Het net verschenen magnum opus van cultuursocioloog Pascal Gielen Quid nunc? Recrutering, jobhopping en ontslag bij de Vlaamse podiumkunstendirecties van 1945 tot heden (Uitgeverij Brinks, 642,5 pp.) heeft heel wat kwaad bloed gezet in het kunstenveld. Het leidde medio januari zelfs tot een symbolische boekverbranding (annex brandweerdemonstratie) in de Brusselse Ancienne Belgique tijdens de jaarlijkse gezinsdag van de acht grote Vlaamse Cultuurinstellingen.

Gielen analyseert op doortastende wijze de geschiedenis van het loopbaanparcours van kader- en stafleden van de belangrijkste kunstenorganisaties. De auteur gaf tekst en uitleg op Klara:

‘Carrièremanagement is een relatief jong gegeven in deze sector. Vroeger was de zelfredzaamheidfactor van de directeur of zakelijk leider van levensbelang voor een organisatie. Een groot aantal toevalsvariabelen zoals vrijwilligerswerk, intensief theaterbezoek en performante participatie aan horeca-activiteiten maakten de barrières tot de directiefuncties in het culturele veld erg klein. Die tijd is definitief voorbij. Veranderde kerncompetenties hebben tot compleet andere directieprofielen geleid.’

Maar niet iedereen is het eens met de conclusies van de studie. Dirk Decorte (docent Bargoens voor Cultuurmanagers aan de Universiteit Antwerpen) spreekt Gielen resoluut tegen. ‘Vergeet niet dat eenieder die actief is in de culturele sector als een private equity-speler op het veld staat. In het voorliggend onderzoek worden customer intimacy en functionele voeding als keyperformance-indicatoren voor theaterdirecteurs totaal uit het oog verloren. Gielen hanteert criteria voor zijn conclusies vanuit een H.H. (Happy Hour, nvdr) perspectief en niet vanuit een kostleiderschapsanalyse;4 aldus de woedende docent.

Paulette Snauwaert, afgevaardigde van het gemeenschappelijk vakbondsfront van de kunstensector, gebruikt de publicatie om een aantal sociale mistoestanden aan te klagen. ‘De studie bevestigt ons vermoeden dat directie en stafmedewerkers van de kunstenorganisaties verhoudingsgewijs veel minder vaak de laan worden uitgestuurd dan ander personeel. Dit kan uiteraard niet! We stellen in dit verband ook vast dat een clausule over een zogenaamde “onderhandelde exitbegeleiding” – noem het “ontslag” – steeds vaker in het contract van algemene, artistieke of zakelijke directeurs wordt opgenomen. De tijd van de gouden handdruk lijkt voorbij maar een royale “terug naar huis! ”-mobiliteitsvergoeding is aan een opmerkelijke opmars bezig: de Citroën C4 is hiervoor een veelgevraagd model. Wij beraden ons over acties tegen dit soort gesjoemel;4

De zogenaamde oKo-leaks die recent het culturele nieuws haalden bevestigen dat er een parallelle afzetmarkt is ontstaan voor ontslagen of gedefenestreerde directeurs van Vlaamse kunstenorganisaties. Paul Corthouts (directeur Beleid van 0K0) schetst noodgedwongen de problematiek: ‘Het klopt dat er oplossingen worden gezocht voor gestrande directeurs in onze sector. Dit kan resulteren in opvang via een intern beheersmandaat maar ook een kabinetsfunctie of een onduidelijk mandaat in een Europees netwerk kan de loopbaan van de betrokkenen zonder al te veel imago- of loonverlies redden. De oprichting van topcultuurscholen in Vlaanderen zal in dat perspectief ook duidelijk nieuwe mogelijkheden tot outplacement scheppen. Wij juichen dat initiatief dan ook ten zeerste toe. Bij de eerstvolgende CAO-onderhandelingen willen wij trouwens de term “demissionair verlof” voor de culturele kaderfuncties definitief sociaal én juridisch verankerd zien. Ontslag is en blijft een uitdrukking uit de vorige eeuw.’ Waarvan akte. ©