Leestijd 2 — 5 minuten

Meertaligheid

Redactioneel Etcetera 169

Voor Etcetera 163 schreef Timeau De Keyser een essay dat nog lang bleef nazinderen. In ‘Een plaats om te verblijven’ pleitte de theatermaker en filmregisseur voor meer aandacht voor streekgebonden taal op scène. Het alom gebruikte Engels hoefde volgens hem niet totaal in de ban te worden gedaan. Als pragmatisch communicatie­middel in een meertalige omgeving bewees het volop zijn diensten. En de keuze voor het Engels kon in specifieke gevallen ook om inhoudelijke redenen relevant zijn. Kijk maar naar het recente Ambient Theatre Fury, een voorstel­ ling waarin Anna Franziska Jäger en Nathan Ooms online ‘template-taal’ recycleren. Getransponeerd van sociale media naar het theaterpodium krijgt het oppervlakkige Engels er een mysterieuze diepte.

Problematisch vond De Keyser het pas wanneer podium­ kunstenaars het Globish (generiek Engels als lingua franca van een geglobaliseerde wereld) ‘onachtzaam’ gebruikten. Louter om het potentieel op internationale weerklank van hun voorstellingen te vergroten bijvoorbeeld. Onder invloed van de Bologna-akkoorden verengelsten ook de kunst­ opleidingen de voorbije decennia lustig mee, eveneens op zoek naar meer internationale uitwisseling en uitstraling. Aan de keerzijde van deze evoluties dreigde volgens De Keyser de instandhouding van de Angelsaksische culturele hegemonie, en een verregaande inhoudelijke verschraling van artistiek werk en kunstkritisch discours.

In tijden van Covid, een nieuwe Koude Oorlog en de acceleratie van de ecologische multicrisis, lijkt de globalisering­-zoals­-we-die-kenden definitief op haar retour. Staan we aan het begin van een periode waarin de aandacht voor streektalen effectief groeit binnen de podiumkunsten? Een gezelschap als Het Eenzame Westen tracht alvast het West­-Vlaams te ontdoen van het etiket van ‘amateurtoneel’. De verhalen die het brengt – in verschillende West-­Vlaamse dialecten – passen binnen de hernieuwde interesse voor het lokale plattelandsleven. Denk daarbij ook aan Martha Balthazars Boerenpsalm of Valentijn Dhaenens’ Het Gezin Van Paemel, gebracht in het Nevels.

Als aanval op het Globish was De Keysers essay behoor­lijk trefzeker; als pleidooi voor streekgebonden taal bleef het teveel op de vlakte. Want wat houdt een ‘streektaal’ vandaag precies in, nu onze leefomgevingen door migratie en verstedelijking door en door meertalig zijn geworden? Het begrip lijkt toe aan een verbreding, maar hoever zijn we bereid het op te rekken? Is het Arabisch een Brusselse streektaal? En wat met actuele straattalen, waarin jongeren Vlaamse dialecten mixen met uiteenlopende anderstalige uitdrukkingen? Welke institutionele conse­quenties knopen we vast aan een verruimd begrip, zowel in theaterzalen als in podiumkunstopleidingen?

Het Brusselse stadstheater KVS was een absolute pionier op vlak van taalinclusiviteit toen het er in de jaren nul voor koos om voorstellingen meertalig te boventitelen. Tot op vandaag hoor of lees je er bijna elke avond tegelijk Nederlands, Frans én Engels. Ondanks de aanzienlijke meerkost die het vele vertaalwerk met zich meebracht, bleek het een cruciale stap in de opbouw van een diverser Brussels publiek. Het Kaaitheater startte recent dan weer een traject op rond de complexiteit van hedendaagse meertaligheid, met lezingen, voorstellingen en debatten. Misschien hoeven we het onbegrip en de verwarring die talige diversiteit op scène met zich mee kan brengen niet altijd ‘op te lossen’? Welke onaangeboorde artistieke mogelijkheden schuilen er in het Babel anno 2022?

Dit nummer rond meertaligheid telt op twee artikels na enkel Nederlandstalige teksten. Toch zal u kunnen zien hoe verschillende talen en dialecten zich her en der nestelden in dat Nederlands. Het redigeren van elke bijdrage bleek telkens een avontuur: soms werden taalfouten bewust niet gecorrigeerd; in een ander artikel kozen we ervoor om anderstalige woorden niet cursief te zetten, zoals we dat gewoonlijk doen. Zo werden ze volwaardiger onderdeel van een hybride Nederlands.

ĝuu legadon1!

1Esperanto voor ‘veel leesplezier’

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

artikel
Leestijd 2 — 5 minuten

#169

15.09.2022

14.12.2022

De kleine redactie (eds. 169-)

De kleine redactie van Etcetera (eds. 169) bestaat uit Simon Baetens, Charlotte De Somviele, Sébastien Hendrickx, Ciska Hoet, Joachim Robbrecht, Esther Tuypens en Lena Vercauteren.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!