Voor de Trekkies onder de toeschouwers zijn de Changelings waarschijnlijk oude bekenden. Zelf heb ik niks met Star Trek, ondanks mijn al enkele jaren gestaag groeiende sciencefiction-verslaving. De hosts vertellen het publiek over deze bizarre wezens, die in eindeloze variaties van vorm en chemische samenstelling kunnen veranderen. Nu eens zijn ze vast, dan weer vloeibaar of gasvormig. Van een dier kunnen ze transformeren in een voorwerp, een mens, een wolk,… En binnen enkele ogenblikken zullen we hun wereld ontdekken, zo krijgen we te horen.

De beschrijving van de Changelings is maar één van de vele ingrediënten van de uitgebreide introductie. In de inkomhal van jeugdtheater Bronks vindt eerst een verdeling in taalgroepen plaats. (Opmerkelijk: hoewel Kunstenfestivaldesarts McIntosh vroeg om een werk voor jong publiek, tel ik letterlijk één kind onder de toeschouwers…) Elkeen krijgt een kleine luidspreker om de schouder gegord met de tekst in het Nederlands, Frans of Engels. De drie hosts, respectievelijk gekleed in blauw, groen en rood, nemen de groepen vervolgens apart mee doorheen het gebouw.

Gekaderde ervaring

In een ruimte net voor de theaterzaal krijgen we naast de uitleg over de Changelings ook nog een trigger warning mee – ‘in deze performance kan je aangeraakt worden, signaleer ons als dat ongemakkelijk voelt’ – plus een aantal instructies. Zo vraagt de host ons om de schoenen uit te doen, beschermende kousen aan te trekken en de handen te reinigen met ontsmettingsmiddel.  

Deze procedurele modus zal zich ook na de introductie nog de hele voorstelling lang doorzetten. Door de toeschouwerservaring dwangmatig te willen kaderen, beschermen en in ‘goede’ interactieve banen te leiden, aan de hand van een ingewikkelde reeks instructies en signalen, dwarsboomt Lake Life die ervaring net. 

“Het is een aartsmoeilijk artistiek-technisch vraagstuk: hoe publieksinteractie vormgeven die voldoende vrije ruimte laat voor het momentane, het onverwachte, het weerbarstige?”

Het begin is nochtans adembenemend. Eén voor één betreden we de theaterzaal. Er is geen podium of tribune. We wandelen over een gigantisch tapijt gemaakt door Nadia Lauro, met langwerpige, uitgelopen kleurvlakken – denk vermengde stukken plasticine of de platenhoes van Tame Impala’s Currents. Daarop laat lichtontwerper Eduardo Abdala continu veranderende kleuren LED-licht vallen, waardoor sommige delen van het tapijt zich nu eens geprononceerd aftekenen, om dan een tel later in de achtergrond te verdwijnen. Eric Desjeux’ soundscape klinkt tegelijk waterig en metalig; ik hoor ook insectenzwermen en het gerinkel van een bel.

De vriendelijk gebiedende wijs

Doorheen die transformerende kleurenpracht priemen, verspreid in de ruimte, plots drie smalle bundels geelwit licht. De hosts tonen doorschijnende, vochtige vormen, een soort kwallen, in dat licht. Het zijn Changelings, zo verduidelijkt een vertelstem. Door de bevreemdende sfeer voert dit multimediale geheel je al snel naar een fictief ‘elders’. Toch stokt die transportatie door het al te opdringerige en oncontroleerbare hier en nu. Er zijn altijd die andere toeschouwers… Ze lopen je voor de voeten, een blik kruist ongewild, je herkent iemand, knikt gedag, enzovoort. Bovendien hoor je niet enkel de spreekstem in de luidspreker die je zelf meedraagt, maar ook die van je directe buren. Dezelfde tekst tegelijk in het Nederlands, Engels en Frans beluisteren is geen sinecure. 

© Bea Borgers

© Bea Borgers

© Bea Borgers

© Bea Borgers

Na de kortstondige acclimatisering in de wereld van de Changelings volgt de ene instructie en suggestie na de andere. Het publiek wordt vriendelijk maar kordaat verzocht om zich in cirkelvormige groepjes te verdelen, zonder daarbij ‘naast een kennis plaats te nemen’. We moeten de ogen sluiten en elkaars vingertoppen aanraken. We krijgen een minuut om een wildvreemde te vertellen ‘wat we aan onszelf zouden willen veranderen’. Vanaf het plafond dwarrelen honderden papierstrookjes neer met vragen die groepjes van vier onderling dienen te bespreken. Enzovoort. Vaak wordt het begin of einde van zo’n interactieve fase gemarkeerd door het gerinkel van een belletje: ‘ping!’

Aan kleine glitches herken je het lichte ongemak dat interactief werk dikwijls teweegbrengt: de weerbarstige realiteit van de concrete situatie laat zich niet zomaar in de procedurele mal duwen, hoe vriendelijk de hosts ook glimlachen. Het is een aartsmoeilijk artistiek-technisch vraagstuk: hoe publieksinteractie vormgeven die voldoende vrije ruimte laat voor het momentane, het onverwachte, het weerbarstige? 

Vast versus veranderlijk

De haast waarmee de ene opdracht of boodschap de andere opvolgt krijgt bij momenten iets absurds. Zoals wanneer we elk apart met onze rug op de grond liggen voor een soort gegidste meditatie in en rond de ‘lake’ uit de titel. De hosts nemen niet voldoende de tijd om de narratieve visualisatietechnieken echt te laten inwerken op onze verbeelding. ‘Je bent nu een zak jelly geworden,’ laat een van hen prompt weten, terwijl mijn geestesoog nog een paar regels achterloopt… 

Verderop in datzelfde verhaal breekt de zak, waarna de gelei zich uitspreidt in het meer. Die plek blijkt belangrijk voor Changelings die moeite hebben met verandering: ‘the lake can melt bits of stuckness.’ Vast en veranderlijk komen doorheen de voorstelling, aan de hand van de gestelde vragen en de verhalende passages, steeds sterker als twee waarden tegenover elkaar te staan. Lake Life krijgt daardoor een wat moraliserende inslag: vast is ‘slecht’ en veranderlijk ‘goed’. 

Hoe vaag en abstract de twee waarden ook blijven in de voorstelling, tegen die karakterisering valt wel wat in te brengen, zowel op psychologisch als breder maatschappelijk niveau. Je hoeft het verzamelde werk van Zygmunt Bauman niet te hebben gelezen om te beseffen dat er behoorlijk wat schort aan de liquid society. Het is zeker zo dat onze multicrisistijd vraagt om aanpassingsvermogen, verbeeldingskracht en een open blik. Wie te rigide vasthoudt aan bestaande zekerheden en gewoonten is een vogel voor de kat. Maar professionele overflexibilisering, de vlotte gecommodificeerde maakbaarheid van identiteit en de vervluchtiging van menselijke relaties vormen nu ook weer niet de meest aantrekkelijke horizon.

Een pleidooi voor fluïditeit vertalen naar een nogal dwangmatige vorm van publieksinteractie voelt bovendien bijzonder tegenstrijdig aan. Voor echt loslaten biedt Lake Life opvallend weinig ademruimte.