Toch is de hoofdrol niet helemaal weggelegd voor Berghmans. Na enkele flitsende beginbeelden vanuit de lucht over on-Vlaams aandoende sneeuwlandschappen heen geeft het zestienjarige hoofdpersonage – in een overbodige en verder niet meer herhaalde voice-over – aan dat dit zíjn verhaal is. Nick van Sant, gespeeld door de jonge Vlaamse acteur Mattias Van De Vijver, is gevlucht uit de instelling waar hij het grootste deel van zijn jeugd lijkt doorgebracht te hebben. Zijn omgeving vermoedt dat hij zal aankloppen bij zijn grootmoeder Alice Gardner (Chris Lomme), een venijnige oude tante die zich door huispersoneel laat omringen als leefde ze in de negentiende eeuw. Zij wil evenwel niets van zijn komst weten, al geeft ze ook aan dat ze niet wil dat hem iets overkomt. Sinds haar kleinzoon drie was, hebben ze elkaar niet meer gezien. Zij geeft hem de schuld van wat er toen gebeurd is, hoewel hij zich er enkel vage flarden van herinnert en zijn grootmoeder de precieze toedracht weigert te onthullen.

De grote lijnen van het verhaal zijn, zoals in de meeste films die kerst en ‘feelgood’ combineren, voorspelbaar. Van verrassende plotwendingen moet dit soort films het zelden hebben. Wat een goede film uit het genre onderscheidt van een slechte, zijn gevatte dialogen, ritmische montage, humor én pure acteerprestaties. Knappe, warme beelden en dito muziek maken het af, maar zijn niet eens een must. Hapert er daarentegen aan een van de eerste categorieën iets, dan kunnen mooie beelden het niet meer redden en vallen ook onnauwkeurigheden in de muziek op.

Regisseur van Christmas in Paris is Hans Royaards. Sinds 1970 is de man als acteur in heel wat (televisie)films en -series te zien, gaande van Het gezin van Paemel over De Bossen van Vlaanderen tot Flikken, Zone Stad en Sara. Als Bruno Weinberg, de notaris van Alice Gardner
en een vriend van de familie, speelt hij een van de grotere bijrollen in zijn eigen film. Ook het scenario is van zijn hand. En daar wringt het schoentje. Royaards is een quasidebutant als regisseur én als schrijver. Hij schreef mee aan de tv-serie Twee Straten Verder, waaraan ook Gaston Berghmans meewerkte. Christmas in Paris is de eerste langspeelfilm die hij regisseert. Waar een goed scenarist met meesterlijke dialogen een matig regisseur verheft, of een strakke regisseur kabbelende dialogen naar zijn hand zet, grijpt bij Christmas in Paris niemand in. Zelfs de monteur niet, toch zeker niet in de eerste helft.

In dat eerste deel kabbelt de film dan ook verder. De introductie van de personages gebeurt net iets te expliciet. Flarden van de fatale avond die de afstand tussen grootmoeder en kleinzoon veroorzaakte, flitsen iets te vaak voorbij. Wanneer de oudere Nick door de haven van Antwerpen doolt, zien we net een paar shots te veel van het ruige havenleven vóór hij gewoon aan de woon-annex-theaterboot van Léon Gevers arriveert. Ook het uitzetten van de verhaallijnen gebeurt nadrukkelijk. Zo krijgt een oude prentkaart die Nick op zijn zesde van zijn grootmoeder uit Parijs ontving onnodig veel aandacht. Volstrekt overbodig laat Léon de grootmoeder later nog eens expliciet weten dat haar kleinzoon die kaart nog altijd heeft.

De dialogen overstijgen zelden de standaardclichés. Platitudes over dromen en emoties vliegen over en weer. Tenenkrullend zijn zinnen als: ‘Ik ben je vijand niet’, ‘Er komt een dag dat ge fier zult zijn’ of ‘U hebt wel lef om hier naar binnen te komen.’ Geen enkel personage krijgt die overtuigend uit zijn strot (al ligt dat eerder aan de tekst dan de acteurs). Ook het verschil in stijl valt op. Zo spreekt Chris Lomme als harteloze grootmoeder uit de bourgeoisie een licht geaffecteerd algemeen Nederlands waar ze, gezien haar rol, mee wegkomt. Mattias Van De Vijver spreekt een Vlaams-Antwerps tussentaaltje. En Gaston Berghmans doet het – waar hij kan – echt op z’n Antwerps. Gelukkig maar. Want waar hij zijn tekst in het algemeen Nederlands brengt, valt de zwakte van de schriftuur op. Bedient hij zich van een Antwerpse variant, dan krijgen zijn woorden meteen meer naturel en betekenis. Zo vraagt Léon op de terugweg van Parijs aan Nick: ‘Schreeuwt ge?’ Zelfs wie niet van Antwerpen is, wéét dat dit zoveel betekent als: ‘Ween jij?’ Nick antwoordt daarop simpelweg: ‘Nee, gij?’ Een diep geëmotioneerde Léon sluit af met een gemaakt vrolijk ‘Bijlange nie!’

Boenk! Erop!

Helaas zijn die simpele, mooie momenten zeldzaam in Christmas in Paris. Ook qua humor durft de film zich niet te laten gaan. En dat is doodjammer, zo bewijst de scène – eveneens naar het einde toe – waarin Berghmans ettelijke kostuums past in een van de chicste winkels in Parijs. Het is een van de weinige momenten waarop hij de kans krijgt zijn gave voor visuele humor tentoon te spreiden. De verbale humor is beperkt en de grappen werken alleen wanneer ze flirten met de grens tussen de personages en de bekende acteurs die ze vertolken. Zo is het grinniken wanneer Alice Gardner (Chris Lomme) Toots Thielemans tegen het lijf loopt en Toots vraagt naar haar nieuw gezelschap Gaston Berghmans. Daarop repliceert ze laconiek: ‘Ik kon niet blíjven op jou wachten.’ En even zie je enkel Chris Lomme, Toots Thielemans en Gaston Berghmans.

Geleidelijk aan krijgt Christmas in Paris meer vaart. Van zodra het drietal, ongeveer halverwege de film, naar Parijs is vertrokken voor de onthullingen én de grote verzoening, vindt de film zijn adem. Ook het vervelende, fake pianospel van de grootmoeder – waarvan de muziek op de film lijkt geplakt eens haar handen achter de piano én uit beeld verdwijnen – krijgt daar een nieuw, subtiel elan. In het peperdure klassehotel waar de ontknoping zich afspeelt, gaan grootmoeder en kleinzoon aan dezelfde piano zitten voor een o zo simpele quatre-mains, die de acteurs deze keer zelf spelen, of die wél goed is nagesynchroniseerd. Léon zit er aandoenlijk bij, als de man die nieuwe levensvreugde als remedie tegen de alcohol heeft gevonden.

Voor de kijker die niet eerder heeft afgehaakt door de clichés, makke dialogen en weinig ritmische montage, eindigt de film dan toch als wat hij beloofd had te zijn: een feelgood Christmas movie. We krijgen ook een antwoord op de vraag waarvoor we uiteindelijk naar de film zijn gaan kijken. Neen, het is niet de grootse afscheidsrol geworden die een ouder wordende acteur zich kan wensen. Daarvoor zijn het scenario en de regie van de film te zwak. Maar Gaston Berghmans gooit zich met overgave op zijn rol en het is heerlijk om hem bezig te zien. Wat overeind blijft, is zíjn talent. Niet alleen voor komedie. Ook voor acteren tout court. Leve Gaston Berghmans!

Karlien Vanhoonacker

Christmas in Paris, met Gaston Berghmans, Chris Lomme, Mattias Van de Vijver, Hans Royaards, Frank Aendenboom, Dirk Van Dijck, Rik Hancké, Paul Ambach, Toots Thielemans. www.christmasinparis.be