In 2019 maakte de Brits-Zwitserse Josie Dale-Jones The Family Sex Show, een doordachte en entertainende show over positieve seksbeleving. Het beoogde publiek was tussen de 5 en de 105 jaar oud. Jongeren onder de zestien moesten begeleid worden door een voogd. Een voorstelling voor jong en oud dus, vol humor en met een muzikale vertolking van wat zich soms moeilijk laat benoemen (‘Dit vind ik niet fijn’, maar net zo goed ‘Waar bevindt zich die clitoris?’). The Family Sex Show werd echter nooit voor publiek getoond, want nog vooraleer Dale-Jones in première kon gaan werd ze gecanceld en met de dood bedreigd.

Like a deer in headlights, zo moet ze zich hebben gevoeld. Niet voor niets speelt licht een belangrijke rol in het verder sobere decor van A Little Inquest Into What We Are All Doing Here: een muur van felle spots brandt op de maker, die alleen op het podium zit. Wanneer een hert de straat oversteekt en een auto ziet aankomen, rent het niet weg, maar blijft het roerloos op de weg staan, met open ogen het gevaar in starend. In het relaas dat Dale-Jones brengt, is zij zelf dat hert, verstijfd in de koplampen van een online haatcampagne. Ze was geschokt door wat haar overkwam en biedt met deze voorstelling, in retrospectief, een tegenreactie.

Bezorgde ouders

Hoe de hele hetze zich precies heeft ontwikkeld, legt Dale-Jones nog eens haarfijn uit. Aan een tafel, omringd door microfoons en gekleed in een keurig zalmroze kostuum doet ze haar verhaal, alsof ze een persconferentie geeft. Ze beschrijft hoe haar voorstelling eruit had moeten zien en maakt daarmee vooral de afwezigheid van die voorstelling voelbaar. Ze vertelt hoe een pijlsnel groeiende groep ‘bezorgde ouders’, geruggesteund door conservatieve groepen in onder meer de VS en Italië, zich kantte tegen The Family Sex Show. 

Dale-Jones kreeg via mail talloze tips aangereikt over hoe ze uit het leven zou kunnen stappen, haar ouders werden bedreigd en de theaters die de voorstelling hadden geboekt ontvingen berichten over geplande bomaanslagen. Ze vult haar relaas aan met voicemessages van haar geschrokken medewerkers en audiofragmenten van heksenjagers die haar op YouTube van pedofilie beschuldigen. Twee keer horen we haar ouders dreigbrieven voorlezen: bezorgde ouders lezen de tot de tanden gewapende woorden van andere bezorgde ouders voor.

Het is een maatschappelijke kwestie en op persoonlijk vlak een heftig verhaal, dat met de nodige nuance wordt gebracht. Het wekt bewondering dat Dale-Jones na deze inbreuk op haar welzijn opnieuw het podium op durft en wil. Maar na meer dan een half uur van dit chronologische overzicht rond de gecancelde voorstelling, rijst de vraag in hoeverre A Little Inquest een stuk is dat op zichzelf staat – zelfs in hoeverre het theater is. Zou dit niet ook een vlot gebrachte lezing kunnen zijn? 

“In tegenstelling tot een opiniestuk of een lezing biedt theater de mogelijkheid de chaos van een innerlijk leven zichtbaar en voelbaar te maken.”

Gelukkig vat Dale-Jones op dat moment op simpele en slimme wijze het tweede deel van haar voorstelling aan. Ze draait een muur vol pijnlijk felle spots richting het publiek. Wie het nog nooit meemaakte, ervaart nu misschien een beetje hoe het is om als een hert in de koplampen te kijken. De tijdelijke blindheid van het publiek verleent een onverwachte mannelijke tegenspeler, Joe Mallalieu, de kans om op te komen.

To add some drama

Plots bevinden we ons in de huiskamer van een ruziënd koppel. Zij wil haar carrière begraven en dagenlang in bed blijven liggen. Hij spoort haar aan weer theater te beginnen maken en het huis uit te gaan. ‘I’m not happy, Josie,’ verzucht Mallalieu, ‘I want my girlfriend back.’ Beide spreken met hun microfoon in de hand, waardoor je als publiek steeds blijft onthouden dat hier twee acteurs hun tekst staan op te voeren. 

Wat begint als een herkenbare conversatie tussen twee vermoeide partners die proberen om samen door de rotzooi van het leven te varen, krijgt een meta-laag wanneer Dale-Jones Mallalieu wegduwt. ‘I don’t have a boyfriend. I made you up to add some drama.’, roept ze. In plaats van als een afgedankt fantoomvriendje in een hoek te gaan zitten, probeert Mallalieu gaslightend de bovenhand te krijgen. Hij wijst haar erop dat ze maar beter niet te erg kan vertrouwen op wat haar brein haar vertelt, want was zij het niet die dacht dat ze werd achtervolgd en bespioneerd?

© Alex Brenner

© Alex Brenner

Misschien is Josie niet zo helder en coherent als ze zichzelf zonet nog voordeed? Intussen draagt ze niet meer haar keurige maatpak, maar een pyjama. Is ze, zoals haar ‘partner’ beweert een paranoïde, depressieve vrouw die balanceert op de grens tussen waanzin en werkelijkheid? Een randje waar zich trouwens ook veel ‘bezorgde ouders’ blijken te bevinden, maar dat terzijde. Of is ze het slachtoffer van een (mannelijke) stem die haar vertelt wat ze is en niet is, kan zijn, mag zijn, moet zijn? 

Manieren van leven

De dialoog is een interessante externalisering van Josies psychologische toestand. Haar (terechte) achterdocht, haar woede, haar angst, haar isolatie, haar verdriet over de verloren voorstelling, haar copingstrategieën; ze verbeeldt alles in haar interactie met Mallalieu, die symbool lijkt te staan voor haar verinnerlijkte vijand. 

In dit deel wordt ook duidelijk waarom de voorstelling zo’n existentieel aandoende titel kreeg. Wat doen wij hier allemaal? We proberen manieren van leven te vinden tot aan onze dood. Voor Josie Dale-Jones is theater maken haar manier van leven. Als de voorstelling die ze maakt nooit door een publiek wordt gezien, sterft die voorstelling. Als haar door een anonieme groep van 40.000 petitie-tekenaars wordt gezegd dat ze een viespeuk is die geen theater meer mag maken, heeft ze tijdelijk geen antwoord meer op de vraag wat ze hier doet.

Het is in dit tweede deel dat A Little Inquest echt tot leven komt en de relevantie van een voorstelling over Dale-Jones’ ervaringen duidelijk wordt. In tegenstelling tot een opiniestuk of een lezing biedt theater de mogelijkheid de chaos van een innerlijk leven zichtbaar en voelbaar te maken en dat affect op het publiek over te brengen. Wanneer Mallalieu haar over het podium achternazit en haar uiteindelijk in een dwangbuis weet te stoppen (of ja, het zou ook een knalroze penis van 1 meter 80 kunnen zijn) eindigt de voorstelling en voelt dat na een trage start toch nog aan als te snel. Iemand die zich zo moedig heeft ontworsteld aan tegenslag en theater blijft maken, mag net wat harder inzetten op de vrijheid van spel.