Een vierjaarlijkse oefening in sadomasochisme

Kan kunstkritiek meer zijn dan de mening van een professioneel recensent? In een nieuwe maandelijkse column laten theatermaker Freek Vielen (De Nwe Tijd) en curator/schrijver Lara Staal afwisselend hun licht schijnen op een topic dat hen bezighoudt.

Lara Staal

Tous ensemble!

Om de paar jaar duikt de vraag op of we in Vlaanderen niet terug vaste ensembles moeten invoeren. Een groep pas afgestudeerde alumni van het Kask, Conservatorium Antwerpen, LUCA drama en Toneelacademie Maastricht namen het heft in eigen handen en richtten samen het Ensembletheater Antwerpen op. Hun artistiek leider Simon Lemmens reageert op de oproep van Tom Van Dyck in De Morgen (8 augustus 2020) om van de stadstheaters terug een plek te maken waar de acteur het voor het zeggen heeft. Wat denkt de jonge generatie?

Simon Bellens, Simon Lemmens

Een humanisme van de zegging

Over Lucas Vandervost

In 2016 gaf theatermaker Lucas Vandervost (°1957) na dertig jaar artistiek leiderschap zijn gezelschap De Tijd over aan een jonge generatie die de Nwe Tijd oprichtte. In de jaren daarna werkte hij aan een doctoraat in de kunsten aan het Antwerpse Conservatorium, waar hij in 1979 afstudeerde en tot dit jaar lesgever was. Het is vrij uitzonderlijk dat een acteur zijn inzichten over het acteren systematisch in kaart brengt. Acteren is geen makkelijk objectief te beschrijven materie en de valkuilen van biografische anekdotiek en al te subjectieve verwoording liggen steeds op de loer. Bij Lucas Vandervost hangen zijn inzichten over acteren nauw samen met zijn visie op theater in het algemeen en met zijn manier om in het leven te staan. In die zin is zijn doctoraat in de kunsten – dat zijn neerslag heeft gevonden in twee boekpublicaties De kunst van het thuiskomen (2017) en De hiel van Kuifje (2019) – veel meer dan de beschrijving van een technisch kunnen. Het is het resultaat van vier decennia nadenken over theater en over wat het betekent op de scène te staan en te spreken.  

Erwin Jans

Handtassen van jeansbroeken

Cultureel ondernemerschap of artistieke dienstverlening

In 1998 werd econoom Rick van der Ploeg voor de Nederlandse PvdA – verwant aan de Vlaamse sp.a – staatssecretaris voor cultuur en media. Ik was net afgestudeerd aan de academie van Den Bosch en begonnen aan mijn master’s voor beeldende kunst aan het Sandberg Instituut in Amsterdam. Van der Ploeg bedacht het ‘cultureel ondernemerschap’, een term die meer dan twintig jaar later nog steeds resoneert in de politiek en de cultuursector. Kunstenaars en culturele instellingen kregen als het ware de opdracht om te streven naar meer zelfredzaamheid door de ontplooiing van allerlei activiteiten naast het daadwerkelijk ontwikkelen en tonen van hun werk.

Alexandra Crouwers

Artiesteningang: Tania Van der Sanden

Actrice Tania Van der Sanden (Wilrijk, 1962) is een vertrouwd gezicht voor het Vlaamse publiek. Sinds haar afstuderen in 1984 aan het Antwerps Conservatorium werkte ze met een indrukwekkende en diverse rij theatergezelschappen zoals NTGent en KVS maar ook Theater Malpertuis, De Roovers en Abattoir Fermé. Wie haar niet kent uit het theater, heeft haar gezien in films of in televisieprogramma’s zoals Man bijt hond, In de Gloria of Het Eiland. Daarnaast is ze ook nog Vakhoofd Spel aan het RITCS in Brussel. Recent creëerde ze bij Theater Malpertuis haar eerste onewomanshow en van zodra het coronavirus het toelaat, speelt ze in Het Pentaccordeon van Studio Orka.

Tania Van der Sanden

Theater tussen commercie en activisme

Momenten van crisis worden gebruikt om alternatieve agenda’s door te drukken. Het zijn momenten waarop de ‘normale’ gang van zaken door omstandigheden wordt onderbroken of verzwakt en er zich dus mogelijkheden voordoen voor een verandering. Vernieuwingen gebeuren dan niet meer langs lijnen van geleidelijkheid, maar worden met een schok geïmplementeerd. Er valt veel te zeggen voor deze shock strategie. Geleidelijke verandering heeft immers al te vaak synoniem gestaan voor geen of nauwelijks verandering. De status quo krijg je waarschijnlijk alleen maar echt in beweging door een onverwachte en stevige duw. 

Erwin Jans

Artiesteningang: Jetse Batelaan

Jetse Batelaan (Leiden, 1978) is sinds 2013 artistiek leider van Theater Artemis, het spannendste jeugdtheater van de lage landen. Hij studeerde in 2003 af aan de regieopleiding aan de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam. Al tijdens deze studie maakte hij opvallende, bijna woordeloze voorstellingen met behoorlijk lange titels. Jetse Batelaan ontving in 2019 de Zilveren Leeuw op de Biënnale van Venetië en in 2020 de ITI-award in Düsseldorf.

Jetse Batelaan

Vaders en moeders: inpakken!

Een reactie op Wouter Hillaerts recensie over The House of Our Fathers/Mothers of Inventions 

Erwin Jans

Het koppig verzet

Kan kunstkritiek meer zijn dan de mening van een professioneel recensent? In een nieuwe maandelijkse column laten theatermaker Freek Vielen (De Nwe Tijd) en curator/schrijver Lara Staal afwisselend hun licht schijnen op een topic dat hen bezighoudt.

Freek Vielen

Artiesteningang: Alexander Vantournhout

Alexander Vantournhout is choreograaf en circograaf van de compagnie not standing. Hij studeerde hedendaagse dans aan P.A.R.T.S. en enkel rad, jongleren en dansacrobatiek aan ESAC (Ecole Supérieure des Arts du Cirque in Brussel). Twee constanten in zijn artistieke werk zijn de zoektocht naar het creatief en kinetisch potentieel van het lichaam en een onderzoek naar de relatie tussen performer en object.

Over het theater dat het leven heet

Kan kunstkritiek meer zijn dan de mening van een professioneel recensent? In een nieuwe maandelijkse column laten theatermaker Freek Vielen (De Nwe Tijd) en curator/schrijver Lara Staal afwisselend hun licht schijnen op een topic dat hen bezighoudt.

Lara Staal

Pak Etcetera eens goed vast

Genoeg van gesloten theaterdeuren en een overdosis schermtijd? Uitzonderlijke corona-actie: ons lentenummer in jouw brievenbus voor slechts 3 €.

Over de angst om vergeten te worden

Beste collega-theatermakers uit Vlaanderen en Nederland,

We staan allemaal paraat om er weer in te vliegen. Na enkele weken van totale stilstand komt de economie stilaan weer op gang, dus moet ook de kunstensector volgen. Musea zijn weer open, en na de zomer (in Nederland al vanaf juni) kunnen we hopelijk terug naar voorstellingen en concerten. Velen van ons zijn nog harder aan het ‘flexwerken’ dan voordien, het is fijn om bezig te zijn en het begint weer te kriebelen om ons te laten zien. De plaatsen in de zaal zijn beperkter dan ooit, maar wij zijn blij met elk publiek, hoe klein ook.

Louis Janssens

L’Expérience Pi – Pitcho Womba Konga

De theaters blijven gesloten, dus vroeg Etcetera enkele kunstenaars om een artistieke bijdrage: een blik in hun studio, een inkijk in hun onderzoek of work in progress.

Pitcho Womba Konga

Kill live theatre! Forget about it! Live forever!

Tijdens deze coronacrisis moeten we uit noodzaak onze levens deels digitaal leiden. Ook de podiumkunsten zijn niet immuun voor deze ontwikkelingen. Maar waarom blijven we zo toch vaak onbevredigd achter na al die nieuwe, virtuele theaterervaringen, vragen makers Anna Franziska Jäger en Nathan Ooms zich af. Cyberpessimisme in z’n best mogelijke vorm!

Anna Franziska Jäger, Nathan Ooms

Artiesteningang: Alida Dors

Alida Dors (1977, Amsterdam) ontwikkelde zich als danser in de hiphop- en breakdancescene. Zij danste bij verschillende gezelschappen, waaronder ISH Dance Collective, en richtte in 2004 samen met Bryan Druiventak de hiphopschool Solid Ground Movement op. In de jaren daarna ontwikkelde Alida Dors zich tot choreografe en startte zij haar eigen dansgezelschap BackBone. Sinds april 2020 is ze de nieuwe artistiek leider van Theater Rotterdam.

Alida Dors

Kankeren op de kritiek

Kots in je bakkie. Elke recensent krijgt om de zoveel tijd te maken met een kwade mail van een misnoegde theatermaker of toeschouwer. Critici Charlotte De Somviele en Ciska Hoet stellen echter vast dat daarbij steeds vaker ook de kunstkritiek zelf in vraag wordt gesteld. Dat is niet alleen betreurenswaardig, de kunstensector schiet er mee in z’n eigen voet. Kunstenaars en critici voeren immers dezelfde strijd.

Charlotte De Somviele, Ciska Hoet

De fijne lijn tussen traditie en experiment

Begin mei hadden we, in andere tijden, ‘Pieces of a Woman’ kunnen zien tijdens Kunstenfestivaldesarts. De voorstelling is een creatie van de Hongaarse kunstenaars Kornél Mundruczó & Kata Wéber, vertolkt door het Poolse ensemble TR Warszawa. Na de première in Warschau (2018) stal het stuk tal van prijzen weg. In samenwerking met het Pools Instituut Brussel en Kunstenfestivaldesarts publiceert Etcetera twee essays: Jonas Vanderschueren en Zofia Smolarska analyseren waarom het stuk zo representatief is voor het hedendaagse Poolse theater.

Jonas Vanderschueren

Over twee realismen in het hedendaagse Poolse theater

Begin mei hadden we, in andere tijden, ‘Pieces of a Woman’ kunnen zien tijdens Kunstenfestivaldesarts. De voorstelling is een creatie van de Hongaarse kunstenaars Kornél Mundruczó & Kata Wéber, vertolkt door het Poolse ensemble TR Warszawa. Na de première in Warschau (2018) stal het stuk tal van prijzen weg. In samenwerking met het Pools Instituut Brussel en Kunstenfestivaldesarts publiceert Etcetera twee essays: Jonas Vanderschueren en Zofia Smolarska analyseren waarom het stuk zo representatief is voor het hedendaagse Poolse theater.

Zofia Smolarska

Als beesten in een zwarte doos

Kan kunstkritiek meer zijn dan de mening van een professioneel recensent? In een nieuwe maandelijkse column laten theatermaker Freek Vielen (De Nwe Tijd) en curator/schrijver Lara Staal afwisselend hun licht schijnen op een topic dat hen bezighoudt. Vandaag: Freek over ‘Dier’ van Tom Struyf, de laatste voorstelling die hij live zag.

Freek Vielen

Hendrik VI & Margaretha di Napoli – Tom Lanoye / D’ HAUS

naar Shakespeare

Etcetera presenteert een gloednieuwe theatertekst van Tom Lanoye. Op vraag van het Düsseldorfer Schauspielhaus herwerkte de schrijver het tweede deel van zijn iconische marathonbewerking Ten oorlog (1997). Hendrik VI & Margaretha di Napoli ging op 14 december vorig jaar in première in Duitsland. De veelgeprezen voorstelling kon echter door de coronamaatregelen niet meer opgevoerd worden. Daarom bieden we nu de Nederlandse vertaling van dit koningsdrama aan. Lanoye schrapte duchtig in de oorspronkelijke tekst, maar schreef ook tal van nieuwe scènes – met name de monsterlijke Richard III werd een stuk deerniswekkender. 

Tom Lanoye

Artiesteningang: Joachim Robbrecht

Joachim Robbrecht is schrijver, performer en regisseur. Hij  schrijft teksten voor Sarah Moeremans en Timothy de Gilde, werkt daarnaast met collectieven als Dood Paard en de Warme Winkel en maakt regelmatig voorstellingen onder eigen vlag. Momenteel werkt hij aan een libretto voor muziektheaterhuis Silbersee.

Joachim Robbrecht

Crisistoneel

Kan kunstkritiek meer zijn dan de mening van een professioneel recensent? In een nieuwe maandelijkse column laten curator/schrijver Lara Staal en theatermaker Freek Vielen (De Nwe Tijd) afwisselend hun licht schijnen op een topic dat hen bezighoudt.

Lara Staal

De lege zaal: De bevrijding van het edelhert – Thomas Bellinck & Khalid Koujili El Yakoubi / hetpaleis

Het coronavirus doet niet alleen de straten, maar ook de theaterzalen leeglopen. Onder het mom ‘beter virtueel theater dan geen theater’ laten we enkele gedupeerde podiumkunstenaars aan het woord over hun afgelaste premières en de impact van corona op hun werk en leven.

Khalid Koujili El Yakoubi

De lege zaal: Iemand van ons – Tristero

Het coronavirus doet niet alleen de straten, maar ook de theaterzalen leeglopen. Onder het mom ‘beter virtueel theater dan geen theater’ laten we enkele gedupeerde podiumkunstenaars aan het woord over hun afgelaste premières en de impact van corona op hun werk en leven.

Peter Vandenbempt

De lege zaal: C(H)OEURS 2020 – les Ballets C de la B

Het coronavirus doet niet alleen de straten, maar ook de theaterzalen leeglopen. Onder het mom ‘beter virtueel theater dan geen theater’ laten we enkele gedupeerde podiumkunstenaars aan het woord over hun afgelaste premières en de impact van corona op hun werk en leven.

Hildegard De Vuyst

De lege zaal: Piano Works Debussy – Voetvolk

Het coronavirus doet niet alleen de straten, maar ook de theaterzalen leeglopen. Onder het mom ‘beter virtueel theater dan geen theater’ laten we enkele gedupeerde podiumkunstenaars aan het woord over hun afgelaste premières en de impact van corona op hun werk en leven.

Lisbeth Gruwez

De lege zaal: Iemand moet het doen – LAZARUS

Het coronavirus doet niet alleen de straten, maar ook de theaterzalen leeglopen. Onder het mom ‘beter virtueel theater dan geen theater’ laten we enkele gedupeerde podiumkunstenaars aan het woord over hun afgelaste premières en de impact van corona op hun werk en leven.

Günther Lesage

De lege zaal: Een oprechte ode aan de ironie – De Warme Winkel

Het coronavirus doet niet alleen de straten, maar ook de theaterzalen leeglopen. Onder het mom ‘beter virtueel theater dan geen theater’ laten we enkele gedupeerde podiumkunstenaars aan het woord over hun afgelaste premières en de impact van corona op hun werk en leven.

Florian Myjer

Try again. Fail again. Fail better.

Milo Rau zou deze week een eredoctoraat van de Ugent krijgen. Corona besliste daar anders over, maar Etcetera publiceert het essay dat Rau schreef voor deze gelegenheid.

Milo Rau

De lege zaal: Herrie – Maja Westerveld

Het coronavirus doet niet alleen de straten, maar ook de theaterzalen leeglopen. Onder het mom ‘beter virtueel theater dan geen theater’ laten we enkele gedupeerde podiumkunstenaars aan het woord over hun afgelaste premières en de impact van corona op hun werk en leven.

Maja Westerveld

De lege zaal: Moby Dick, at last Queequeg speaks – Gorges Ocloo/Lod Muziektheater

Het coronavirus doet niet alleen de straten, maar ook de theaterzalen leeglopen. Onder het mom ‘beter virtueel theater dan geen theater’ laten we enkele gedupeerde podiumkunstenaars aan het woord over hun afgelaste premières en de impact van corona op hun werk en leven.

Gorges Ocloo

Hologrammentheater

Nu de theaterzalen leeg zijn omwille van het coronavirus en theatermakers op zoek gaan naar andere manieren om hun werk te delen, halen we dit artikel over theater en holografie opnieuw vanonder het stof. Het werd in 2014 geschreven voor het 110e nummer van Courant, het tijdschrift van het Vlaams Theater instituut dat sindsdien opging in Kunstenpunt. Courant verzamelde toen ‘out of the box’ ideeën voor het podiumlandschap van de toekomst.

Sébastien Hendrickx

De lege zaal: A Revue – Benjamin Abel Meirhaeghe

Het coronavirus doet niet alleen de straten, maar ook de theaterzalen leeglopen. Onder het mom ‘beter virtueel theater dan geen theater’ laten we enkele gedupeerde podiumkunstenaars aan het woord over hun afgelaste premières en de impact van corona op hun werk en leven.

Benjamin Abel Meirhaeghe

Alles of niets

Greet Jacobs over Gorges Ocloo

‘Maar ik ben helemaal geen speler!’ Je hoort het Gorges Ocloo wel eens roepen halverwege het repetitieproces. Idem dito wanneer hij de tekst van een 1,5 uur durende monoloog in zijn nu al overvolle hoofd moet krijgen. Gorges is een speler die zichzelf niet als dusdanig ziet. Maar tegelijkertijd is hij onmiskenbaar een van de boeiendste acteurs die je vandaag bij ons op de scène kunt tegenkomen.

Greet Jacobs

Het gat in de ozonlaag

Joachim Robbrecht over Louis van der Waal

De lezer weze gewaarschuwd: ik schrijf dit portret over Louis van der Waal met complete vooringenomenheid. We werkten niet alleen samen in een ondertussen indrukwekkende rij producties van Sarah Moeremans en mezelf, we vieren ook samen huwelijken en vakanties, delen regelmatig lief en leed.

Joachim Robbrecht

Fetisjacteur

Milo Rau over Johan Leysen

Er werd me gevraagd een acteur uit te zoeken die voor mij bijzonder veel betekent. Eerlijk gezegd ben ik met veel van de acteurs met wie ik tot nu toe heb samengewerkt goed bevriend geraakt, en kan ik het hier over wel meerdere kunstenaars hebben. Sinds Hate Radio (2011) reken ik Sébastien Foucault tot mijn naaste vrienden, sinds The Civil Wars (2014) Sara De Bosschere, sinds Mitleid (2015) Ursina Lardi en sinds Das Neue Evangelium (2019) Yvan Sagnet. Ik wil het vandaag echter hebben over Johan Leysen, met wie ik in 2014 voor het eerst samenwerkte.

Milo Rau

De jagende jaguar

Carolina Maciel de França over onder andere Aldith Hunkar

België is mijn derde land en op basis van mijn ervaringen tot dusver heeft Goed Spel in elk land een andere definitie. Toch denk ik dat er ook iets universeels is. Mijn definitie van Goed Spel is als een rode draad die ik kan spannen tussen de drie landen, en die zich vertakt over de rest van de wereld als het web van een spin. Mijn toetsen steigeren. Mijn vingers steken hun toppen bijeen als in een overleg, maar mijn duim wrijft ze allemaal twijfel in. ‘Het is een gevoel’, klinkt het in mijn hoofd. En dan echoot het woord vluchtigheid.

Carolina Maciel de França

Leven op de onbalans

Over spelen en kijken en spelen-in-de-blik

Wat is spelen en hoe verhoudt het zich tot onze authenticiteit als mens? Een spel veronderstelt immers een zekere rol die je speelt binnen een set van regels. Toneelspelen gaat nog een stapje verder omdat de blik van de kijker zich inschrijft in deze context, hem uit balans brengt, en zo een nieuwe ‘taal’ creëert. Dat spelen-in-de-blik geeft acteur Geert Belpaeme hier vorm, vanuit zijn eigen praktijk als docent aan het KASK.

Geert Belpaeme

In de huid van een ander

Huidskleur en het doen alsof van de toneelspeler

Wie kan wat spelen? Wie mag wat spelen? De debatten woeden hevig, zowel in film en theater als in acteeropleidingen en de bredere populaire cultuur. Machtsverhoudingen werpen ethische grenzen op aan wat fictie vermag. Maar waar liggen die grenzen precies? Musia Mwankumi (M) en Sébastien Hendrickx (S), respectievelijk niet-witte* theaterstudente en een witte toneeldocent, buigen zich over de vraag, met huidskleur als invalshoek.

Musia Mwankumi, Sébastien Hendrickx