Het eerste wat opvalt in Dirty Mind is de groezelige, dirty fotografie, die al in de eerste scène, een pseudowetenschappelijke uiteenzetting door professor David (Peter Van Den Begin), duidelijk merkbaar is. Verder in de film is het groezelig uitzicht functioneel in het weergeven van het wat alternatieve wereldje van de stuntmannen waarin een groot deel van de film zich afspeelt. Maar ook voor de keurige wereld van de professor en zijn doctoraatsstudente Jaana wordt de korrelige, bewust onderbelichte fotografische look aangehouden. En dat is jammer, want door die twee werelden ook visueel te onderscheiden had de fotografie bijgedragen tot de diepgang van de film. Men had de visuele connotaties zelfs kunnen omkeren: de stuntmannen keurig en de wetenschappelijke wereld groezelig in beeld brengen – want daar gaat het uiteindelijk om in de film. Of is die groezelige fotografie in feite niet meer dan een trucje om te verhelen dat de Vlaamse special effects het Hollywoodniveau nog niet halen?

Wim Helsen speelt in Dirty Mind de dubbelrol van Diego/Tony, die hem waarlijk op het lijf is geschreven. Niemand anders dan Helsen kan achter een wat sullig brilletje en nerdy uiterlijk zoveel larger than life retorisch geweld verbergen. Aanvankelijk is Diego het verlegen hulpje van zijn broer, stuntman Cisse. Als die een stunt niet kan doen, moet Diego hem vervangen. Maar hij komt lelijk ten val en houdt er een ‘frontaal syndroom’ aan over dat zijn persoonlijkheid compleet wijzigt. Alle remmingen vallen weg en Diego wordt nu plots de hondsbrutale Tony. De performer breekt los in Wim Helsen. Tony stelt zich aan de vrouwen voor: ‘I’m Tony T. aka Mister Upheavel voor ne shock and awe met zijnen axis of evil.’ (Je hebt in dit post-Bush-tijdperk al bijna voetnoten nodig om de referenties aan de ‘war on terror’ nog te begrijpen!) Tony verdringt zijn broer als stuntman, durft gewaagdere, roekeloze stunts aan. Even wild is hij in zijn seksuele avances, vooral tegenover doktoraatsstudente Jaana (Kristine Van Pellicom), die zijn ziektebeeld wil bestuderen. ‘Ik ben een tijdbom… tik tik tik, jusqu’à ton cœur fait… boum’, verzekert hij haar in onvervalste Helsen-stijl.

Nu zijn wij niet afkerig van een onemanshow van Helsen (de manier waarop hij een zaal letterlijk en figuurlijk kan gijzelen is uniek). Maar zijn exuberante vertolking kan niet verbergen dat Dirty Mind als film een tikje zwakker is dan Linkeroever. De twee verhouden zich een beetje als Diego en Tony: de ene (LO) is wat te bescheiden, de andere (DM) heeft wat te veel praat. Onder dat ogenschijnlijk zeer verschillende uiterlijk lijden beide films echter aan hetzelfde kwaaltje. Pieter Van Hees kan er niet aan weerstaan zijn films in het laatste kwartier nog even flink te kruiden met wat horroringrediënten. In se is daar niets op tegen, de horror- en fantastische film is altijd een té ondergewaardeerd genre gebleven, hoewel het van Georges Méliès over James Whale tot de recente Japanse of Koreaanse horror mee de betere films uit de filmgeschiedenis heeft voortgebracht. Het is ook geen probleem dat een film geleidelijk van register verschuift, van drama over thriller naar fantastisch, of van komedie naar horrorsatire.

Maar wat hier gebeurt is de zoveelste uiting van een slepende ziekte van vele Vlaamse films. Die zijn nog altijd te veel plot- en te weinig character-driven, of in het Nederlands: ze vertrekken te weinig vanuit de personages, en te veel vanuit de ‘vondsten’ van het vooraf bedachte verhaaltje. Het laatste kwartier van Loft bijvoorbeeld, een film die ondertussen door meer dan een miljoen Vlamingen is bekeken, is een schoolvoorbeeld van hoe je het laatste kwartier van een film kan verknoeien door de plot zich (hier letterlijk) tegen de personages te laten keren.

Zijn in Loft de personages totaal ondergeschikt aan de plot, dan toont Pieter Van Hees zich in zijn twee debuutfilms net een meester in het neerzetten van personages. De jonge minnaars uit Linkeroever (Eline Kuppens en Matthias Schoenaerts) zijn onvergetelijk, en dat zijn ook Diego/Tony (Helsen) en zijn broer Cisse (Robbie Cleiren) in Dirty Mind. En dan vergeten wij nog een hele serie schitterende nevenrollen zoals die van Sien Eggers (die twee keer de moeder speelt), Frank Vercruyssen, Sara De Bosschere of Peter Van den Eede, die in beide films optreden.

De sterkte van Linkeroever is dat de film vertrekt vanuit de twee hoofdpersonages, vanuit de aantrekkingskracht en magie tussen hen (en de kijker) om er dan langzaam (en aanvankelijk meesterlijk) een horrorgeschiedenis doorheen te mengen. Op het einde valt de film wat door de mand door een combinatie van factoren. Ten eerste een overdosis aan ambitie (niets minder dan een Nietzscheaanse wedergeboorte in beeld brengen, je moet Kubrick heten om daarin te slagen). Ten tweede door een gebrek aan middelen (de film werd geproduceerd in de goedkope Faits divers-reeks, opgezet als samenwerking met televisie door Jan Verheyen tijdens zijn kort verblijf bij vtm). En misschien toch ook omdat de achterliggende horrorplot te weinig origineel is. Meng Polanski’s Rosemary’s Baby met Lars von Triers The Kingdom en een snuifje Terug naar Oosterdonk en je bent er ongeveer.

Ook Dirty Mind valt op het einde – minder erg, maar de film neemt ook een minder hoge vlucht – wat door de mand. Opnieuw vergenoegt Van Hees zich niet met de botsing tussen de wereld van de wetenschap en die van de stuntmannen, tussen de zo fel contrasterende personages die hij dik in de verf heeft neergezet. Opnieuw wil hij (mondjesmaat) horrorelementen doorheen zijn verhaal mengen. Deze keer is het een omgekeerde Frankensteingeschiedenis: de wetenschap zal via een operatie stoute Tony wel even terug brave Diego laten worden. Die mentale castratie loopt compleet uit de hand (ook en vooral filmisch), met knetterende stroomdraden (geen Frankenstein zonder blikseminslag) en een cruciale rol voor een gsm. De set-up voor een wat geforceerd grappig happy end.

Twee keer laat Pieter Van Hees het in het laatste kwartier een beetje afweten. Dat is jammer, want verder maakte hij twee aantrekkelijke films met onmiskenbare kwaliteiten. Anatomie van liefde en pijn heet de trilogie waarvan ze deel uitmaken. Van Hees werkt momenteel aan het derde luik. Misschien moet hij zijn nieuwe film, die The Wasteland zou gaan heten, maar eens met de horror laten beginnen en met de relaties tussen de personages laten eindigen.

Marc Holthof

Dirty Mind van Pieter Van Hees, met Wim Helsen, Robby Cleiren, Frank Focketyn, Kristine Van Pellicom, Sien Eggers, Peter Van Den Begin, Adriaan Van Den Hoof, e.a.