In het pikdonker waggelt een kreunende vrouw het podium op. Haar ‘ahs’ en ‘oehs’ klinken aanvankelijk bedeesd, alsof ze in een te heet bad probeert te stappen. De zachte kreunen zwellen aan tot een regelrechte pijnkreet. Met een onelegante ‘plets’ klettert haar vruchtwater op de grond: “Godverdomme!” Begeleid door de luide, epische klanken van een orkest, dweilt de aanstaande moeder kermend haar gebroken water van de vloer, alsof het een groter probleem vormt dan haar kind dat zijn weg naar de wereld aan het banen is. Dat kind ontmoeten we in de volgende scène meteen als volwassen man, uitgedost in een gele regenjas, rode muts en rubberen laarzen. Hij sleept een zware tas met zich mee die, zo ontdekken we al snel, gevuld is met zand en een grote, gladde zeeschelp. Hij giet het zand in een hoop uit, die hij vervolgens tot een tafeltje effent. Daarop legt hij eerbiedig de schelp: een klein altaar op de plek waar de weeën van zijn moeder ooit begonnen.
“Mare Madre heeft iets opvallend ongrijpbaars en mysterieus. Bevinden we ons in het hoofd van de zoon die gefantaseerde dialogen met zijn moeder voert? Is het een droom?”
Mare Madre is een dunbevolkt stuk. In feite volgen we slechts drie personages. Je hebt de moeder (Marijke Pinoy), een praatgrage vrouw met weinig begrip voor of voeling met de interesses van haar zoon. Zoon (Titus De Sutter Pinoy) is een introspectieve man met een diepe fascinatie voor de zee en slechts geringe aandacht voor iets anders. Zijn personage is geïnspireerd op Aäron Fabrice de Kisangani, een strandjutter die, net als zijn theatrale evenbeeld hier, de aangespoelde schatten van de zee verzamelt en er betekenis aan toekent. Ten slotte is er de alomtegenwoordige zee. De zee vormt niet alleen een fysieke en auditieve achtergrond, maar voorziet moeder en zoon van een (beeld)taal om hun relatie te verkennen. Neem bijvoorbeeld de zoon zijn eerste woorden. Zonder iemand in het bijzonder aan te spreken, verwondert hij zich over een nieuwe vondst: een zeldzaam zaadje dat ‘zeehart’ heet. Dit zaadje, vertelt hij, is afkomstig uit Noord-Amerika. Een moederboom laat het zaadje los en vertrouwt het toe aan de golven, die het zaadje de hele wereld over kunnen dragen. Een zeehart kan decennialang ronddrijven totdat het grond vindt om in te ontkiemen. Om dat te kunnen doen, moet het zaadje echter afstand nemen van de moederboom: “Loslaten”, prevelt de zoon. Juist door los te laten, kan er een nieuwe boom groeien.
Moeder heeft haar eigen gevoelens bij dat loslaten. Wanneer ze haar zoon het woord hoort uitspreken, brengt dat haar terug naar de dag waarop hij werd geboren. De artsen en verpleegkundigen deden er alles aan om haar pasgeboren kind wakker te krijgen, maar de baby leek onverschillig voor geluid. “Je bent geboren met de zee tussen je oren,” verwijt ze hem keer op keer. Of de zoon nu werkelijk doof was, of simpelweg volledig in de ban van zijn zee-manie, blijft onduidelijk: hij blijft zijn blik op de horizon richten.
“De personages meanderen tussen zeefeitjes en metaforen, monologen en reflecties over ouderschap, verlies en rouw.”
Mare Madre heeft iets opvallend ongrijpbaars en mysterieus. Voor een lange tijd is het niet duidelijk naar wat we precies aan het kijken zijn. Bevinden we ons in het hoofd van de zoon die gefantaseerde dialogen met zijn moeder voert? Is het een droom? Of, net het tegenovergestelde, speelt Mare Madre zich af in het hier en nu, in de echte wereld? Leeft de moeder nog? De zoon? Misschien krijgen we wel een inkijkje in de relatie tussen Pinoy en De Sutter Pinoy? Misschien ook niet… Als kijker krijg je de ruimte om zelf betekenis te geven aan wat zich op het podium afspeelt. Dit werkt op een erg boeiende manier desoriënterend. De voorstelling nodigt je voortdurend uit om alle interpretaties en mogelijkheden open te houden en te verkennen, zelfs als deze uiteindelijk fout blijken te zijn.
Bijzonder hieraan is hoe alle elementen in het stuk, deze opzettelijke vaagheid mee in stand houden. Neem bijvoorbeeld de scenografie, verzorgd door Stephan Vanfleteren, die zowel echt als verzonnen aandoet. Drie parallellogramvormige muren bakenen de garage af waarin Mare Madre zich afspeelt. Hun antraciete kleur en scheve randen doen denken aan een geïllustreerd sprookjesboek. Het oranje licht dat bij momenten het podium overspoelt, herinnert aan het verwarrende gevoel van midden in de nacht wakker worden, zwevend tussen droom en realiteit, waarbij je de vertrouwde contouren van je slaapkamer slechts nog half herkent. De grootste scenografische verwezenlijking is echter auditief. Iedere keer dat de deur aan de linkerkant van het podium wordt opengeschoven, hoor je het overweldigende gedreun van een regenbui. Dit maakt de oceaan heel tastbaar in de voorstelling. Je kan je de zee inbeelden, en de torenende, beukende golven.
“Toch weet de voorstelling via die ogenschijnlijk kleine wereld een landschap te evoceren die plaats biedt voor verdriet en moeilijke, grote, complexe gevoelens.”
In de tekst, geschreven door Marijke Libert en Fred Libert, neemt deze openheid de vorm aan van verschillende registers die samengebracht worden. De personages meanderen tussen zeefeitjes en metaforen, monologen en reflecties over ouderschap, verlies en rouw en dialogen die schommelen tussen ruzie en verzoening. Daarbovenop is er ook de keuze gemaakt om al die zwaarte uit te balanceren met uitgesproken komische scènes. Zo kruipt de moeder letterlijk in de huid van een Jan van Gent (Gents accent incluis) en kakt ze de scène onder. In dezelfde lijn probeert de zoon met veel moeite een diepvries te verplaatsen: eerst met handen en voeten, dan met heel zijn gewicht en ten slotte met enkel zijn kruis. Hoewel het aanvankelijk onzeker lijkt dat die verschillende registers bij elkaar passen, worden ze gaandeweg samengelijmd door het acteerwerk van Pinoy en De Sutter. Met gemak glijden ze tussen het komische en het serieuze, het oprechte en het flauwe. Ze maken voelbaar hoe die registers wel degelijk in elkaars verlengde kunnen liggen, zeker als je de complexiteit van een moeder/zoon-relatie wilt kunnen aantonen.
Mare Madre © Kurt Van der Elst
mare madre, tom goossens
mare madre, tom goossens
mare madre, tom goossens
In Mare Madre zijn de personages namelijk gereduceerd tot hun relatie met elkaar. Moeder en zoon zijn enkel dat. Ze hebben geen namen en bestaan niet buiten de ruimte die ze met elkaar delen. Toch weet de voorstelling via die ogenschijnlijk kleine wereld een landschap te evoceren die plaats biedt voor verdriet en moeilijke, grote, complexe gevoelens. De zee speelt daarin een hoofdrol, hoewel we haar nooit daadwerkelijk te zien krijgen. Ze is er in de gesprekken van dit tweeledig gezin, de schatten die de zoon bewaart en de dromen die de moeder niet is achterna gegaan. De zee is niet alleen een decor of metafoor, maar een plaats waar hun moeizame verhouding vorm kan krijgen. Net buiten ons blikveld, in de coulissen, wachten de golven. En in die golven wacht misschien ook wel troost.
De speeldata van deze voorstelling kan je hier vinden.
