Blackmarket Warsaw 2005 – Marta Orlik

Bojana Cvejić

Leestijd 5 — 8 minuten

Kennisuitwisseling op de zwarte markt: Een instrument om problemen te vinden voor oplossingen die al bestaan

Hannah Hurtzig over Blackmarket of Useful Knowledge and Non-Knowledge

Blackmarket of Useful Knowledge and Non-Knowledge omschrijft zichzelf als ‘een interdisciplinair onderzoek naar leren en af-le-ren, kennis en non-kennis’. In deze performances en installaties van de Mobile Academy worden narratieve formats van kennisoverdracht uitgetest en gepresenteerd. Aan honderd aparte tafels zitten experts uit de dans en aanverwante werelden. Ze bieden allemaal een deel van hun kennis aan, kennis die kan uitgelegd en aangeleerd worden in dertig minuten. Bezoekers kunnen simultaan meeluisteren naar conversaties van hun keuze via hoofdtelefoons. Blackmarket… behoort tot de ‘cultuur als maatschappelijke praktijk’: een performance, een ontmoeting met de nadruk op het publieke en maatschappelijke domein. De performer is degene die ‘weet’, die verondersteld wordt zijn of haar kennis mee te delen. Het publiek is geen toeschouwer, maar een verbruiker die een gesprek aangaat met de ‘experts’.

Er werden al Blackmarkets gehouden in Hamburg, Berlijn en Warschau, rond verschillende onderwerpen.

Bojana Cvejić Welke motivatie lag aan de basis van dit project? Een experiment met het medium of een kritische kijk op de huidige maatschappij die gedomineerd wordt door entertainment en culturele industrie?

Hannah Hurtzig Ik ben vertrokken vanuit een aantal metaforische beelden: archieven en leeslokalen in bibliotheken, de effectenbeurs en ruimtes met een speciale functie in niet-Europese landen, zoals in Zimbabwe, waar ongeletterde mensen een persoon die kan schrijven komen vragen om hun verhaal, hun kennis op papier te zetten. Het doel kan een brief zijn, een advertentie, om het even welke geschreven informatie die bewaard moet worden. Wat mij interesseert in de situaties die een collectief leermoment bevatten, is dat mensen zich daar niet van bewust zijn. Ik zag performance als een middel om mensen bewust te maken van dit kader van collectiviteit. Aangezien ik zelf niet getalenteerd ben, werk ik op basis van ‘deficit en deficiëntie’. Ik zoek naar datgene waarvan ik denk dat we er niet genoeg van hebben.

De geschiedenis van Blackmarket begon met een installatie in 1998. Ik werkte toen samen met de Israëlische regisseur David Maayan en zijn Akko Theater Group. Het publiek kon er één-op-één gesprekken voeren met de Israëli’s over ‘vergeten’ en ‘zich herinneren’. De conversaties vonden plaats in kleine besloten ruimtes, maar werden ook uitgezonden via televisieschermen, zodat je als publiek een tv-scherm als gesprekspartner had. In 2000 maakten wij, dat is ons productiehuis Tulip House, met zeventig kunstenaars en experts een enorme installatie in Hamburg over de kunst van de herinnering, ook gebaseerd op de intimiteit van de dialoog. Een derde project reageerde op de situatie van de zigeuners in 2001-2002 en vloeide voort uit een publieke verklaring tegen de fascistische campagne die zigeunervluchtelingen terug wou sturen naar het vroegere Joegoslavië.

Voor mij was het belangrijk om het medium en de politiek van publieke statements in vraag te stellen. Meestal nodigen wij op dit soort evenementen ‘Diskursstatthalter’ uit, mensen die verantwoordelijk zijn voor het huidige discours. Voor deze gelegenheid hadden we bijvoorbeeld het woord kunnen geven aan Giorgio Agamben, Étienne Balibar, Jean-Luc Nancy en Michael Hardt. Maar lezingen en panels leken ontoereikend en politiek niet doeltreffend in deze situatie. En bovendien onmogelijk, aangezien ook illegale vluchtelingen hun zegje wilden doen. Dus organiseerden we ‘expertdialogen’ tussen professionals die al jaren in de immigratie en andere maatschappelijk aanverwante sectoren werken, zoals advocaten, rechters, politieke activisten en sociaal werkers. Zij voelden zich op hun gemak tijdens deze één-op-één gesprekken, in hun job zijn die dagelijkse kost. In kleine huisjes (in Neustadt, een set-up van Bernd Neumann, één seizoen lang bij de Volksbühne am Rosa-Luxemburg- Platz) vonden gelijktijdig twintig uren dialoog plaats. Het publiek wandelde rond met hoofdtelefoons en kon kiezen welke conversaties ze zouden volgen.

Dus ja, deel van de motivatie voor Blackmarket was het vinden van een geschikt format, een set-up, zoals de installatie van twee mensen die een tête-à-tête hebben met het publiek als observator. En een ander deel was het collectieve leermoment, met het publiek als klant of consument, dat mogelijk kan leiden tot actie en enthousiasme kan uitlokken, kan aanzetten tot het verzinnen van het onmogelijke.

Bojana Cvejić In het begin was het de politieke urgentie die je dreef om op zoek te gaan naar een ander medium. Nu de Blackmarket een feit is, wordt het opzet inhoudelijk open getrokken, zodat ook dans en dansgerelateerde experts aan bod kunnen komen, zoals tijdens de Blackmarket die gehouden werd op het Danscongres in Berlijn in april?

Hurtzig In de jaren negentig hield de kritiek op publieke ruimtes als gesloten, gecontroleerd en overheerst door het marktconsumptiegedrag geen steek meer. Het was tijd om een ander soort publieke ruimte te vinden. Voor mij was dat een ruimte die niet in de eerste plaats een esthetische ervaring biedt, maar eerder een ‘Benutzerraum’, een gebruikersgeoriënteerde ruimte. Tot nu toe waren dit soort ruimtes musea, theaters en universiteiten, maar het leek me nog beter ze in de stad zelf te organiseren. Een publiek forum elke eerste vrijdag van de maand met een onderwerp waarbij mensen zichzelf organiseren door zichzelf voor te stellen. Mijn volgende taak is het ontwikkelen van een copyleft model van Blackmarket, waarbij de opbrengst in een fonds gaat dat zorgt voor de continuïteit van Blackmarket.

Bojana Cvejić Heeft Blackmarket een specifieke context nodig? Worden onderwerpen gekozen in functie van bepaalde situaties?

Hurtzig fa, precies, een goed onderwerp op een specifieke plek. In Warschau bijvoorbeeld legde het onderwerp ‘geestelijke of onzichtbare kennis’ verbanden tussen mensen, kennis en ervaringen van voor en na de machtswissel. Er kwamen verschillende manieren aan bod om het proces van politieke en economische overgang en de onzichtbare lijnen ervan te ontcijferen en te interpreteren. De thematische rode draad van deze Blackmarket was een citaat van Heiner Müller: ‘Het spook van de markteconomie heeft de plaats ingenomen van de schim van het communisme.’

Onlangs vroeg men mij een Blackmarket te maken over ouderdom en ouder worden, een onderwerp waar de Duitse kranten vandaag vol mee staan. Op zoek naar wat hierin interessant kon zijn, behalve oude mensen die spreken over hun leven, wat niet bijster boeiend is, stootte ik op een bizar fenomeen bij oudere ‘researchers’, mensen die zich na hun professionele carrière gespecialiseerd hebben in heel specifieke onderwerpen. Neem nu bijvoorbeeld de man die sinds zijn pensioen vijftien jaar onderzoek deed naar kersenpitten. Dit waren mensen die besloten hadden iets te doen wat ze daarvoor nooit hadden kunnen doen: als onafhankelijke en niet-geïnstitutionaliseerde onderzoekers werden ze gedreven door een drang naar kennis, zonder te weten wie die kennis zou gebruiken. Honderd van die experts laten vertellen over hun verschillende onderzoeksterreinen leek me een behoorlijk nuttige bijdrage tot kennisoverdracht.

Bij het voorbereiden van Blackmarket verloopt het repetitieproces net zoals het resultaat – een communicatieproces van twee tot drie maanden waarbij je te rade gaat bij verschillende bronnen die je helpen om een context opnieuw te verzinnen. Om dat te doen, moet je een dwarsdoorsnede maken van de maatschappij, een wetenschapper combineren met jouw buurman of buurvrouw. Wat zo bijzonder is aan de kennis die overgedragen of geproduceerd wordt in Blackmarket is dat dit niet gaat over becommentariëren, analyseren of contextualiseren, wat experts normaal gezien doen wanneer ze lezingen geven, of schrijven of informatie uitwisselen met collega’s. Het gaat over het vertellen, het verhalen van kennis. Over het ensceneren van het verschil tussen kennis en non-kennis, opgevat als een instrument om problemen te vinden voor oplossingen die al bestaan.

Je leest onze artikels gratis omdat we geloven in vrije, kwalitatieve, inclusieve kunstkritiek. Als we dat willen blijven bieden in de toekomst, hebben we ook jouw steun nodig! Steun Etcetera.

interview
Leestijd 5 — 8 minuten

#102

15.06.2006

14.09.2006

Bojana Cvejić

Bojana Cvejić is performancekunstenares, dramaturge en theoretica. Ze is doctor in de filosofie en publiceerde verscheidene boeken, waaronder Choreographing Problems (Palgrave, 2015). Cvejić doceert aan P.A.R.T.S. sinds 2002 en is Associate Professor of Dance Theory aan de KHIO Oslo Academy of the Arts.