© Heidi Mares

Leestijd 4 — 7 minuten

Guilty of Love – Sophia Bauer & Marie Schraepen

In tijden van trigger warnings en cancel culture als drie jonge spelers-makers een voorstelling maken over verkrachting en seksueel geweld, lijkt een uitdaging. De eigenlijke uitdaging is natuurlijk een artistiek antwoord vinden op zulk een pijnlijke levensingrijpende gebeurtenis die zo veel vrouwen (en in een minderheid, mannen) achtervolgt.

Een antwoord vanuit het perspectief van de aangerande, zonder een slachtofferrol aan te nemen; een antwoord dat de agressie van de daad weerspiegelt. Dat is althans het pad dat Sophia Bauer, Marieke Schraepen en Mats Vandroogenbroeck kiezen in hun Guilty of Love. Ze laten zich daarvoor inspireren door teksten van Mary Gaitskill en Virginie Despentes, schrijvers wiens werk bekend staat omwille van het seksuele geweld en niet-normatieve verlangens. Ik kan me nog goed herinneren hoe ik als twintigjarige de verfilming van Despentes’ Baise-moi zag, waarin twee vrouwen na verkracht te zijn op een mannen verleidende-en-vermoordende road trip trekken. De film liet een soort wrange bewondering na, of toch op z’n minst een nieuwsgierigheid naar zulk een gewelddadig antwoord.

Guilty of Love roept eenzelfde nieuwsgierigheid, wrangheid en verwondering op. Bauer, Schraepen en Vandroogenbroeck bouwen hun voorstelling intelligent op. Passages over liefde, over een begeerte naar ‘slechte mannen’, neigend naar sado-masochisme, tot een slow worden vooraf gegaan door een veelzeggend openingsstatement. Een groot doek waarop met rode verf action-painting-gewijs strepen en striemen zijn aangebracht, is voor één van de vrouwen haar zelfportret: daarmee is de toon gezet en hangt het geweld in de lucht. Aanvankelijk lijkt het – overigens strak getimede – spel tussen Bauer en Schraepen te gaan, die rechtuit en vol zelfvertrouwen hun gedachten en perversie uitspreken, elkaar verdubbelen of mekaars bijgedachten vertolken. Het is fascinerend hoe dan, wanneer een derde persoon de witte scène betreedt – een man – het meteen duidelijk is ‘hoe laat het is’. Zowel voor hem, als voor hen, loopt het niet goed af, maar alleen zij krijgen gelijk. Hij loopt binnen in een wereld (het theater, of een wereldbeeld) die toebehoort aan de vrouwen; we bevinden ons in hun verbeelding. Als publiek ben je immers al een tijdje ingewijd in het perspectief van beide vrouwen. Hij is een personage in hun fantasie – een fijne balans die mooi behouden en bespeeld wordt. Nu eens is hij de te lieve en vriendelijke man, dan weer kruipt hij mee in de huid van de vrouw.

Een tweede kantelmoment is wanneer Vandroogenbroeck zich naakt in een apenpak hijst – een mooie knipoog naar Despentes’ boek King Kong Theory – en instructeur wordt van een les zelfverdediging voor vrouwen. Beide speelsters laten zich in de rol van verkrachter en verkrachtte plaatsen, en hun blikken, gedweeë handelingen (zoals het uittrekken van hun kledij) en de relatie tussen de ‘aap’ en de ‘girls’ geven de hele scène eerder iets pornografisch, obsceen. De vrouwen raken zodanig ‘oververhit’ dat ze met een emmer water afgekoeld moeten worden – wat leidt tot een op de poep glijdend waterballet. Opnieuw een teken dat ook al lijkt het dat de man hier de overhand heeft, we ons nog steeds bevinden in de fantasie van beide vrouwen. En daar begint het te snijden, want ook in die fantasie vinden de verkrachting en het geweld plaats, grenzend aan de zelfveronachtzaming. Het is die constructie van een verbeelding en verlangen die zich vormen in reactie op seksueel geweld, maar waarin ook geweld opnieuw een belangrijke plaats inneemt, dit keer in een tegelijk zelf-pijnigende én wraak nemende en ‘reinigende’ functie, die dankzij de dramaturgie van Guilty of Love knap duidelijk wordt. Er schuilt een gevaar in dit verlangen en fantasie, want waar houdt de controle op, wanneer gaat degene die je uitnodigt in een dominerende rol, te ver? Die spanning stuwt ook de voorstelling verder, tot op een gegeven moment de bron zelf in de ogen gekeken moet worden. Wanneer de eigenlijke verkrachting verteld wordt, schakelt de voorstelling dan ook even terug om dit moment zijn concentratie en impact te laten hebben. Want het is natuurlijk eerder al te ver gegaan. Het gaat zelf zo vaak te ver, dat de reactie in de fictie van het theater –  wraak, moord, bloed, applaus, een mooi beeld – haast niet ver genoeg kan gaan.

Het is een verleidelijke vraag om te stellen bij dit soort werk: gaat het te ver, gaat het ver genoeg? Misschien is een andere interessante vraag wel: worden alle consequenties van het gekozen opzet wel  verkend en aangegaan? De ‘liveness’ van het theatergebeuren, die benadrukt wordt door het publiek aan weerszijden van de scène te plaatsen, maakt de gezegde woorden en gedane acties een stuk directer. De centrale dynamiek van het opzoeken van een gevaarlijke, gewelddadige zone betekent ook dat je als speler zelf geïmpliceerd wordt. Je kan niet achter een personage verscholen blijven, daarvoor staat er te veel op het spel. Schraepen, Bauer en Vandroogenbroeck stellen zich zeker kwetsbaar op en staan zonder ironie – ook al is de voorstelling soms ontzettend grappig – en zelfbewust scène. Toch voel je soms nog een beetje afstand tussen de spelers en wat ze zeggen, misschien omdat je af en toe de indruk krijgt dat er bepaald materiaal, referenties, geciteerd worden. Is het misschien omdat de voorstelling in het Engels gespeeld wordt, waardoor het voor een Nederlandstalige toeschouwer al snel iets filmisch – en dus minder direct – krijgt? Werkt het spelen in een vreemde taal ongewild als een masker dat meer controle en beheersing toelaat, dan het meer rechtstreekse, affectieve van de moedertaal? Dit is meer een uitdaging dan een kritiek, want zowel het spel als de opbouw van Guilty of Love getuigen van engagement, kunde en potentieel.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 4 — 7 minuten

#168

15.05.2022

14.09.2022

Kristof van Baarle

Kristof van Baarle schreef recent een doctoraat aan de Universiteit Gent over het posthumanisme in de podiumkunsten. Momenteel is hij verbonden aan de Universiteit Antwerpen en werkzaam als dramaturg voor Kris Verdonck (A Two Dogs Company).

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!