Kan je je even voorstellen?

Mijn naam is Nasim Ahmadpour. Ik ben geboren in Isfahan, een prachtige stad in Iran. Op mijn negentiende verhuisde ik naar Teheran om te studeren, en sindsdien woon ik er nog steeds. Ik studeerde toneelliteratuur aan de universiteit en werk sindsdien onafgebroken in de kunst. Ik regisseer theaterproducties en schrijf teksten voor zowel theater als cinema. Mijn werk situeert zich hoofdzakelijk binnen het bredere veld van de experimentele kunst. Ik ben bijzonder geïnteresseerd in vragen over geschiedenis en politiek binnen de hedendaagse kunst, en in de manier waarop tekst kan functioneren in verschillende media en collectieve processen.

Is Teheran een theaterstad?

In Iran ligt het centrum van alle artistieke activiteiten – zeker in de podiumkunsten – vooral in Teheran, al hebben ook andere steden, vooral dan de grotere, een levendig cultureel leven. De afgelopen twee decennia hebben ingrijpende sociale en politieke transformaties plaatsgevonden, en die hebben onvermijdelijk de structuur van het theater in mijn stad hertekend. Het aantal theaterzalen is aanzienlijk gegroeid. Tegelijk verschoof theater van een grotendeels staatsgefinancierd model naar een meer geprivatiseerd systeem, dat sterk leunt op persoonlijke en onafhankelijke investeringen.

Al die jaren hebben controle en censuur de theaterproductie voortdurend beïnvloed, waardoor zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de voorstellingen sterk schommelden, en niet stabiel bleven. Vandaag kan Teheran in een heel bijzondere zin een theaterstad worden genoemd: op eender welke avond vinden er zo’n honderd theatervoorstellingen plaats. Zowel officieel vergunde producties als ondergrondse of informele voorstellingen bestaan hier naast elkaar, in hetzelfde stedelijke landschap. In die zin is theater in Teheran dus minder een stabiele instelling dan een voortdurend verschuivend veld, gevormd door veerkracht, beperking en een aanhoudende noodzaak om zichzelf opnieuw uit te vinden.

“Ik zal nooit het moment vergeten waarop ik, drie jaar geleden, voor het eerst zonder hoofddoek het podium betrad om mijn voorstelling op te voeren.”

Wat was je meest memorabele theaterervaring?

Mijn meest memorabele theaterervaring is zonder twijfel The Tables Project, nog steeds mijn dierbaarste en meest vormende theaterwerk. Het is een langlopend project dat bestaat uit vier delen, die elk een ‘tafel’ worden genoemd. Tot nu toe heb ik er twee voltooid. De eerste, The Report on the Judgment Day, werd aanvankelijk gepubliceerd in Pagesmagazine en later opgevoerd in de underground in Teheran en in Performa in New York. De tweede, We Came to Dance, ging in première op het Kunstenfestivaldesarts in Brussel en wordt nog steeds opgevoerd. Momenteel werk ik aan de derde tafel, getiteld Lady with a Fan.

Dit project is om verschillende redenen bijzonder belangrijk voor mij. Het richt zich op de hedendaagse theatergeschiedenis en probeert het huidige moment in mijn land vast te leggen – een geschiedenis die zelden wordt gearchiveerd. Tegelijkertijd creëert elke voorstelling een vorm van performatieve en protestgerichte actie. Door zijn radicale vorm en structuur is het een van de meest bijzondere ervaringen uit mijn artistieke leven geworden. Ik zal nooit het moment vergeten, drie jaar geleden, toen ik voor het eerst zonder hoofddoek het podium betrad om The Report on the Judgment Day op te voeren in een besloten ruimte. Het was een vreemd en overweldigend gevoel, alsof dat moment – en dat werk – alles was waar al m’n eerdere werk naartoe had geleid. Ik voel een sterke en aanhoudende toewijding om dit project voort te zetten en het volledige traject van ontwikkeling te volgen.

Welk uitzicht heb je vanuit je atelier?

Mijn kantoor bevindt zich op de eerste verdieping van een gebouw dat ongeveer 70 jaar oud is. Het is nooit gerenoveerd, dus de muren, ramen en deuren hebben hun oorspronkelijke, verouderde uiterlijk behouden. Het gebouw is gebouwd vóór de Iraanse revolutie en ik heb gehoord dat het oorspronkelijk toebehoorde aan een militair officier. Vlak voor de revolutie zou hij het huis hebben verkocht en het land verlaten.

Ik zit achter een houten bureau, met uitzicht op een raam dat uitkijkt op een lommerrijke binnenplaats. De binnenplaats is vrij groot en heeft vier hoge dennenbomen, die een gevoel van rust en groen aan de ruimte geven. Het is een uitzicht dat contrasteert met de drukke stad buiten en een rustige, reflectieve hoek biedt om te werken. Soms voelt het alsof de tijd hier anders verstrijkt, waardoor gedachten en herinneringen zich op hun eigen tempo kunnen ontvouwen.

“Als je 24 uur in Teheran zou doorbrengen, zou ik beginnen met Enghelab Street, beroemd om zijn rij boekwinkels, en dan stoppen bij Pâtisserie France voor koffie en een donut.”

Heb je een bijzondere band met de Belgische theaterwereld?

Ik heb We Came to Dance opgevoerd op het Kunstenfestivaldesarts in Brussel in 2023, wat een buitengewone ervaring was. Het theaterpubliek in Brussel is zeer ervaren en de manier waarop het zich met ons werk verbonden voelde, was echt inspirerend. Het is altijd fascinerend om een stuk in verschillende steden en landen op te voeren, en ik kan zeggen dat enkele van mijn meest memorabele voorstellingen daar hebben plaatsgevonden. Brussel, met zijn mix van nationaliteiten en culturen, opvallende architectuur en centrale rol in de kunsten, was een uitzonderlijke setting voor dit werk. Ik zou elke kans om in Brussel te werken en er terug te keren met open armen ontvangen.

Als we 24 uur in Teheran zouden doorbrengen, wat moeten we dan zeker zien of doen?

Teheran is een grote, levendige en ongewone stad. In de afgelopen maanden heeft de stad door sociale veranderingen een dynamische, soms opwindende, soms verontrustende energie ontwikkeld – een ervaring die met geen andere te vergelijken is. Als je 24 uur in Teheran zou doorbrengen, zou ik beginnen met Enghelab Street, beroemd om zijn rij boekwinkels, en dan stoppen bij Pâtisserie France, tegenover de Universiteit van Teheran, voor koffie en een donut. Van daaruit kunnen we naar het City Theatre lopen, een cirkelvormig gebouw dat herinneringen herbergt voor generaties theaterbeoefenaars.

Daarna zou ik je meenemen naar Iran Shahr Passage, vol met cafés waar jonge Iraanse kunstenaars samenkomen en werken. Velen van hen behoren tot de Gen Z-generatie, die door sommigen wordt gezien als de vertegenwoordigers van de recente Women, Life, Freedom-beweging, en hun creativiteit en moed worden internationaal steeds meer erkend. Voor de lunch kunnen we naar een traditioneel dizi-restaurant in dezelfde straat gaan om een authentieke Iraanse stoofpot te proeven. Ten slotte zou ik je meenemen naar mijn huis om je een meer intieme kant van het leven in Teheran te laten zien. Daar zou je de warmte van privéruimtes en het gemeenschapsgevoel kunnen voelen dat naast de bruisende straten bestaat. Op deze manier kun je zowel het openbare, culturele gezicht van de stad als de persoonlijke, geleefde realiteit ervan ervaren.

Lees het interview hier in het Engels.

Lees hier de eerste column van Nasim Ahmadpour.