We zijn in 3400. Dat is het jaartal dat, na scherp metalig geluid en enkele stroboscopische lichtflitsen achteraan het podium wordt geprojecteerd. Na de knal is de aarde in een tussenfase beland: de mensheid is uitgeroeid, er is geen dier noch plant meer aanwezig. Slechts één laatste wezen bewoont dit grote ‘niets’. Deze soort noemt men ‘Gummi’. Zes van hen – vertolkt door Maxim Storms, Anton Rys, Emma Brouwaeys, Kazanga Jonathan Linga, Lentle Tolkatchev en Lobke Leirens – zijn als rood-blauw-groene gekronkelde fluwelen hompjes verspreid over een rotsachtig landschap.

De Gummi zijn radicale tussenwezens. Ze kennen hun eigen begin noch einde niet. Daarin lijken ze overigens op de mens. Anders dan de mens kunnen ze echter niet baren noch sterven: geboren worden of doodgaan – ideeën waar de grootste menselijke existentiële angsten aan ontspringen – zijn de Gummi geheel vreemd.

“De Gummi zijn radicale tussenwezens. Ze kennen hun eigen begin noch einde niet.”

Van angst is bij deze wezens dan ook geen sprake. Ook conflict kennen ze niet. De Gummi schotelen ons een radicaal vredig ‘samen-leven’ voor. Een utopie waar een mens alleen van kan dromen, waar alle levensvormen één zijn, waar er geen strijd is tussen mens en natuur, geen grenzen om te verdedigen. “Wat hebben we het hier goed,” prevelt een Gummi meermaals. “Absoluut,” bevestigt een andere dan.

Er zijn twee momenten in de voorstelling waarop de utopie een hoogtepunt bereikt. Ergens halverwege heeft een Gummi zich rechts vooraan op het podium even afgezonderd. “Hij wilde even alleen zijn,” legt één van hen uit. Een derde Gummi begint zich langzaam richting de eenzame soortgenoot te bewegen. “Ik wil ook even alleen zijn,” luidt het. “Zal ik met je meegaan?” vraagt een vierde. Waarop een vijfde stelt: “Ik blijf hier wel, ik wil nog wel even samenblijven,” waarop hij uiteindelijk alleen achterblijft. De scène toont niet alleen mooi aan hoe één en ondeelbaar de Gummi zijn; hoe alleen-zijn of eenzaamheid voor deze wezens in deze tussenwereld een onmogelijkheid is. Het getuigt ook over de schoonheid van samen-zijn en vooral over de zachtheid van samen-alleen. De Gummi treden elkaar met charmerende utopische tederheid tegemoet.

“Valckenaers, Storms en regisseur Suze Milius creëerden voor deze voorstelling een ware nieuwe taal die zo ‘plantaardig’ mogelijk moet aandoen.”

Diezelfde tederheid zien we in hun taligheid. Valckenaers, Storms en regisseur Suze Milius creëerden voor deze voorstelling een ware nieuwe taal die zo ‘plantaardig’ mogelijk moet aandoen. De Gummi communiceren met klanken – onomatopeïsch en gutturaal. Hun zinnen vormen ze log en traag; ze klinken bijna als een rommelende maag, alsof ze uit de onderbuik van de wereld komen. Doorheen de voorstelling wordt hun woordenschat echter met nieuwe woorden – dus klanken – uitgebreid. ‘Bal’ is er zo eentje, dat wordt verwoord tot een plopgeluid van de lippen, waarbij een klank in de lucht wordt gelanceerd. Het woord wordt op een gegeven ogenblik door de verschillende Gummi’s steeds ritmischer onderling in het rond gegooid – als was de taal een balspel.

Door de ondertiteling zijn de Gummi grotendeels verstaanbaar. Enkele woorden blijven in de vertaling echter vrij invulbaar. Zo is het raden naar de concrete betekenis van zinnen als: “Soms kolkt het zo,” of “Die zit daar wat te rommelen“. Dat we toch vaag begrijpen wat de Gummi bedoelen, is de grote verdienste van kostuumontwerper Rachid Laachir en assistent Valérie Volfová. Zij hebben de acteurs van kop tot teen in volumineuze kostuums ingepakt: als Gummi staan ze gezichtsloos op het podium, alle expressie zit in de wijze waarop ze hun logge, zware pakken bij het uitspreken van de zinnen doen bewegen. Als ‘het kolkt’, dan maakt een Gummi zich klein, keert die in zichzelf. Een ‘rommelende’ Gummi wiegt vervolgens van kant naar kant.

“Dat we toch vaag begrijpen wat de Gummi bedoelen, is de grote verdienste van kostuumontwerper Rachid Laachir en assistent Valérie Volfová.”

Ballet Dommage en Suze Milius doen de voorgeschotelde utopie doelbewust wringen. Ze voegen aan de wereld van de Gummi’s een stoorzender toe. En deze stoorzender is – jawel – een mens: Dina (vertolkt door Valckenaers zelf). Dina is bij aanvang van de voorstelling 304 jaar. Na haar winst in de spelshow Forever is Dina gedoemd tot eeuwig leven. Met haar luipaardhemdje, witblonde haar en zilveren enkellaarzen heeft ze iets van een holbewoonster op naaldhakken. (Is ze de laatste mens of de eerste?) Ze portretteert daarbij een menselijkheid die extreem van de zijnswijze van de Gummi’s verschilt. Dina praat als een jukebox, snel en in staccato, met smalltalk-oneliners, hakkelende associaties, en onafgewerkte gedachten.

Bovenal is Dina een corrumperend wezen. Zelfs in de pure altruïstische Gummiwereld is Dina erg op haar eigen bezit gesteld. Ze leert de Gummi’s bezittelijke voornaamwoorden aan – “mijn bal”, “van mij!” – en doet hen kennismaken met gevoelens van pijn, verdriet, teleurstelling – zoals wanneer ze haar bal uiteindelijk toch uitleent aan een Gummi, maar het deze niet lukt om met de bal te spelen.

“GUMMI toont geen droomwereld, maar een evenbeeld van onze eigen wereld, die door ons eigen toedoen in verval is.”

Dina en de Gummi’s lijken uiteindelijk wel degelijk naar elkaar toe te groeien. Tegen het einde van het stuk wordt Dina weliswaar zachter, maar toch blijft me – misschien doordat haar rol erg overheersend is – vooral haar hardheid en negatieve invloed bij. Daarbij komt het constant gevoel van dreiging. Scène per scène wordt de sfeer op het podium zowel door licht en geluid donkerder en grimmiger, alsof een apocalyptisch einde steeds dichterbij komt.

© Fed Debrock

© Fed Debrock

© Fed Debrock

© Fed Debrock

© Fed Debrock

Zo vervelt de utopie al snel tot een parodie. GUMMI toont geen droomwereld, maar een evenbeeld van onze eigen wereld, die door ons eigen toedoen in verval is. Historisch gezien schuilt de waarde van een utopie in het feit dat het de mens een ideale, vooralsnog onbestaande en misschien zelfs onmogelijke wereld voorschotelt. De Gummi-utopie houdt de toeschouwer inderdaad een confronterende en zelfs cynische, deterministische spiegel voor: wat als de utopie uiteindelijk een parodie blijkt?

“Eerder bots ik op de schijnbaar fundamentele onmogelijkheid van een vredige wereld, zolang die door de mens wordt bewoond. Dat is een bittere pil om te slikken.”

De initiële impuls tot zachtheid voor elkaar – een broodnodige boodschap anno 2026 – vervalt door de keuze om Dina in de Gummi-wereld binnen te brengen. Ballet Dommage slaagt er daardoor niet in om me met een ‘ver-zacht ‘gevoel naar huis te sturen: eerder bots ik op de schijnbaar fundamentele onmogelijkheid van een vredige wereld, zolang die door de mens wordt bewoond. Dat is een bittere pil om te slikken. Dat Ballet Dommage dit keer geen anti-wereld creëerde, maar een universum dat bijna naadloos samenvalt met onze stormachtige realiteit wordt me misschien nog het meest duidelijk na afloop van het stuk. Wanneer een dreigend gevaar het Gummi-tijdperk bruusk aan z’n einde brengt, stappen de toeschouwers terug de buitenwereld in… En daar woedt – nog steeds – een storm.

De speeldata van de voorstelling vind je hier.