© Monty

Gilles Michiels

Leestijd 4 — 7 minuten

Look on the Bright Side – Junior Bright Etuwe / Star Boy Collective

Offside in het sterrendom

Hij vertrok uit Nigeria om een voetbaltopper te worden, maar in België moest hij vrede nemen met de cafésport. Het sterrendom is een medaille met twee kanten, vertelt Junior Bright Etuwe in Look on the Bright Side. Maar de schijnbeweging is hij niet verleerd: wat begint als een biografische solo, blijkt een slinks theatraal spel over authenticiteit en aanvaarding te zijn. En aan het eind wint Etuwe.

Doorbreken in Europa. Het was de droom waarmee Junior Bright Etuwe, net als zoveel Afrikanen, als jongeling op het vliegtuig stapte. In zijn vaderland Nigeria had hij voor het wereldvermaarde nationale jeugdteam gevoetbald – zijn ticket naar de top leek gereserveerd. Maar na omzwervingen langs België en Finland moest Etuwe het stellen met KFC Duffel en nachtwerk in de fabriek. O ja, hij was ook figurant in de VTM-reeks Spitsbroers, over twee broers met dezelfde voetbaldroom. Jemaine, zoals zijn personage heet, hield er een Facebook-fanpagina aan over.

‘Is dit, wat ik nu doe, is dit echt een ster zijn?’, vraagt Etuwe, nu een jonge dertiger, zich af in Look on the Bright Side. Het moet de kernvraag van deze voorstelling zijn, maar het antwoord op het buitenpodium van het Oostendse zomerfestival Zomer in O. is diffuus. Op deze tribune geen joelende fans, wel een klein en gemaskerd theaterpubliek. Of kijk naar de blitse gouden blazer om Etuwe’s schouders, zo’n kitscherig stuk waarmee dromende jongeren zich de nodige blingbling proberen aan te meten. Het sterrendom op consumentenmaat.

Nee, zijn pad liep minder rechtlijnig, vertelt Etuwe in de eerste helft van de voorstelling. Het relaas pendelt tussen zijn jeugd in Nigeria, zijn arbeidersbestaan en zijn avonturen op de filmset, in het voetbal of het theater. Die grillige, fragmentarische vorm past als gegoten bij de verteller, die alleen in een ruimte tussenin lijkt te kunnen thuiskomen. Als Afrikaan rekent hij in België niet snel op een sterrenstatus. In zijn vaderland heeft hij die wel, net omdat hij naar Europa trok. Het voetbal stelde hem teleur, maar hardde hem wel voor de filmset en het theater, waar hij nu naam maakt als … voetballer. Junior Bright Etuwe is – in voetbaltermen – de verbindingsfiguur op het middenveld, de box-to-boxspeler. Maar als er één plek zijn ziel ontleent aan de exploratie van dat tussengebied, is dat het theater wel. En dus klinkt zijn besluit: ‘Het theater heeft mij gekozen.’

Ghost writer

Best knap hoeveel lijnen Etuwe op korte tijd samenbrengt. De Nigeriaan schakelt in zijn spel soepel tussen humor en kwetsbaarheid, en dat in een taal die hij slechts gedeeltelijk beheerst. Zeker, dat prille Nederlands maakt bepaalde passages verwarrend of minder verstaanbaar, maar die imperfectie is deel van dit stuk. Dat suggereert ook de scèneopstelling: deze ster moet zijn podium delen met regisseur Ahilan Ratnamohan, die aan een tafeltje het script meeleest en hem geregeld op een onzuivere uitspraak of vergeten tekstflard wijst. Ratnamohan gaat zo ver dat hij toeschouwers aanspoort om op de taal van zijn poulain toe te zien. Onemanshow wordt examen Nederlands.

Dat wringt eerst, alsof een hyperpersoonlijk stuk plots gekaapt wordt door ironische knipogen genre tg STAN. Maar die haakjes rond het solo-format dienen vooral om een diepere laag in de vertelling aan te boren. De wending komt iets voorbij de helft van het stuk: haast terloops biecht Etuwe op dat zijn tekst door Ratnamohan is geschreven. Spiegelde de plot tot dan toe die van zoveel debuutverhalen – artiest ontstijgt would-be-status door de eigen zoektocht te thematiseren – dan heeft deze ster al die tijd met andermans woorden uitgepakt. Het is niet zijn Nederlands, maar een ideale, betere versie, die hij uit het hoofd heeft geleerd.

‘Wie wil Etuwe’s echte niveau horen?’, vraagt Ratnamohan dan aan het publiek. Nu breekt de fictie helemaal open. Plots moet Etuwe zich behelpen in zijn eigen woorden. De acteur kan niet snel genoeg een uitweg zoeken. Hij dwingt zijn regisseur in de rol van Jeremie Hakeshimana, de Franstalige muzikant die rond dit moment in eerdere opvoeringen het podium opklom. Omdat die afwezig is, moet de Sri Lankaanse Australiër zijn tekst overnemen, maar op zijn beurt botst hij op zijn gebrekkige Frans. Deze keer is het Etuwe die het publiek als taalcoach mag inschakelen.

Collectief verhaal

Toegegeven, dat ludieke een-tweetje komt wat abrupt – zeker met de verwijzing naar een vroeger stadium uit de speelreeks krijg je veel info op je bord. Maar de rolwisseling wordt wel betekenisvol als je de levens van Etuwe en Ratnamohan naast elkaar legt. Ook de regisseur zocht tevergeefs zijn voetbalgeluk in Europa. Ook hij verheft die achtergrond tot artistiek uitgangspunt, onder meer als bezieler van Star Boy Collective, een theatergezelschap bestaande uit voetbalmigranten, dat ook deze voorstelling produceert.

Van een solo is dus geen sprake meer – dit is een collectief verhaal. Had Ratnamohan tot dan toe onaantastbaar aan de zijlijn gezeten, dan wordt hij kwetsbaarder eens de theatrale sluier wordt opgelicht en het stuk van zijn tekst gaat afwijken. Hij had op Etuwe’s plaats kunnen staan Naargelang de rollen die een maatschappij voorschrijft is de één leraar, de ander leerling, de één ster, de ander groupie.

Door zichzelf voorbij de onemanshow te tillen en zijn thema als rollenspel te benaderen, verbindt Look on the Bright Side een grote sociale gevoeligheid met theatrale reflectie. De paradox van het sterrendom is dat boven jezelf uitstijgen alleen vanuit authenticiteit kan gebeuren. Een ster worden is – zoals een theaterrol – worden wie je bent. Maar wie mág authentiek zijn? ‘Just being myself wasn’t going to be enough’, weet Etuwe.

Net daarom is zijn gebaar in deze voorstelling zo mooi. Je persoonlijke verhaal opvatten als een tekst die je je eigen moet maken: meer van jezelf kun je niet vervreemden, zo lijkt het. Maar bij Etuwe was vervreemding – door de taalbarrière – al in de start vervat. Hij moest eerst iemand worden, om dan iemand te mogen zijn. Maar Junior Bright Etuwe is een optimist. Heeft succes twee kanten, dan verraadt zijn naam welke kant hij zal kiezen. Look on the Bright Side toont met verve hoe je het sterrendom ook langs de achterdeur kunt betreden.

KRIJG JE GRAAG ALTIJD ONS MAGAZINE IN JOUW BRIEVENBUS?
Abonneer je dan hier.

recensie
Leestijd 4 — 7 minuten

#160

15.03.2020

14.05.2020

Gilles Michiels

Gilles Michiels recenseert theater voor De Standaard en Etcetera, is lid van kunstkritiekcollectief De Zendelingen, redacteur bij rekto:verso en hoofdredacteur van OPENDOEK-magazine.