Berlijn: Speelruimte aan de Spree

Hoe de Berlijnse theaterscène zich de afgelopen jaren ontwikkeld heeft

Het is een understatement te zeggen dat Berlijn een stad van uitersten is. De oude Oost-West-tegenstellingen leven nog voort onder de oppervlakte. De commerciële bouwprojecten botsen op een koppige underground DIY (do it yourself), en door de nieuwe subsidieregelingen is er een serieuze kloof geslagen tussen de prestigieuze stadstheaters en de onafhankelijke ‘Freie Szene’. Voor de theatermakers hier lijkt Berlijn het mekka van politiek bewuste vormvernieuwing. Maar terwijl in Vlaanderen de stadstheaters steeds meer de drang voelen om hun eigen werking te vernieuwen en begrippen als ‘ensemble’ en ‘repertoire’ in vraag te stellen, staan de streng hiërarchisch opgebouwde Berlijnse stadstheaters lijnrecht tegenover onze traditie van collectieve werking, zoals die in de jaren ’80 is uitgebouwd. Etcetera nam een kijkje in een andere traditie, en kwam terug met een verrassend beeld van het Berlijnse theater van vandaag.

Nina Peters, Franz Rabe

Berlijn in een oogopslag

Het theaterleven in Berlijn leeft met een sterke traditie: een politiek geladen overlevering vanuit het geëngageerde Oosten. En het sociaal democratische Westen. Maar hoeveel is er na de val van de muur nog over van dit politiek engagement? In hoeverre heeft de economische crisis de creativiteit de mond gesnoerd? En hoe verhoudt de DIY (Do It Yourself) scène van de jaren ’90 zich tot het huidige institutioneel verkavelde theaterveld? Etcetera gaat het gesprek aan met enkele van de hoofdrolspelers in het huidige Berlijn: Matthias Lilienthal, artistiek leder van HAU, Carena Schlewitt, theatercurator bij HAU, Thomas Ostermeier en Jens Hillje, artistieke leiders van de Schaubühne, en Christoph Schlingensief, ‘politiek geëngageerd’ en controversieel theatermaker.

Elke Van Campenhout

Flashback jumps

Een zwerftocht langs verborgen plekjes in het hart van het Berlijnse DIY-theater

Deze aantekeningen zijn niet geschreven vanuit het perspectief van een onafhankelijk kunstenaar. Ze zijn veeleer een observatie van de institutionele en niet-institutionele theaterstructuren in Berlijn, vroeger en nu. Flashbacks en flash forwards zorgen voor een springerige stijl die niet lang genoeg stilstaat bij de dingen om alles helder te zien, maar hopelijk wel een idee kan geven van hoe het concept DO IT YOURSELF (DIY) theater af en toe opduikt in Berlijn, bijvoorbeeld in underground clubs.

Julia Naunin

Kennisuitwisseling op de zwarte markt: Een instrument om problemen te vinden voor oplossingen die al bestaan

Hannah Hurtzig over Blackmarket of Useful Knowledge and Non-Knowledge

Blackmarket of Useful Knowledge and Non-Knowledge omschrijft zichzelf als ‘een interdisciplinair onderzoek naar leren en af-le-ren, kennis en non-kennis’. In deze performances en installaties van de Mobile Academy worden narratieve formats van kennisoverdracht uitgetest en gepresenteerd. Aan honderd aparte tafels zitten experts uit de dans en aanverwante werelden. Ze bieden allemaal een deel van hun kennis aan, kennis die kan uitgelegd en aangeleerd worden in dertig minuten. Bezoekers kunnen simultaan meeluisteren naar conversaties van hun keuze via hoofdtelefoons. Blackmarket… behoort tot de ‘cultuur als maatschappelijke praktijk’: een performance, een ontmoeting met de nadruk op het publieke en maatschappelijke domein. De performer is degene die ‘weet’, die verondersteld wordt zijn of haar kennis mee te delen. Het publiek is geen toeschouwer, maar een verbruiker die een gesprek aangaat met de ‘experts’.

Bojana Cvejić

De stad, het theater en de natuurwetenschap

De situatie van de stad Berlijn is in Duitsland en Europa in verschillende opzichten uniek. Berlijn kijkt terug op een geschiedenis van zowel grandioos geplande als mislukte overheidsinmengingen in de organisatie van de maatschappij. Het keizerrijk, de Weimar-republiek, het nationaal-socialisme en het socialisme vormen allemaal samen, gewild of niet, de context voor een nieuwe invulling van de politiek in de Bondsrepubliek. Zowel op het gebied van administratieve organisatie als van symbolische representatie vind je in Berlijn aanwijzingen voor de rol van politiek in de maatschappij, die weliswaar allemaal een onderzoekend en experimenteel karakter hebben, maar die de herdefiniëring van deze rol niet in vraag stellen.

Dirk Baecker

ErtegenErbij – DagegenDabei – TherebyAgainst

Zelforganisatie is een nieuw begrip, een ‘smerig’ begrip ook. Nicolas Siepen over fundi’s en realo’s, over cultureel links en politiek links, en over het informeel netwerk van technoclubs in het Berlijn van de jaren negentig.

Nicolas Siepen

De Burger en de Seriemoordenaar

Stedelijke kunst wordt installatie

Henri Landru stond in november 1921 terecht voor elf moorden. Hij werd schuldig bevonden over de hele lijn, ter dood veroordeeld en drie maanden later geëxecuteerd op de guillotine. Veertig jaar later deed een gerucht de ronde dat de dochter van Landru’s advocaat een tekening vond die Landru gemaakt had terwijl hij wachtte op zijn executie. Op de achterkant had hij blijkbaar geschreven: ‘Ik heb het gedaan. Ik heb hun lichamen verbrand in de oven in mijn keuken.’

Harlan Levey

‘Moeilijk werk?’

(redactie Etcetera)

Symptomen van theorie of symptomen voor theorie?

De notie van het ‘einde’ van theorie ging gepaard met aankondigingen van het einde van een heleboel andere dingen, geen enkele ervan erg accuraat. Laat me beginnen met duidelijk te maken wat ik bedoel met theorie.

Fredric Jameson

Wat is moeilijk werk?

Een voorstelling die gelabeld wordt als ‘moeilijk’ verzeilt onmiddellijk in een lastig parket: een groot publiek kan ze vergeten, het beleid verliest zijn interesse, het huis dat de voorstelling presenteert krijgt een verdacht ‘intellectueel’ aura. Maar wat wordt er nu eigenlijk verstaan onder deze toch wel zeer algemene term? Wanneer wordt een werk ‘moeilijk’? Wie beslist daarover? En hoe veranderlijk is deze invulling? We stelden de vraag aan makers, programmatoren en critici: wat is moeilijk werk voor jou? De antwoorden zijn even uiteenlopend als het werk dat ze produceren.

Bojana Cvejić, Elke Van Campenhout

Klauwaerts en Clauwaert

De eerste aflevering van wat met grote trom aangekondigd werd als een cultuurprogramma, ‘De Leeuw in Vlaanderen’, heb ik gemist. Dat had zo zijn redenen: ik kan nog altijd geen video programmeren en dat digitaal ‘Net gemist’-ding kan ik me niet veroorloven. Maar dat is benevens de kwestie, feit is: cultuurminnaars en -getrouw(d)en zal je zelden aantreffen op een vrijdagavond voor de buis.

Liv Laveyne

Kunst is geen Rorschach-test

De critici van de Sontag-generatie versus kunstenaars van nu

Een portret van de hedendaagse dance scene in New York: eigenzinnige choreografen en onbegrijpelijke critici, met de toeschouwers in opperste verwarring tussen hen in geklemd. Geef de kijker zijn ervaring terug, argumenteert Annie Dorsen.

Annie Dorsen

Geen buitenkant. Nergens.

Het gevecht van theatercritici om criteria en afstand. Ach ja, en om geld…

De kunstkritiek verliest terrein in de media. Dat is geen goede zaak, stelt Florian Malzacher, want ‘kritiek en kunst zitten aan twee verschillende kanten, maar dan wel van dezelfde boot’.

Florian Malzacher

Over beloften en potentialiteit

KNOWH2OW van binnenuit bekeken

De voorstelling KNOWH2OW van Jan Ritsenia, Mette Ingvartsen, Sandy Williams en Bojana Cvejić nam als uitgangspunt de waterstofbelofte. Maar tijdens het collectieve werkproces kwamen heel wat meer pregnante vragen naar de oppervlakte. Bojana Cvejić en Jan Ritsema over beloftes en angst, over meerstemmig samenwerken en de kracht van een onstabiele positie.

Bojana Cvejić, Jan Ritsema