‘Le géomètre et le messager’ – Théâtre Océan Nord – Foto: Danièle Pierre.

Luk Van den Dries

Leestijd 3 — 6 minuten

Le géomètre et le messager

Théâtre Océan Nord

De vooroordelen over het Franstalige theater zijn taai, maar helaas ook waar. Het lijkt er soms op of het een acteertraditie uit de 19de eeuw wil voortzetten. Acteurs posteren zich op scène, zetten volume aan en beginnen te galmen. Geschoold aan de alexandrijnen van Racine, met getrainde stembanden en perfecte stemplaat-sing geven ze lessen in sonoriteit en laten de lucht beverig trillen. Melodieus, zinderend, volumineus. En zo vals, naast het lichaam als het ware, voorbij de tegenspeler en de realiteit van de scène.

Regisseuse Isabelle Pousseur had er iets op gevonden. Voor Je voulais encore dire quelque chose, mais quoi? (toen heette de groep nog Théâtre du Ciel Noir) liet ze een schitterende klankband maken die tegelijk als akoestisch decor fungeerde én als historische evocatie van de jaren ’60. Maar vooral liet de audio-voorgrond toe tegenwicht te geven tegen de vervelende sonoriteit van de Franse acteurs. De klank, met zijn ruimtelijke en historische dimensie, paste perfect op het spel met ruimtelijke diepte in de eindeloze smalle gangen van de Dailly-kazerne. De acteurs waren plotseling in de eerste plaats lichamen in plaats van stem, speelden in concrete ruimte i.p.v. in de lucht, bewogen en lieten het galmen achterwege. Een produktie die qua ruimtelijk onderzoek, ritmegevoel, lichamelijke inzet en klankdecor ongewoon was voor het Franse theater.

Met Le géomètre et le messager naar Kafka’s Das Schloss sluit Pousseur opnieuw aan. Het is een beeldend spektakel, met vooral aandacht voor lichaamshoudingen, rituelen, spel met materialen en vloeistoffen, een prachtige klankband en veel muziek (verzorgd door zus Pousseur). Uit Das Schloss plukt Pousseur slechts een paar fragmenten die ze aanvult met persoonlijke ervaringen en eigen accenten. Net zoals in Je voulais… duikt daarin het verleden steeds op, de kindertijd (hier veel kinderen op de scène) die tegelijk de onschuld als het geweld introduceert en de basis legt voor het verdere leven. De cirkel is de hoofdfiguur in het stuk: in de repetitiviteit van steeds dezelfde sequens in wisselende rolbezetting; in de kinderdansjes die gelijk blijven bij de volwassenen: wie in de cirkel staat wordt uitgejouwd, belachelijk gemaakt, gebrutaliseerd, verkracht. Gaandeweg zie je hoe de opvoering verschillende verhalen aan het vertellen is: het verhaal van een man en een vrouw, hun onstuimige liefde, de voorbereiding van het huwelijksritueel, de ontmoeting en de afstand. Daarnaast het verhaal van het leven, van jeugd tot ouderdom, van groei tot aftakeling. Het spreekt vanzelf dat in dit Kafkaiaans (s)lot alles hetzelfde blijft en niemand kan ontsnappen. Het zijn allemaal variaties op een thema, schakeringen van een beperkt gamma: iedereen stapt in een vast patroon dat hij maar lichtjes kan inkleuren.

Posseur vertelt deze verhalen op de haar eigen manier: weemoedig, nostalgisch, ietwat droevig en zacht. Vooral de vrouwengroep is fascinerend in de combinatie van kordaatheid, humor en muzikaliteit. Tegelijk vrolijk, simpel en geheimzinnig zijn ze spannender om volgen dan het eenduidig botte mannendom. In zijn totaliteit wat mager, creëert Pousseur toch vaak intrigerende, obsessieve beelden die dan ook het knullige decor (zetstukken die het slot en de levensgevangenis symboliseren) even doen vergeten.

Maar af en toe doen ze het weer. Kunnen ze het niet laten. Posteren, openzetten, galmen. Altijd hetzelfde. Franse frasering. Vocale onanie. En je weet het, en je voelt het aankomen. Maar je raakt er maar niet aan gewend.

Le géomètre et le messager

Variations libres au départ de quelques fragments du Château de Franz Kafka;

groep: Théâtre Océan Nord;

regie Isabelle Pousseur;

scenografie, geluid: Michel Bóer-mans;

spelers: Luc Brumagne, Amid Chakir, Christian Crahay, Patricia Houyoux, Sophia Lebout-te, Anne-Marie Loop, Florence Madec, Henri Monin, Marc Schreiber, François Sikivie, en twee ploegen kinderen.

Gezien op 10 november in Théâtre National.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#24

15.12.1988

14.03.1989

Luk Van den Dries

Luk Van den Dries is hoogleraar aan de Universiteit Antwerpen en redacteur van Etcetera. Hij wijdde zijn doctoraat aan de opvoeringsgeschiedenis van Heiner Müller in Vlaanderen en is gespecialiseerd in het naoorlogse Vlaamse theater.  

recensie