‘Weet je, soms kunnen twee dingen tegelijkertijd waar zijn,’ probeert een vader zijn nukkige zoon op te beuren na afloop van Ook slakken hebben wel eens haast. ‘Iets kan saai én grappig zijn op hetzelfde moment.’ ‘Maar het wàs niet eens grappig,’ de zoon gooit een handvol rozijnen tegen de grond. ‘Jawel hoor, dat was het wel.’

Wat voorafging aan dit meningsverschil: de nieuwste voorstelling van Jetse Batelaan, meester in het frustreren van kinderverwachtingen. De premisse van die voorstelling: een podium dat eruitziet als de postmoderne kruising tussen een kermis en een binnenspeeltuin, en de belofte dat de eerste groep kinderen zo meteen deze wonderlijke plek vol metershoge speeltuigen zal mogen betreden. ‘Hebben jullie daar zin in?’ ‘JAAAAAAAA!’

Gekleed in oranje pakken en veiligheidshesjes lopen Marjan De Schutter, Erwin Dörr en Willemijn Zevenhuijzen rond in het minipretpark. Ze werken zich in het zweet om de kinderen zo snel mogelijk binnen te kunnen laten. Al is van bij het begin duidelijk dat hier dan wel veel  bewogen wordt, maar bijzonder weinig vooruitgang wordt geboekt. De drie acteurs zijn druk in de weer met het soort opruimen dat eigenlijk gewoon het anders verdelen van rommel is.

Maar de kinderen mogen dus bijna naar binnen. Dat kondigt ook de omroeper aan – Jeroen Stevens, verkleed als haai en met die typische kermisstem die zowel apathisch als geaffecteerd klinkt. Om alles een beetje vlot te laten verlopen, moeten er groepen gemaakt worden. De eerste groep: kinderen met kort haar? Nee, dat zijn er teveel. Kinderen met lang haar? Dat zijn er nog meer. Kinderen met vlechten dan maar? Ja, goed, de eerste groep bestaat uit vier kinderen met vlechten die naar voor mogen komen. Of nee, sorry, toch nog even niet, want eerst moet nog héél even die ladder uit de weg. En dat gaat niet meteen goed, want…

• Erwin heeft nog iets in zijn handen, maar hij komt er zo dadelijk aan
• De deur aan de zijkant van het podium moet eerst open, want de anders kan de ladder niet door
• Hier ligt nog wat rommel in de weg
• De deur moet nog open
• De deeeeuuuur

De onwaarschijnlijk repetitieve kermismuziek dreunt intussen onverstoorbaar door, net als de omroeper die verslag brengt. Hij telt af van tien naar nul. Bij nul gebeurt er niets.

• Erwin beweegt plotseling in slow motion
• Erwin is zijn handschoenen in de kleedkamer vergeten, maar hij weet precies waar ze liggen hoor en hij is al onderweg

 ‘Beste kinderen en volwassenen, zoals jullie zien, is de ploeg van Theater Artemis druk in de weer om jullie zo dadelijk toegang te verschaffen. Het is nu echt bijna zo ver.’ Hij telt af van twintig naar nul. Bij nul gebeurt er niets.

• Erwin beweegt nu in slow motion én de verkeerde kant op
• Erwin en Willemijn denken allebei dat ze Erwin zijn en raken in de war over de taakverdeling
• Willemijn beweegt plots in slow motion
• De deur!

‘Wij gaan zo dadelijk voor u open.’ Hij telt af van vijftig naar nul.

• Marjan moet heel erg huilen en klampt zich aan de ladder vast. Willemijn en Erwin krijgen de ladder niet opgetild
• Willemijns rug zit echt he-le-maal vast

‘HOE LANG DUUR HET NOOOOOG,’ roept een kinderstem vanop de tribune. Een dame achter mij kiest de subtielere weg, ze leunt naar voren: ‘Weet u hoe lang het nog duurt?’ Naast mij giert iemand: ‘Geen idee, maar nog wel heel lang, denk ik. Het is een soort Wachten op Godot.’ ‘Het is een soort Wachten op Godot,’ verklaart de dame aan haar gezelschap, ‘en het gaat nog lang duren.’

‘120, 119, 118,’ telt de omroeper af terwijl rond hem langzaam de muren van het pretparadijs beginnen in te storten. ‘101, 100, 99,’ scanderen alle kinderen mee. Al weten ze heus wel dat ze ook dit keer bij nul niet het podium op zullen mogen.

“Ik probeer me voor te stellen hoeveel minder komisch deze voorstelling zou zijn voor een publiek van uitsluitend volwassenen, die veel meer verdragen en keurig overal betekenis achter zoeken.”

Het is echt heel erg grappig allemaal en ook saai, daar had die vader gelijk in. Ik probeer me voor te stellen hoeveel minder komisch deze voorstelling zou zijn voor een publiek van uitsluitend volwassenen, die veel meer verdragen en keurig overal betekenis achter zoeken. Stiekem probeer ik ook – ik ben nu eenmaal een volwassene – betekenis te zoeken. Als dit Wachten op Godot was, denk ik, dan waren wij, het publiek, Vladimir en Estragon. Maar het is natuurlijk niet Wachten op Godot. Jetse Batelaan speelt een spel met het publiek: een ongevraagd plezier centraal stellen en dat vervolgens de hele tijd opschorten. Het is een theatrale oefening in frustratietolerantie, een gewaagde poging te kijken hoe lang je met de voeten van je publiek kan spelen en hoe lang je dat vervolgens nog kan blijven doen wanneer ze je doorhebben.

Ik weet terwijl ik over deze voorstelling nadenk dat het de bedoeling is dat ik gefrustreerd raak. Maar er is een dieperliggende ergernis die ik niet meteen scherp krijg. Misschien heeft die ergernis te maken met mijn uitstap eerder dit weekend, naar de toekomstige graftombe van het Antwerpse museum voor Hedendaagse kunsten. Misschien heeft de ergernis te maken met alle organisaties in mijn omgeving die ik noodkreten zie plaatsen over hun rampzalig slinkende subsidies. Misschien kan ik het daarom op dit moment niet goed verdragen, dat je de weinige kinderen die naar theater komen, wegjaagt met je lastige voorstelling. Misschien vind ik die spielerei gewoon even niet cool.

Ook slakken hebben wel eens haast, Theater Artemis, © kurt van der elst

© kurt van der elst

Ik zit hier in een knoop met mezelf, want ik hou van spielerei, en ik vind mijn eigen kritiek een beetje tuttig, met mijn moraalgedoe over kinderen. Maar dat ik mezelf nu tuttig voel, komt ook deels omdat de meta-laag het allersterkste wapen van een maker is – daar kan ik simpelweg niet tegenop. Met zijn  stuk neemt Jetse Batelaan zichzelf sowieso al op de hak, hij wéét dat mensen dit een saai en enerverend stuk  vinden. Dus als ik dat nu nog eens aanstip, dan kom ik toch alleen maar over als iemand die de grap niet heeft begrepen?

Ook slakken hebben wel eens haast is saai en hilarisch en dat was waarschijnlijk exact de bedoeling, maar het voelt voor mij op het moment dat ik dit schrijf als te weinig. Dit stuk doet alsof het zijn publiek niet nodig heeft, maar dat heeft het natuurlijk wel, want zonder het verlangen van die kinderen om op dat podium te gaan, héb je helemaal geen stuk. Wat als we net zo hevig zouden worden aangemoedigd in onze teleurstelling, frustratie, misschien zelfs woede als in onze in de kiem gesmoorde voorpret? Misschien is de volgende stap in Batelaans carrière dat het ontevreden publiek het podium kan bestormen?

Klik hier voor de speeldata.