De tijd staat niet stil. We kunnen de tijd niet vatten, al proberen we krampachtig ‘het moment’ vast te houden met foto’s en Instagrams. Tijd is steeds in beweging, het is een gebeuren, geen statisch beeld. Als tijd een stromende waterloop is, dan is onze 24/7-maatschappij een kolkende rivier. Is het toeval dat in tijden van overprikkeling heel wat podiumkunstenaars (wiens medium normaliter focust op het gebeuren) de verstilling van het museum (plaats bij uitstek voor beeldend werk) – opzoeken? Marina Abramovic presenteerde vorig jaar 512 hours in Serpentine Gallery, Anne Teresa De Keersmaeker staat binnenkort in Wiels met Work/Travail/Arbeid,

Tino Sehgal verblijft een jaar lang in het Stedelijk Museum te Amsterdam. Deze projecten zoeken niet enkel de stilte en ruimte van het museum op, ze trachten ook de duur van een performance uit te rekken. In een wereld waarin we steeds minder vat lijken te hebben op de tijd, hechten we daar meer dan ooit belang aan. De kunst lijkt ruimte te bieden om de tijd die we niet langer menen te hebben opnieuw te kunnen ervaren, schrijft Michiel Vandevelde daarover in dit nummer. En hij voegt eraan toe: ‘Maar is het niet absurd om met een toegangsticket tijd voor jezelf te kopen? En dragen kunstenaars, in hun poging de tijd tastbaar te maken, niet juist bij aan de opheffing van de tijd doordat ze focussen op de ervaring, en dus op het nu?’

Een aantal recente artistieke projecten weet daaraan te ontsnappen. Heike Langsdorf, bijvoorbeeld, ging in Sitting with the body 24/7 zeven dagen lang op retraite. Niet op een bergtop of in een ashram, maar in een etalageruimte in een drukke Brusselse winkelstraat. Voorbijgangers bleven stilstaan om te kijken of stapten binnen om deel te nemen. De wens om artistieke praktijken te delen met een publiek is typerend voor een aantal recente producties, die Sébastien Hendrickx in zijn bijdrage aan dit nummer ‘praktijkprojecten’ noemt: onderzoeksprocessen van onbepaalde duur die het klassieke patroon verbreken van repetitieperiode gevolgd door speelreeks. Daarbij vloeien ontwikkelen en tonen van werk – workshops, residenties en presentatiemomenten – in elkaar over. Het komt erop neer dat de focus meer komt te liggen op het werken dan op het resultaat.

Dat zien we ook terug bij Veridiana Zurita die het voorbije jaar in residentie was in het psychiatrisch centrum Dr. Guislain (zie Het kloppende hart van de psychiatrie in dit nummer). De wekelijkse ontmoeting met de patiënten was belangrijker dan de voorstelling die ze oorspronkelijk met hen wilde maken. Ook het collectief Lucinda Ra werkte er een jaar lang met de kinderen van de afdeling Fioretti. De voorstelling die daaruit is ontstaan. Het Fioretti Project, kon het collectief enkel maken door er zo lang te verblijven. Theatermakers zijn vertellers, en dit collectief kiest ervoor om verhalen te vertellen ‘van binnenuit’.

Deze manier van werken is beweeglijk: als maker stel je je flexibel op, laat je ruimte voor toevallige interacties met de omgeving. In het gesprek dat ik met Elsemieke Schölte had naar aanleiding van de reportage over detheatermakerindit nummer, geeft ze aan dat de generatie jonge makers waarmee zij werkt niet zozeer steil omhoog denkt (in een rechte lijn, zoals de tijd meestal wordt voorgesteld), maar op zoek is naar een beweging, een ademhaling. Het deed me denken aan een slingerbeweging, als van een klok. Dat is geen hiërarchisch beeld, maar een voorstelling die beweging toelaat. Toegepast op de podiumkunsten: het biedt makers de mogelijkheid om voortdurend te switchen, bijvoorbeeld tussen grote en kleine huizen, afhankelijk van wat ze te vertellen hebben, of om tussen producties even een werkplaatsperiode in te lassen. De nood aan duurzame creaties -en structuren die deze duurzaamheid kunnen garanderen – en aan ruimte voor verdieping en onderzoek, is vandaag groter dan ooit.

Er wordt wel eens gezegd dat de houdbaarheidsdatum van een voorstelling slechts een jaar is en dat theater een traag medium is, dat amper in staat is om snel te reageren op actuele gebeurtenissen (zoals bijvoorbeeld de aanslag op Charlie Hebdo). Maar net de mogelijkheid om de dingen traag te laten binnensijpelen en te verwerken vormt de kracht van de podiumkunsten. Hier wordt een verzameling beelden een beweging. Zoals een reeks ogenblikken de tijd vormt.