderen die wel of niet in een WZC verblijven, verzorgend personeel, kaderleden en aandeelhouders.

De opnames vormen de grondstof voor de voorstelling. Op het podium geven vier performers gestalte aan alle gesprekspartners via de audiofragmenten die ze in een oortje binnen krijgen en verbatim naspelen. Tegen de achtergrond van een eerder kale scène met twee paravent-constructies en een vloer die deels refereert aan het soort van onbestemde tegels die je in rusthuizen ziet, leven Barbara T’Jonck en Mats Vandroogenbroeck (de twee jonge spelers) zich samen met Mieke Verdin en Mark Verstraete (de oudere generatie) zich voortdurend uit in in andere rollen.

“Net omdat we liever niet denken aan oud worden en we wegkijken van alles wat met ouderdom te maken heeft, kon de sector van de woonzorgcentra totaal verzieken.”

Ze krimpen in elkaar en fingeren een tremor als ze rusthuisbewoners spelen die getuigen over het verlies aan financiële autonomie, over dat ze niet samen mogen eten met hun partner of dat ze ’s nachts ellenlang moeten wachten tot iemand hen uit bed helpt om te plassen. Even later steken de acteurs fluks een sigaret op en kruipen ze in de huid van verzorgers die gedesillusioneerd vertellen over hoe ze tegen de klok bandwerk moeten leveren terwijl ze niets liever willen dan goed zorgen voor de ouderen in hun rusthuis.

Om het niet topzwaar te maken, wordt er niet alleen snel geknipt tussen de verschillende scènes en personages, maar zit er daarnaast heel wat humor in Rustoord. Mark Verstraete brengt bijvoorbeeld een hilarische karaoke-versie van Billie Eilish’ Everybody Dies, maar ook meer subtiele knipogen van de acteurs werken geregeld op de lachspieren. Iets minder geslaagd is het zwarte beeldscherm aan de zijkant van het podium waarop geregeld uitleg verschijnt bij het stuk. Het blijft vanuit artistiek oogpunt een zwaktebod als er zoveel informatie via tekst in de zijlijn moet worden toegevoegd.

Je vraagt je als kijker dan ook geregeld af in hoeverre deze productie niet vooral een politieke oproep is. In het laatste deel leggen de makers de ziekmakende financiële constructie bloot waarop de hele structuur van rusthuizen geënt is. Zonder alles te spoilen, komt het erop neer dat enkele aandeelhouders en rijke families zichzelf op ongeziene wijze verrijken op kap van krappe pensioenen terwijl de verleende zorg die de ouderen in ruil krijgen ondermaats is.

“Hun oproep om zowel onze eindigheid in de ogen te kijken als de uitwassen van het kapitalisme, zet terecht aan tot nadenken.”

Die onthulling wordt bijna Brechtiaans gebracht wanneer Mats Vandroogenbroeck alles nog eens aan het publiek uitlegt om zeker te zijn of iedereen wel mee is. Je maag keert zonder meer bij de informatie die je krijgt, maar de vraag is tegelijkertijd of deze info niet evengoed in een artikel of ander journalistiek onderzoekswerk gegoten had kunnen worden. Meer dan een kunstwerk, toont Rustoord zich op dat moment een pamflet.

Voor l’art pour l’art moet je kortom niet bij deze makers zijn. Rustoord is duidelijk het product van makers met een missie, maar drammerig zijn ze niet. Dat hoeft ook niet met een inhoud die uit zichzelf al zo stuitend is. Dankzij de aangename vertelvorm wordt een vrij technisch maar bijzonder relevant verhaal op een doorleefde en empathische manier met het publiek gedeeld. Hun oproep om zowel onze eindigheid in de ogen te kijken als de uitwassen van het kapitalisme, zet terecht aan tot nadenken.

Iedereen in de zaal weet na afloop welk onderwerp aan te snijden bij de eerstvolgende ontmoeting met vrienden of familie, en alleen al daardoor verlegt Rustoord misschien wel meer dan één steentje in de rivier.