© Michiel Devijver

Leestijd 3 — 6 minuten

Killjoy Quiz – Luanda Casella/NTGent

In de theatrale spelshow Killjoy Quiz van Luanda Casella en NTGent, waarmee de Beursschouwburg in Brussel het publiek terug verwelkomde, strijden twee eloquente kandidaten tegen elkaar om de titel van de beste killjoy. 

Een killjoy is een spelbreker, een pretbederver. In het feministische denken van Sara Ahmed, auteur van A Killjoy Manifesto, is de killjoy degene die onrecht en geweld aanklaagt en de westerse obsessie met gelukkig zijn probeert te verbrijzelen.

Deze show is uit op het ontmaskeren van onze vooroordelen, legt de showhost (Casella) uit, in één en dezelfde beweging het publiek opzwepend (‘When I say hey, you say: biases!’). De kandidaten moeten in korte tijd uit een woordenwolk zoveel mogelijk termen bij elkaar zoeken binnen quizcategorieën als ‘Male Genius’, de versluierende taal van grote bedrijven ontleden, of het ‘-isme’ raden zonder alle letters te zien te krijgen.

‘Beg the Question’ is ook een van de spelonderdelen. De kandidaten moeten aan de hand van een gesproken fragment raden wat de vraag is die erom smeekt gesteld te worden, à la killjoy. We horen een anonieme voice-over, waarin iemand klaagt over het fenomeen Gay Pride. Ik heb niets tegen queers, zegt de stem, maar het is scheef; als er een Gay Pride is, zou ook een Straight Pride moeten komen, toch? Dan is de beurt aan kandidaat Yolanda (Yolanda Mpelé) om de vraag te stellen. Zonder bedenktijd roept ze uit: ‘A straight pride parade, isn’t that just traffic?’

Audre Lorde have mercy on us

Vanaf het eerste moment word je de uitbundige show in getrokken. Drie uitstekende zangeressen in glitter-showpakjes zingen een door Ahmed geïnspireerd lied in close harmony, zichzelf begeleidend op synthesizer en percussie (de muziek is gecomponeerd door Pablo Casella). De montage is snel, humoristisch, naadloos, bijna perfect. Na zo lang zonder theater geeft het publiek zich direct gul over aan de host, die te midden van alle kitsch en competitieve retoriek een aangenaam nuchtere, tikkeltje cynische présence heeft. Sterk is ook het contrast tussen vorm – de spelshow, wat staat voor puur, leeg entertainment – en de activistische, welsprekende inhoud; een afstand die een ambigu soort spanning creëert.

Inspirerende citaten van activistische denkers passeren in rap tempo de revue. Het jargon van de sociale rechtvaardigheid wordt hier en daar nog uitgelegd, maar meestal niet, waardoor er een onuitgesproken contract ontstaat tussen publiek en performers, een intieme sfeer van herkenning. Het gaat er niet om de zaal te overtuigen van de politieke standpunten waarin het toch al gelooft. ‘Audre Lorde have mercy on us’, wordt er tongue-in-cheek gezongen op gospelwijze; niet de Lord maar Lorde wijst ons de weg naar een betere wereld.

Maar naarmate het puntenaantal van de kandidaten hoog oploopt – absurd hoog, tot in de miljoenen – en de opblaasbare muren (fallussen?) hen steeds meer insluiten, groeit ook het ongemak over dit contract. Waarom zou je winst willen halen met wie het beste is in het ontmaskeren van het geweld dat in taaluitingen huist? Is dat niet te plat? De strijdbaarheid van de killjoy wordt scoren met politieke correctheid. Casella stuurt bewust aan op deze confrontatie, blijkt zelf ook onbetrouwbaar, zoals wanneer ze de klassieke vraag stelt aan kandidaat Lindah Leah (Lindah Nyirenda) uit Gent: ‘Waar kom je écht vandaan?’

Het was echter sterker geweest als de show zichzelf tot het einde toe vol had gehouden, zijn tanden had gezet in de toewijding aan die ironie. Want hier neemt de voorstelling een andere wending: Casella problematiseert de strijd voor sociale rechtvaardigheid expliciet en stelt zichzelf hardop vragen over de oprechtheid van haar eigen activisme. Het decor zakt in, en tussen de ruïnes – de ruïnes van de zelfgenoegzaamheid – vindt de show zichzelf opnieuw uit, als een uitnodiging tot luisteren en dialoog. Een wat didactisch slot, maar niet ontdaan van poëtische kracht. Voor het eerst kijken de kandidaten elkaar recht in de ogen. Ze eindigen met nul punten.

Gezien 11/6, Beursschouwburg Brussel

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#164

01.06.2021

31.08.2021

recensie

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!