Jasper Delbecke

Leestijd 5 — 8 minuten

On traversera le pont une fois rendus à la rivière / L’Amicale de production

Het Noord-Franse collectief L’Amicale de Production legt in haar jongste voorstelling On traversera le pont une fois rendus à la rivière op speelse wijze de procedés bloot die onze fantasie vormgeven en steekt de draak met the willing suspension of disbelief.

Filosoof en radiomaker Dieter Van Dam dicht de aantrekkingskracht van het medium radio toe aan ‘het luisterwerk, die een dynamische verhouding aanboort tussen uitgesproken en onuitgesproken elementen. Verbeelding zorgt ervoor dat eventuele hiaten in die verhouding quasi automatisch worden ingevuld. Het vraagt ‘inbeelding’, en dit veronderstelt een actiever proces en is minder vrijblijvend dan associatieve verbeelding. Inbeelding is inleving’.[1] We mogen dus volgens Van Dam radio als ‘het theater van de verbeelding’ zien.

Het is dit soort theater waar de leden van L’Amicale de Production in On traversera le pont une fois rendus à la rivière mee aan de slag gaan. Het Noord-Franse collectief wil in haar jongste voorstelling een loopje nemen met de kracht van ‘het theater van de verbeelding’ en spreekt telkens het onuitgesprokene uit. De acteurs gaan in overdrive als het aankomt op inbeelding en inleving. Elke associatie of dubbele bodem wordt letterlijk genomen en in daden omgezet. Zo wil L’Amicale de Production op speelse wijze de procedés bloot leggen die onze fantasie vormgeven en steekt het de draak met een essentiële dimensie van theater: the willing suspension of disbelief.

On traversera le pont une fois rendus à la rivière is volgens de makers een theatervoorstelling die plaatsvindt op twee locaties: in het theatergebouw én in de huiskamers van de luisteraars die via livestream de voorstelling horen. Er is dus een publiek in de zaal dat de voorstelling live ziet, en een ‘publiek op afstand’, dat thuis een volledig auditieve versie ervaart van dezelfde ‘gebeurtenissen’.

Op geheel eigen wijze proberen Mathilde Maillard, Sébastien Vial en Julien Fournet op de bühne de relatie tussen wat wordt verteld en hoe we ons dit als toeschouwer verbeelden te bevragen. Via het verhaal van Brigade (Mathilde Maillard) speelt L’Amicale de Production met de processen waarmee wij onze mentale wereld vormgeven.

Brigade loopt na autopech Jacques (Sébastian Vial) tegen het lijf. Een nobele onbekende die zijn tractor heeft omgedoopt tot radiostudio voor zijn piratenzender. Gewapend met een microfoon trekt Jacques met zijn neef langs de ‘vergeten plekjes en uithoeken’ van Frankrijk om er vanuit een tractor radio te maken. Een van Jacques’ stokpaardjes is het doorbreken van het eenrichtingsverkeer van het ‘klassieke’ radio-maken en een verbinding leggen tussen presentator en luisteraar. Terwijl een presentator via taal de verbeeldingskracht stimuleert van de luisteraar, wil Jacques dit procedé omkeren: het is nu de luisteraar die Jacques vanuit zijn huiskamer begeleidt in het creëren van de werkelijkheid waarin hij zich bevindt.

De wereld van de radiostudio en die van de huiskamers laten versmelten tot één geheel, het is Jacques’ diepste wens. Hij doet zijn uiterste best om die twee virtuele werelden te verbinden en alles met de luisteraar te delen. Wanneer de avond valt en het trio beslist het haardvuur aan te steken, willen ze dit gezellige moment de luisteraar niet ontnemen. Met de hulp van stoelen, tafels en wat keukenhanddoeken, wordt de luisteraar gevraagd een kampement op te zetten om zo dezelfde sfeer ook thuis te ervaren. Via de livestream en met behulp van je toetsenbord kan je als luisteraar bepalen hoeveel warmte en licht de vlammen van het haardvuur afgeven. Daarmee wil Jacques de twee werelden – die van de radiomaker en de luisteraar – samenbrengen: met elkaar in verbinding staan om collectief emoties te delen.

L’Amicale de Production was al tweemaal te gast op KFDA: in 2013 met het verbluffende Germinal en twee jaar later met Corps Diplomatique. Het Franse collectief staat garant voor droge humor, krankzinnige dialogen en surreële situaties. Een combinatie dat fris en inventief theater als resultaat opleverde. De naïeve houding van de acteurs – L’Amicale de Production pur sang – maakt hun voorstellingen hilarisch en volgslagen absurd. De speelstijl van L’Amicale de Production laat zich kenmerken door simplismen. Elke zin of metafoor wordt bijna letterlijk genomen. Een strategie die leidt tot stupide situaties die eigenlijk nergens over gaan. En tegelijk over alles. De kracht van eerder werk van L’ Amicale de Production bestond er net uit dat een schijnbaar betekenisloze uitspraak of gedachte tot in het extreme werd uitgevoerd en vervolgens de aanleiding was voor een nieuwe dolgedraaide scene. Het zijn voorstellingen die zich ontvouwen als matroesjka-poppetjes, maar dan in tegenovergesteld richting. Niet één groot idee dat wordt uitgepakt, maar één klein ‘stom’ idee wordt de kapstok voor een hele voorstelling. In On traversera le pont une fois rendus à la rivière is dit niet anders enzijn alle ingrediënten aanwezig voor een typische Amicale de Production-voorstelling. Alleen mochten Defoort & co de voorstelling wat langer laten sudderen en kon het eindresultaat extra peper en zout gebruiken.

Van kafkaiaanse toestanden (zoals in Germinal) of hilarische dialogen (zoals in Corps Diplomatique) was er in dit jongste project maar weinig sprake. Als de scènes al de absurde kant uit gingen, gebeurde dit zeer braaf en op een voorspelbaar manier. De kinderlijke naïviteit in combinatie met een ongeziene graad van absurdisme diehun eerder werk tot pareltjes maakt, is zoek in On traversera le pont une fois rendus à la rivière. Door het ontbreken van uitgepuurde, weldoordachte scènes en scherpe dialogen volstond de kinderlijke naïviteit alleen niet om van een voltreffer te spreken. Om de metafoor van de matroesjka nog eens te gebruiken, in Germinal of Corps Diplomatique bleven de scherpe dialogen en hilarische scenes maar komen. Telkens kwam er een nieuw poppetje uit het andere poppetje. Bij On traversera le pont une fois rendus à la rivière waren er heel veel ‘poppetjes’, maar kwam er uit elk van die ‘poppetjes’ slechts eentje uitgesprongen. En daar stopte het ook. De voorstelling bevatte heel wat kiemen, maar geen enkele kiem slaagde erin tot ontspruiten tot iets wat de toeschouwer kon blijven begeesteren.

Jammer, want L’Amicale de Production bewees in het verleden een meester te zijn in het uitbenen en vervolgens uitvergroten van de meest banale en pietluttige situaties, met hilarische voorstellingen als resultaat. Net het steeds sneller en hoger schakelen in de graden van het absurde is wat Germinal zo legendarisch maakte. De keuze voor de livestream om mee te volgen of het participatief moment waar wij als toeschouwer vanuit de zaal ook konden bellen naar de radio, illustreren de ondoordachtheid qua inhoudelijke invulling van de scènes. De toeschouwer kreeg bij het naar binnen gaan een enveloppe mee die tijdens de voorstelling geopend moest worden. In de enveloppe school een telefoonnummer die we tijdens de voorstelling mochten bellen en zo mee deel konden uitmaken van de wereld van de radiopresentatoren en de luisteraars thuis die de voorstelling via de livestream mee volgenden. Die elementen droegen weinig substantieels toe aan de voorstelling. Was het een eenmalig kunstje in een brave vertoning? Of wilden de makers op zoek gaan naar een ‘echte’ verbinding tussen luisteraars in een genetwerkte wereld waar alles via sms, chat, WhatsApp of video verloopt?

Doorheen de voorstelling werd het nooit duidelijk welke richting de makers precies uit wilden gaan met die piste van het radio-maken en de twee verschillende ‘publieken’. Onduidelijkheid troef.  En laat net die absurde maar duidelijke keuzes noodzakelijk zijn bij het soort voorstellingen dat de Fransen maken. Weloverwogen keuzes maakten net Germinal tot een meesterwerk en in het geval van On traversera le pont une fois rendus à la rivière lijkt dit niet gebeurd te zijn. Nochtans nodigt het thema van de voorstelling – de verbeeldingskracht van radio en luisteren – net uit tot gedurfde en absurde keuzes om je fantasie bij de lurven te grijpen. Waar de versnellingspook niet snel en ver genoeg kon schakelen in de ‘graden van absurditeit’, bleef bij On traversera le pont une fois rendus à la rivière de pook steken in tweede versnelling.

‘On traversera le pont une fois rendus à la rivière’ – A. Defoort, M. Maillard, S. Vial & J. Fournet / L’Amicale de production, gezien op 26/05/2017 in Théâtre Varia tijdens Kunstenfestivaldesarts

 


[1] VAN DAM, Dieter. ‘Ruis in het theater! Radio als forensisch laboratorium’, in Etcetera: tijdschrift voor podiumkunsten, 141, jaargang 33 – juni 2015, p. 47

Je leest onze artikels gratis omdat we geloven in vrije, kwalitatieve, inclusieve kunstkritiek. Als we dat willen blijven bieden in de toekomst, hebben we ook jouw steun nodig! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 5 — 8 minuten

#148

15.03.2017

14.06.2017

Jasper Delbecke

Jasper Delbecke is theaterwetenschapper en dramaturg. Hij werkt als onderzoeker aan de vakgroep kunstwetenschappen van de UGent, waar hij zich toelegt op zijn proefschrift over hoe de vorm van het essay vandaag terug te vinden is in de podiumkunsten.