Lieve Jana,

Dankjewel om me uit te nodigen voor deze briefwisseling. De afgelopen maanden ben ik een beetje verdwenen. Niet op de manier waarop ik graag verdwijn – in mijn zelfopgelegde, monomane monnikenstilte die ik nodig denk te hebben om te kunnen schrijven. Ik bedoel verdwenen op een manier die ik nog niet helemaal begrijp, maar die alles te maken heeft met Velissariou’s burned out-postpartum-triphop-pain-party.

Hardkoor is de eerste voorstelling die ik ga kijken sinds ik een aantal maanden geleden moeder ben geworden. Ik weet niet waarom ik me voor de gelegenheid in een wellicht voorgoed te kleine jeansbroek heb geforceerd – vast een ijdele poging om terug te grijpen naar de werkelijkheid zoals ik die kende voor mijn zoontje geboren werd. Ik heb er in ieder geval meteen spijt van wanneer ik Velissariou in driedelig joggingpak op het podium zie liggen. Dat dat mijn eerste gedachte is nu ik eindelijk weer in een theaterzaal ben, überhaupt na acht uur ’s avonds buiten ben, dat dat oversized kostuum zo comfortabel moet zitten met die elastische tailleband, voorspelt weinig scherpte die ik hier aan de dag kom leggen.

“Hardkoor is de eerste voorstelling die ik ga kijken sinds ik een aantal maanden geleden moeder ben geworden. Ik weet niet waarom ik me voor de gelegenheid in een wellicht voorgoed te kleine jeansbroek heb geforceerd.”

Pakweg tien minuten na aanvang vind ik echter toestemming om mijn brokkelige gedachten uit te schakelen en de voorstelling te ervaren vanuit de particuliere omstandigheden van mijn lijf dat tolt van vermoeidheid door de opeenstapeling aan gebroken nachten. In het door slordige punkakkoorden gedreven nummer ‘I AM A PARENT’ geeft Velissariou de exacte, desintegrerende beschrijving van maandenlang slaaptekort. Simultaan met de tekst voel ik mee of de onderdelen van mijn gezicht nog op hun plaats zitten. Mijn met melk vol zwellende borsten verlangen naar mijn zoontje en ik krimp ineen van herkenning bij de hormonale hyperalertheid die ik zo moeilijk uit mijn eigen systeem krijg.

 “When I am with him, I am not myself / when I am without him, I am not myself.”

Ik lijk dezer dagen aaneen te hangen van dat soort heelhalf-sentimenten, maar ik ben opgelucht dat ze hier volatiel een zaal in worden geschreeuwd, gedrenkt in de  frustratie en het nihilisime dat ik als veertienjarige zocht bij The Sex Pistols. Loutering. En tegelijkertijd die allesomvattende, waanzinnige liefde waarvan ik de diepte niet kon vermoeden voor ik een kind kreeg.

Je zou kunnen zeggen dat ik het uitverkoren doelpubliek ben voor deze voorstelling. Op het juiste kantelpunt van uitputting en overgave. Midden in een soortgelijke transformatie. En precies daarop voelde ik vooraf weerstand. Niet specifiek op Velissariou gericht, maar voortkomend uit een bredere verveling met dergelijk confessionalistisch werk. Iemand laat zich zien in hun meest blote pijn, maar niet echt, want diegene die zich laat zien is vaak onvermijdelijk een opgepoetste, autofictieve versie van die iemand, die vervolgens geprezen wordt voor de authenticiteit van hun pijn en het lef om zich kwetsbaar op te stellen. De confrontatie met de blootgelegde sores zorgt ervoor dat je jezelf als toeschouwer gezien voelt in je eigen pijn. Hoe krachtig en verbindend dat ook kan zijn, ik had er die avond geen zin in. Het idee dat ik getuige zou worden van een burn-out en een postpartumdepressie maakte me toepasselijkerwijze op voorhand nog meer moe dan ik al was. Dat die vermoeheid verheffing zou zoeken door het meerstemmig – en overigens prachtig – gezang van het Nederlands kamerkoor maakte me om de een of andere reden nog meer opstandig.

Gelukkig nam Velissariou haar pain party niet alleen maar ernstig. Er waren beukende drums, humor en veel aantrekkelijke woede. De weerstand die ik mee naar de zaal had genomen werd uitgenodigd om te dansen en mee te schreeuwen en verzachtte gaandeweg. Na het nummer over de breuk met de vader van het kind bleef ik voor de rest van de voorstelling week achter. Moeiteloos transformeerde Velissariou pijn in onlosmakelijke liefde en weer in liefdevolle pijn en weer in pijnlijk overweldigende liefde, culminerend in de stem van het zoontje dat zijn moeder vraagt om te dansen zodat ze snel beter wordt. Spat dan maar eens niet uit elkaar van ontroering.

“Gelukkig nam Velissariou haar pain party niet alleen maar ernstig. Na het nummer over de breuk met de vader van het kind bleef ik voor de rest van de voorstelling week achter.”

Helemaal op het einde speelde mijn weerstand even terug op, wanneer Velissariou wederopstaat als een door Adidas gesponserde Mariafiguur. Is dat geen stuiptrekking van hetzelfde geïnternaliseerde neoliberalisme dat in het begin cynisch op de schop werd genomen? Na de dieperik de herrijzenis! En wel met meer bling, een draaiende piëdestal, hardstyle en een technisch intimiderende lampenchoreografie. Zelfaanvaarding verbeeld door de lens van zelfverheffing. Die gedachte ging evenwel ook weer verloren in mijn juichend lijf dat zich op subversieve wijze gevierd zag in Velissariou’s hyperbolische moederbeeltenis. De bevrijding was een gedeelde bevrijding, evenzeer als de gedeelde pijn.

Ik ben heel benieuwd hoe jij deze trip ervaren hebt!

Liefs,

Charlotte

© Ben Houdijk

© Ben Houdijk

© Ben Houdijk

Lieve Charlotte,

De beschrijving van Hardkoor sprak mij onmiddellijk aan. Ouderschap, check, kunstenaarschap, check, female rage, check. Techno, triphop, een koor. Dat schaamteloze bestaan waar Velissariou zich met haar voorstelling naartoe hoopt te bewegen, hoe kan dat eruitzien? Het is een vraag die mij eveneens bezighoudt.

Aanvankelijk dacht ik dat het de woede zou zijn die me het meeste zou raken, maar het draaide anders uit. Het bleken Velissariou’s ‘tussendansjes’ te zijn, ik telde er drie, het waren er zeker meer. Subtiele momentjes waarop ze na een uitgebreid benoemen van leed en frustratie kort glimlachte en een kleine beweging met haar heupen maakte, waar ik plezier in las, genot, en vooral: autonomie.

“Mijn halve dag staat in het teken van mager zijn en blijven / in de andere helft moet ik scheve vrouwbeelden verdrijven. / En als ik die dan eindelijk heb verdreven, ben ik alleen overgebleven”, zegt Velissariou, ritmisch, snel, boos.

Vrouwen die ruimte durven innemen met hun boosheid, ik wil er meer van. Vaker nog zie ik, voel ik zelf, een boosheid die beteugeld wordt en zich vervolgens onvermijdelijk naar binnen keert. Implosie na implosie. Woede die zich in het lijf laat omleiden richting een voor vrouwen meer sociaal acceptabele vorm van leed: verdriet. Een onderliggend mechanisme van schuld en schaamte voedt, houdt mee in stand.

Het is een van de vrouwbeelden die Velissariou met Hardkoor tracht te bestrijden. Ze toont woede, als vrouw altijd een risico, want voor je het weet wordt het simpelweg opzijgezet als hysterie. Hardkoor wil pijn vrij laten stromen, het lichaam ruimte geven om te bewegen, de stem gehoor.

“Vrouwen die ruimte durven innemen met hun boosheid, ik wil er meer van. Vaker nog zie ik, voel ik zelf, een boosheid die beteugeld wordt en zich vervolgens onvermijdelijk naar binnen keert. Implosie na implosie.”

“This is the only place where I feel safe, I’ll be terrified of you as soon as I leave this stage.” Zorgt het delen van onze verhalen per definitie voor meer veiligheid? Ik geloof van niet maar, hoewel ik eenzelfde weerstand voel bij confessionalistisch werk, kan ik het met momenten eveneens appreciëren. Spreken vanuit de persoonlijke ervaring en daarmee een context creëren waarin een collectief gesprek kan beginnen. “Vertellen zelf is een daad van hoop, ongeacht het verhaal dat verteld wordt. Het veronderstelt immers dat iemand bereid is om te luisteren”, zegt Wytske Versteeg in Verdwijnpunt.

Terug naar de tussendansjes, die speelse heupslag, de kleine momentjes die zomaar zouden kunnen passeren als details maar waar het voor mij in de voorstelling om bleek te gaan. Velissariou heeft van niemand toestemming nodig, in haar blik herken ik het bevrijdende gevoel genoeg te hebben aan jezelf. Ik verbind haar dansjes aan wat in de voorstelling wordt benoemd als “de niet-wenselijke situatie”: het uiteengaan met de vader van haar kind. “Een suboptimale situatie” is de even beleefde als afstandelijke formulering die ik te horen kreeg. Eén zo’n uitspraak en de kloof was geslagen, het gevoel van sociaal falen ingezet. “We gingen uit elkaar om onze liefde te redden”, zegt Velissariou. Hoezo zou dat geen wenselijke handeling zijn?

De fragiliteit van vertrouwen, eens je je aan elkaar toont heb je voor altijd iets van elkaar dat vervolgens te beschermen valt, een stukje van elkaars zijn waar omzichtig mee dient omgegaan te worden. In het Arabisch bestaat er een woord voor – een amaanah – iets wat je bij een ander achterlaat om veilig te houden. Jezelf openstellen is onomkeerbaar, iemand iets toevertrouwen heb je voor altijd gedaan. Eens je samen een kind hebt is het pact gesloten: we gaan dit samen aan, dit leven, deze tijd. Gelukkig staat het je volledig vrij binnen welke relatievorm je dat doet en Hardkoor stelde mij gerust in wat ik voor mijzelf weet maar niet altijd doorvoel, namelijk dat herdefiniëren steeds mag.

Filosofe Agnes Callard ziet elk huwelijk als een voorbereiding op een scheiding. De helft van de huwelijken eindigen in een scheiding en toch, zegt ze, staat het overgrote deel van de huwelijken zich daar te gedragen alsof dat nooit zou kunnen gebeuren. Wat als we een huwelijk al bij aanvang zouden benaderen als een oefenperiode waarin we elkaars taal zodanig leren kennen dat we uiteindelijk, indien nodig, uiteen kunnen gaan op een manier die de relatie ten goede komt?

Zalf op het hart lijkt het me, mochten scheidingen meer gezien worden voor het zorgende gebaar dat ze ook kunnen zijn, het opnemen van een verantwoordelijkheid ten opzichte van je eigen geluk alsook dat van bijvoorbeeld je kind. Misschien geef je net zó veel om elkaar dat je bovenal wilt dat onderlinge relaties gezond blijven en dat de vorm die het gezin moet aannemen om die veiligheid te waarborgen er steeds minder toe doet. En wie weet heb je het geluk dat er onderweg iets ontstaat, dat je steeds standvastiger staat in de zelfverzonnen kaders die je trekt om je eigen stukjes realiteit.

“Jezelf openstellen is onomkeerbaar, iemand iets toevertrouwen heb je voor altijd gedaan. Eens je samen een kind hebt is het pact gesloten: we gaan dit samen aan, dit leven, deze tijd.”

“The north star of possibilities”, hoorde ik Ocean Vuong onlangs antwoorden toen hem gevraagd werd hoe hij queerness zou definiëren. Dat voelde ik in Velissariou’s tussendansjes: een mogelijkheid tot het bewandelen van een pad waar nog geen al te duidelijk cultureel script voor bestaat, om gaandeweg tot de troostende constatatie te komen dat je lang niet de enige bent die een sprong waagde en ergens in de lucht bleef hangen.

Ik was na de voorstelling klaar om de nacht in te gaan, te ontdekken wat de duisternis mij ditmaal helder zou weten te stellen. Voornamelijk tijdens de dag bots ik er op: gevoelens die zich tevergeefs proberen om te buigen naar gedachten. “Mijn vermoeide kop waar mijn lijf jarenlang tegenaan heeft geschopt vooraleer er zich bij neer te leggen”, en niet veel later het scanderen van de woorden “cherishing the darkness, craving the light”. Het werkte aanstekelijk, de overgave. Een lichaam in stilstand is niet makkelijk in gang te trekken, een lichaam in beweging moeilijk te stoppen, zei een vriendin mij deze week toen ik Velissariou-gewijs met een kwieke heupslag een draai aan mijn eigen leven wist te geven. Nu, hier, ik – gáán. 2026 zal niet voor niets het jaar van het vuurpaard zijn en Hardkoor zette mij mee in galop.

Liefs,

Jana