© Bea Borgers

Ciska Hoet

Leestijd 3 — 6 minuten

Pleasant Island – Silke Huysmans & Hannes Dereere / Campo

 

 Twee jaar na hun succesvoorstelling Mining Stories zetten Hannes Dereere en Silke Huysmans hun artistiek onderzoek naar mijnbouw verder met Pleasant Island. Dit keer staat Nauru centraal, de kleinste eilandstaat ter wereld. Hoewel het duo opnieuw een veelgelaagd documentair stuk aflevert, kan het de hooggespannen verwachtingen niet volledig inlossen. 

Centraal op het podium prijken twee levensgrote smartphones. Huysmans en Dereere staan bescheiden aan weerskanten. Stilzwijgend in het zwart gehuld bedienen ze de immense schermen vanop hun eigen telefoons. Via een strakke mix aan whatsapp-berichten, filmpjes, soundscapes en audiofragmenten krijgt de toeschouwer het verhaal van Nauru voorgeschoteld, een piepklein eilandje in de Stille Oceaan.

De twee theatermakers spendeerden er vorige zomer drie weken. Ze knoopten gesprekken aan met bewoners en onderzochten zo de gevolgen van mijnbouw op mens en natuur. Vanaf 1900 werd het eiland immers koloniaal ontgonnen door de Britten die er fosfaat uit de grond haalden, iets waar de Nauruanen ook na hun onafhankelijkheid mee doorgingen en wat hen tijdelijk tot het rijkste land ter wereld bombardeerde. Totdat de bron uitgeput was en de bevolking achterbleef met een verwoest eiland waarop haast niks meer groeit. Vandaag overleven de straatarme burgers nipt doordat Australië er migranten vasthoudt in mensonterende detentiecentra. 

Die geschiedenis levert meteen een complex beeld op dat ook tot uiting komt via de anonieme getuigenissen. Zo vertelt één van de bewoners ontroerend eerlijk dat ze oprecht meeleeft met de migranten die er vastgehouden worden, maar dat ze tegelijkertijd beseft dat ze het zonder hen economisch nog stukken moeilijker zou hebben. Ook het feit dat de Nauruanen er eind jaren zestig zelf voor kozen om de fosfaatbron verder aan te boren en ze dus mee tekenden voor hun eigen ondergang, komt ruimschoots aan bod in de audiofragmenten. Het pleit voor het duo Huysmans-Dereere dat het net als bij Mining Stories past voor makkelijke schema’s met heldere daders en slachtoffers.

Wat dat betreft zetten ze de smartphone niet toevallig in als dragende metafoor. Voor Dereere en Huysmans bleek de telefoon ter plaatse niet alleen het ideale, multifunctionele werkinstrument. Het was ook dankzij die technologie dat ze na hun reis contact konden houden met de eilandbewoners. Maar die voordelen nemen niet weg dat smartphones vervuilende batterijen bevatten en vaak gemaakt zijn door uitgebuite arbeiders of zelfs door kinderhanden: een hedendaags dilemma dat elke schermverslaafde bekend in de oren zal klinken. Het lijkt op het eerste zicht dan ook een slimme dramaturgische keuze om de schermen zo’n prominente plaats te geven op het podium.

De makers bieden op die manier immers ook een intrigerende transparantie omtrent de technische genese van hun productie. Als toeschouwer ben je aanvankelijk niet alleen geprikkeld door de herkenbaarheid van de apps, maar ook door hoe wonderlijk het is dat er een hele voorstelling gecomprimeerd zit in twee slimme telefoons. Alleen blijkt die aanpak tegelijkertijd een prominente achilleshiel. Want na de herkenbaarheid en de verwondering verzandt de voorstelling in een statisch geheel. 

Gedurende het hele stuk vormen de twee makers de perfecte reproductie van de 21eeeuwer die gebiologeerd naar zijn scherm staart maar verder nauwelijks nog communiceert ‘irl’. De drukke activiteit op de grote schermen mag dan wel als welkom contrast dienen en een directe inkijk bieden in de geest van de makers, na verloop van tijd snak je als toeschouwer naar levende interactie en dynamiek. Wanneer dat uitblijft, haak je onvermijdelijk af. Het werpt de vraag op hoe theatermakers een maatschappelijke realiteit (in casu de contradictie tussen het gebrek aan communicatie die ontstaat door het gebruik van communicatie-technologie) op het podium kunnen tackelen zonder te blijven hangen bij een simpele ontdubbeling van wat we al kennen.

Daarnaast is het jammer dat het duo de transparantie over het gebruik van technologie vergeet door te trekken naar reflectie over hun eigen positie. Ja, ze onderzoeken mijnbouw, maar waarom kozen ze precies voor Nauru? En wat betekent het om als witte westerling drie weken lang een verpauperd eiland te ontginnen op zoek naar een goed verhaal? Hoe pak je dat zo goed mogelijk aan? Het kan bijna niet anders dat deze kritische makers zich deze vragen gesteld hebben tijdens hun werkproces. Het is een gemiste kans dat dit nauwelijks een weerslag vond in hun voorstelling.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#157

15.05.2019

14.09.2019

Ciska Hoet

Theaterwetenschapper Ciska Hoet is directeur van RoSa, kenniscentrum voor gender en feminisme. Daarnaast is ze freelance-cultuurjournalist bij onder meer De Morgen. Ze maakt deel uit van de Kleine Redactie van etcetera.

recensie