De Philoktetes-regie van Marten Oosthoek kan je best onder de noemer ‘extreem spreektheater’ plaatsen. De nadruk wordt eenzijdig op de tekst gelegd door het quasi elimineren van alle niet-verbale middelen : de aktie wordt geminimaliseerd; de kostums van de drie mannen zijn smetteloos wit; behalve enkele onbeschreven bladen papier worden er geen attributen gebruikt of gesuggereerd ; het decor is beperkt tot een kaal-wit hellend speelvlak. Tegen die steriele achtergrond spat de agressieve beeldentaal van heiner Muller krachtig uiteen: het verbale geweld slaat diepe, stinkende wonden. De opgekropte haat en het cynisme van Philoktetes, het niets ontziend opportunisme van Odyseus en het verwarrend idealisme van Neoptolemos worden op die manier vanuit de taal gereleveerd! Het verblindend witte licht doet de oren spitsen, of de vruchtbare steriliteit van een kale, minimale enscenering.

Controverse kiest voor een meer complexe aanpak: in een homogene vormgeving gaat men een theatrale confrontatie aan van de oudste (Euripides) met de nieuwste (Muller) Medea-tekst. Dit samenbrengen van het klassieke en het moderne bouwt een cultuurhistorische visie in: het cyclisch karakter van de thematiek wordt aangegeven.

Het reduceren van Euripides Medea door Lucas de Bruycker in functie van de aansluitende Heiner Müller-bewerking biedt zeker mogelijkheden: het creëert een context, een interpretatieruimte waarbinnen de moeilijke Müller-tekst beter tot zijn recht kan komen. Verkommerde Oever Medeamateriaal Landschap met Argonauten kan immers – zoals de ongewone titel al aangeeft – nog nauwelijks als traditionele theatertekst doorgaan. Er blijft slechts een fragmentair woordenspel over waarin de conventionele taalstructuren zijn afgebouwd. De dramaturgische lezing van die complexe tekst het regieconcept van Pol De Hert werken niet verengend, er wordt niet naar één betekenispool toegespeeld. De rijkdom van Müller’s poëtisch taalidioom wordt hierdoor niet ingeknot.

De proloog van de voedster (Verkommerde Oever) schetst via krachtige plastische taalbeelden het slagveld, referentiekader voor Medea en Jason. De overdaad aan visuele associaties in het middendeel (Medeamateriaal) biedt echter te weinig houvast: flarde tekst verdrinken in een te letterlijk bloedbad. Het derde deel (Landschap met Argonauten) compenseert dat chaotische door een meer ingehouden monoloog van Jason. De zoektocht naar zichzelf loopt uit in een apocalyptisch slotbeeld dat de taal opdringt: Jason voelt zijn bloed uit zijn aders stromen en vloeit over in het landschap van zijn dood. De kracht van de tekst houdt de voorstelling overeind: uit de vele impulsen die vanuit de voorstelling op mij afkomen vormt zich een stukje (ijs)beeld van Müller’s Medea. De leraar klassiek Grieks op de rij voor mij schudt meewarig het hoofd bij zoveel controverse : “Euripides, wo bist du bleben?”

(1) Etcetera 4/83, p. 15.

Philoktetes

auteur: Heiner Müller;

groep: De Voorziening ;

regie: Marten Oosthoek ;

spelers: Peter Gorissen, Marten Osthoek, Wilbert Gieske;

toneelbeeld: Hans Slijpen;

vertaling : Pé Hawinkels.

Medea

auteur: Euripides;

vertaling: Dr. E. De Waele ;

bewerking en regie: Lucas de Bruycker

Verkommerde Oever Medeamateriaal Landschap met Argonauten

auteur: Heiner Müller;

groep: Controverse/NET-ARCA-T19;

regie : Pol De Hert;

spelers: Frie Couwberghs, Mark Verstraete, 111 e Geldhof;

scenografie: Luc Dhooghe en Rose Werckx;

vertaling : Lucas de Bruycker;

dramaturgie : Ivo Kuylen Pol De Hert…