In het laatste artikel van deze Etcetera beschrijft Jonas Vanderschueren hoe theatermakers in Polen op protest en censuur botsen wanneer ze subversief werk maken. Gelukkig lokt dit conservatisme op zijn beurt verzet uit en is er een actieve tegenbeweging ontstaan waarbinnen vrouwenorganisaties, vakbonden, middenveld en de kunsten zich steeds beter weten te organiseren. Daarbij functioneert het theater als katalysator voor politieke verandering. Dit als facilitator van ontmoetingen, maar vooral door de creatie van producties die nationale symbolen deconstrueren en meerstemmige alternatieven aandragen. De kracht van die voorstellingen ligt volgens Vanderschueren “in het bewustzijn dat esthetiek en politiek onafscheidelijk zijn.”
Je zou kunnen zeggen dat hij daarmee onbedoeld het motto van dit nummer samenvat. Want dat zowel het kunstenveld als de kunst zelf beïnvloed worden door hun maatschappelijke en politieke context, vormt het uitgangspunt van meerdere teksten. Idem dito wat betreft de vaststelling dat bestaande socio-politieke ongelijkheden doorwerken in de kunsten. Zo stelt KVS-dramaturg Tunde Adefioye vast dat witte critici moeite ondervinden bij het oordelen over producties die niet passen binnen hun vertrouwde kader. Daarnaast pleit een anoniem lid van de Sectie MoFo (een informele groep van cultuurwerkers en kunstenaars met een migratie-achtergrond) voor een kunstenveld waar mensen van kleur zowel voor als achter de schermen een volwaardige plaats en zeggenschap hebben.
Dat de kunstensector en het werk dat erin gemaakt wordt geen onafhankelijke ruimtes zijn die zomaar ontsnappen aan stereotype beeldvorming, komt ook naar voren uit de beeldrubriek over seksisme, die de kleine redactie samenstelde. Naar aanleiding van de vele getuigenissen over diepgeworteld machtsmisbruik achter de schermen, wilden we immers ook het esthetisch seksisme onder de loep nemen. Verschillende gastschrijvers die actief zijn in de sector lichten in een korte bijdrage een scène toe die volgens hen een stereotiepe, heteronormatieve visie op seksualiteit verraadt. Of hoe dominante beelden uit de samenleving soms ongemedieerd en kritiekloos herhaald worden op de planken.
Het moeilijke politieke bestel waarbinnen Poolse theatermakers moeten functioneren, staat gelukkig nog veraf van het Vlaamse landschap. Al neemt dat niet weg dat we in toenemende mate zien hoe de politiek de kunsten monitort en intimideert wanneer ze niet in de pas lopen. De recente en zeer agressieve politie-inval bij Globe Aroma, een culturele organisatie in het Brusselse die onder meer met vluchtelingen en nieuwkomers werkt, getuigt daarvan. Naast burgerlijke ongehoorzaamheid kunnen we kortom gerust ook wat meer artistieke ongehoorzaamheid gebruiken.
Rechtzettingen:
Etcetera wil aan bewuste woordpolitiek doen, dus de redactie gebruikt vanaf nu ‘wit’ in plaats van ‘blank’. Wij hebben dit in Etcetera 151 online aangepast.
Voorts willen we nog vermelden dat Witte blik, zwarte dood (het gesprek tussen Tunde Adefioye en Jaamil Olawale Kosoko in Etcetera 151) tot stand kwam tijdens het Lesfestival, georganiseerd door Koninklijk Conservatorium—AP Hogeschool Antwerpen. We willen de school bedanken om dit artikel mee mogelijk te maken.
