Johan Thielemans

Leestijd 3 — 6 minuten

Les crachats de la lune – Théâtre de la Salamandre

KRONIEK – ONDER EEN BEZIELENDE LEIDING WEL HOOGTE HALEN

Wie van spetterend acteren houdt, die moet regelmatig even over de grens gaan kijken bij het Théâtre de la Salamandre te Tourcoing. Daar heeft Gildas Bourdet een troep toneelspelers samengebracht die tot de beste van het ogenblik behoort. Voornaamste kenmerken zijn: een grote vorm van professionalisme en een enorm plezier aan het acteren zelf, wat zich uit in sterke staaltjes van transformatie (bij elke vertoning is er tenminste één acteur of actrice die men niet herkent, zo sterk zijn ze opgegaan in de uiterlijke verschijning van een personage).

Bourdet heeft zich de laatste jaren ook laten kennen als een toneelschrijver met een bijzonder talent. Hij heeft eerst met het plezierige Le Saperlot een lange stijloefening afgeleverd, waarbij hij de schablonen van de Franse boulevardkomedie aanwendde om eigenzinnig met taal om te gaan. Het stuk levert een spanning op die de artistieke onderneming van Bourdet kenmerkt: aan de ene kant gebruikt hij populaire vormen, zodat hij het grote publiek niet verliest, maar binnen dat kader permitteert hij zich subtiele experimenten met het wezen van het theater zelf. Deze diepere bezinning over het medium is voor hem nooit het excuus om de weg van het ijle elitisme in te slaan. Een publiek van zes man (dat zich kostelijk (!) amuseert) ligt hem niet. Bij Bourdet zien we de traditie van het Théâtre Populaire van Jean Vilar op een interessante manier doorwerken.

Het nieuwste stuk van Bourdet heet Les crachats de la lune en toont precies waarmee de schrijverregisseur bezig is. Vooreerst gaat hij uit van conventionele vormen: in dit geval denkt men vooral terug aan Franse films van Prévert-Carné. Het gaat om verlopen mensen, die in een nachtcafé samenzitten. De fabel draait om een hoer-met-het-goede-hart die het slachtoffer wordt van haar onmenselijke pooier. Zij is niet in staat om de gemeende liefde van ‘le Belge’ te beantwoorden, en vindt slechts één ogenblik het geluk, in de armen van een légionaire. Deze cliché-situaties laten Bourdet toe om aspecten te laten zien van de dagelijkse realiteit, zoals die is opgebouwd uit momenten van wreedheid en van utopische tederheid. Het is een constante in de gehele theaterarbeid van Bourdet.

De parallel met de film is niet verrassend voor wie de regie-arbeid van Bourdet gevolgd heeft: oude films oefenen een sterke fascinatie op hem uit, wat het sterkst bleek uit zijn mise-en-scène van Claudels Le pain dur, omdat daar alles – de meubels, de grime – tot zwart-wit was herleid. Het hyperrealisme, dat in Les crachats het duidelijkst aanwezig is in het decor (een schitterend stationcafé), is eveneens een constante in het werk van Bourdet.

Het stuk zelf is minder bevredigend dan Station Service, dat dit seizoen zowel in Gent als in Amsterdam te zien zal zijn. Bourdet heeft in Les crachats gewed op de eenheid van plaats, en dat brengt met zich mee dat het verloop wat geforceerd aandoet. Maar de zwaktes van zijn tekst heeft hij proberen weg te spelen met zijn acteurs. Dank zij hun talent worden de meeste plooien dan ook glad gestreken, maar het is duidelijk dat het stuk alleen overeind blijft als het verdedigd wordt door virtuoze vertolkers. Onder de vele acteurs van het Théâtre de la Salamandre neemt Yves Bertheloot een bijzondere plaats in, omdat hij probeert van vertoning tot vertoning het publiek compleet te verrassen. Deze keer lukt hem dat weer aardig, in de rol van een rockzanger. Maar het leuke van deze troep is dat zo een prestatie niet alleen staat: ze vormt een onderdeel van een ensemble dat nu al enkele jaren buitengewone prestaties levert. Dat de troep de grootste tijd van het jaar dan ook op toernee is doorheen Frankrijk, kan niemand verwonderen.

Tot slot nog dit: ‘le Belge’ spreekt Saperloots. Toen de vertolker – de Gentse acteur Gil Lagay – aan Bourdet vroeg waarom dat zo moest, antwoordde deze: “Dat is wat ik hoor als ik Belgen hoor praten.”

Volgend jaar zal Bourdet niet met een nieuw stuk op de proppen komen, hij gaat zich wagen aan Le dialogue des Carmélites. Na Claudel, Bernanos. Op die manier blijft Bourdet de regisseur die zijn publiek voortdurend met spanning doet uitkijken naar de volgende stap in zijn activiteit. Tourcoing: vaut le détour.

 

LES CRACHATS DE LA LUNE Tekst: Gildas Bourdet; regie: Bourdet-Milianti; vertolkt door de ganse troep aangevuld met Roger Van Hool.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#15

15.09.1986

14.12.1986

Johan Thielemans

Johan Thielemans stond mee aan de wieg van Etcetera. Hij doceerde aan de tolkenschool Gent en is nu gastprofessor theatergeschiedenis aan het Conservatorium van Antwerpen. Hij schreef boeken over Hugo Claus en Gerard Mortier, creëerde twee operalibretto’s en maakte uitzendingen over Amerikaanse cultuur voor Radio 3. Hij was ook voorzitter van de Theatercommissie en van de Raad voor Kunsten.

recensie