Bory ontmoette Le Groupe Acrobatique de Tanger tijdens een workshop in Marokko, een land met een lange acrobatische traditie, maar weinig nieuwe creatie. Technieken worden er grotendeels onveranderd doorgegeven van generatie op generatie. Optreden doet men doorgaans voor toeristen op het strand. Voor Bory zich toelegde op het creëren en regisseren van in alle opzichten grensoverschrijdende performances, studeerde hij fysica, rondde hij een circusopleiding af aan Le Lido in Toulouse en trad hij op als jongleur bij Cie 111, waarvan hij artistiek leider is. De eerste samenwerking tussen Bory en Le Groupe resulteerde in de voorstelling Taoub, die na de première in 2004 nog vijf jaar over de hele wereld toerde. De groep vertolkte later ook Chouf Ouchouf van Zimmerman & De Perrot, eveneens theatermakers met circus roots.

Nu is er Azimut. De naam verwijst naar het Arabische woord voor ‘wegen’ en is bovendien een astronomische meeteenheid die de hoek aangeeft tussen sterren en observator. Bory was gefascineerd door het concept van vlucht en landing, dat op meerdere manieren verweven is met acrobatie. In letterlijke zin, als een beweging van opstijgen en onvermijdelijk weer neerdalen, maar ook in spirituele zin. In Marokko worden acrobaten aangeduid als ‘kinderen van Sidi Ahmed Ou Moussa’, de beschermheilige van de acrobatie binnen het soefisme (een aan de vroege islam gelieerde mystieke traditie). Azimut is losjes gebaseerd op een legende waarin deze heilige opstijgt naar de hemel, daar de aarde beziet en besluit terug te keren.

In deze mysterieuze voorstelling belichamen zijn afstammelingen de weg die de heilige aflegt in een reeks bewegende tableaus, aan elkaar gesmeed door een ingenieus spel van licht en geluid. Vloer, wand, materialen en kostuums zijn doorgaans zwart of donker, wat de zeldzame kleuren nog meer doet sprankelen. De schaarse belichting is uiterst precies en doet mensen en objecten plotseling verschijnen en weer verdwijnen. Bory werpt in meerdere opzichten steeds nieuw licht op wat altijd al aanwezig was, maar verborgen bleef. Hij creëert een universum met geheel eigen wetten, waarin hij met een minimum aan materialen en bewegingen patronen vormt. Vrijwel alles vervult een praktische én esthetische functie. Zwarte zakken zijn tegelijk tegenwicht en toevluchtsoord, een groot donker doek vormt een transparante vierde wand waarachter de acrobaten zweven als dolende geesten. Soms kiest Bory voor de illusie, dan weer onthult hij de constructies achter het kunst- en vliegwerk. Een stalen raster dat aanvankelijk functioneel is, wordt later zichtbaar onderdeel van meetkundig aandoende beelden.

Bory verkent in zijn voorstellingen steeds de mogelijkheden van lichamen in de ruimte. De groep beweegt in driedimensionale choreografieën: van links naar rechts, van onder naar boven en van achter naar voren. Tijdens een memorabel moment loopt een van de acrobaten behoedzaam ondersteboven over het plafond. Zulke indrukwekkende beelden spreken zowel de ogen als de geest aan. Vaak ontvouwen ze zich langzaam, soms slaan ze in als een bliksem. De sterk fysieke dimensie van de voorstelling zorgt bovendien voor viscerale ervaringen. Aanvankelijk zijn die nog gekoppeld aan associaties met de Arabische wereld, opgeroepen door de stemmige muziek van twee in zwarte djellaba’s gehulde muzikanten met hun traditionele instrumenten, maar ook door de acrobaten zelf. Wanneer ze dreigen te verworden tot nietige elementen in de hypnotiserende visuele composities, blazen ze zichzelf nieuw leven in door hun stem te verheffen.

Azimut blijft ver weg van exotisme, maar de verwijzing naar de oorsprong van de acrobaten kleurt wat je ziet. Wat betekent het als een vrouw geleid wordt aan de hand van een man? Als zij door een fluisterende groep heen en weer wordt bewogen? Als zij wordt vastgehouden terwijl een stroom lichamen tussen haar steeds verder gespreide benen tevoorschijn komt? Wat zeggen lichamen die halfnaakt en roerloos op elkaar gestapeld liggen? Die schreeuwen en schokken alsof ze onder stroom staan?

Het lijkt alsof er in de beelden steeds meer alternatieve perspectieven ontstaan. Langzaam maar zeker lijken de acrobaten te kunnen transformeren in alle mogelijke figuren: ontdekkingsreizigers, uitvinders, bouwers, astronauten en alpinisten, zoekend naar een plek om hun vlag te plaatsen. Hun klimmende, vliegende en zwevende bewegingen zijn nauwelijks nog herkenbaar als acrobatie, behalve in een prachtige scène waarin ze radslagen maken over de breedte van het podium, hun ledematen zó snel draaiend dat ze vervagen en verdubbelen in het licht. Een voorovergebogen figuur loopt moeizaam in tegengestelde richting, als ploegde hij voort over een winderige woestijnvlakte, waarop de acrobaten het tuimelkruid zijn: los gezongen van hun wortels, maar met hun buitelingen sporen zaaiend voor de toekomst.

Technieken als jongleren en acrobatie zijn als rivieren die eeuwen geleden zijn ontsprongen en vele vertakkingen kennen. Soms stromen die even samen, bijvoorbeeld in het moderne instituut dat circus heet, maar even zo vaak splitsen ze zich verder. Met Azimut volgt Bory een stroompje in de hoop op een grotere bron te stuiten. Hij lijkt een essentie gevonden te hebben die hem in staat stelt culturele categorieën te overstijgen en menselijkheid op een nieuwe manier te onderzoeken. Zijn verkenning prikkelt de verbeelding, die grenzen noch zwaartekracht kent. Associaties doemen vrijelijk op en vermenigvuldigen zich met alles wat hun pad kruist. Hun oorsprong doet er bijna niet meer toe, hun bestemming ligt open.

Azimut speelt nog op 17 en 18 december in Amiens, van 28 tot 31 januari in Caen en op 7 en 8 mei op het festival Circusstad Rotterdam.