Trouw aan hun identiteit van teksttheatermakers, brengt het Antwerpse collectief een vertaling van Fräulein Agnès, een tekst geschreven door de Duitse auteur Rebekka Kricheldorf in 2018. Spilfiguur is Agnes, een kunstcritica van middelbare leeftijd die met haar striemende kritieken carrières maakt en kraakt. Rondom haar dartelen enkele vrienden rond, net als haar zoon van in de twintig en haar jongere geliefde: een entourage die ze (spoiler alert) aan het einde van het stuk volledig kwijt zal spelen.

Alles speelt zich af in de beslotenheid van één sobere ruimte. Centraal staat een bed dat dankzij de rommelige witte lakens herinnert aan Tracey Emins ‘My Bed’. Een spits toelopende hoge ladder wordt gebruikt om in trage bewegingen de zwarte achterwand eerst prominent wit en naar het einde toe opnieuw zwart te schilderen. De acht acteurs, waaronder allevier de vaste Roovers, zijn allemaal gedurende vrijwel het hele stuk aanwezig op scène. 

© Stef Stessel

De hoge matras fungeert als alternatieve troon van waarop Sofie Sente in de rol van Agnes verheven neerkijkt op de wereld. Alleen al tijdens de openingsscène brengt ze een lange opsomming van iedereen die ze beu is: koppels, alleenstaanden, kunstenaars en, zo blijkt al gauw, eigenlijk alles en iedereen die bestaat. Erudiet en gevat is deze vrouw zeker, aangenaam kan je haar niet noemen.

Daarmee is de toon gezet. Uit een hele reeks scènes blijkt telkens opnieuw dat het hoofdpersonage niet alleen eerlijkheid als het grootste goed beschouwt, ze uit haar waarheden vooral bijzonder vilein. Terwijl de hypocrisie van de andere personages er zo vingerdik op ligt dat het clichématig wordt, sabelt Agnes zelfs haar eigen zoon neer. Wanneer de aspirant-rockster haar zijn nieuwe nummer laat horen, analyseert ze ad rem en nietsontziend hoe ongeïnspireerd en onsamenhangend zijn tekst is.  

“Wanneer hedendaagse auteurs in canonieke teksten op zoek gaan naar het universele om de rest aan te passen aan het huidige era, levert dat geregeld spannend werk op. Alleen blijkt bij het bekijken van Dwarskijker dat zo’n actualisering al snel gedateerd kan zijn.”

Dat ze blind blijft voor de balk in eigen oog, leidt noodzakelijk tot haar ondergang. Iedereen behalve Agnes heeft door dat haar jonge minnaar helemaal niet van plan is om met haar op het platteland te gaan wonen, net zoals dat ze van de weeromstuit merkwaardig beaat wordt als het op zijn wensen aankomt. Zijn slechte kunst prijst ze zelfs de hemel in. Het maakt van haar de eenzame schertsfiguur die ze in alle anderen meent te herkennen. Uiteindelijk blijft ze alleen achter op een verlaten podium, nog steeds verstoken van het zelfinzicht dat tot verbinding zou kunnen leiden.

Op zich vallen actualiseringen van klassiekers toe te juichen. Wanneer hedendaagse auteurs in canonieke teksten op zoek gaan naar het universele om de rest aan te passen aan het huidige era, levert dat geregeld spannend werk op. Alleen blijkt bij het bekijken van Dwarskijker dat zo’n actualisering al snel gedateerd kan zijn. Wie weet bestaan er in theater-walhalla Duitsland nog almachtige critici, de tijd dat een kunstcriticus bij ons carrières kon kraken, ligt alweer even achter ons. Bovendien is het anno 2024 eerder ongeloofwaardig dat iemand via een persoonlijke blog impact genereert. Vandaag moet je je boodschap minstens via Instagram en liefst zelfs TikTok verkondigen om een trilling te veroorzaken. Maar meer nog dan dat voelt het gek om naar een stuk te kijken dat over waarheid gaat en nota bene een online-blogster als spil heeft, zonder dat er ook maar één seconde wordt verwezen naar pakweg fake news of de grofgebekte trollenlegers die overal verwarring zaaien. 

© Stef Stessel

Maar er is meer. Dat Kricheldorf het snoeverige kunstwereldje op de korrel neemt, genereert binnen de claustrofobie van de slaapkamer-setting iets navelstaarderigs. Jawel, de vele platitudes over de kunsten die de revue passeren zijn zeker herkenbaar. En lachen met jezelf is uiteraard alles wat hoofdpersonage Agnes niet kan. Dwarskijker is bij momenten ook oprecht komisch, met onder andere een slapstick-glansmoment voor Robby Cleiren, maar ook enkele aardige scènes met jonge revelatie John Niyibizi in de rol van de eigenaardige filosoof Elias.

Alleen voelt de kijker zich tijdens het bekijken van Dwarskijker vaak even doelloos als de vele personages die op het podium rondhangen zonder dat het duidelijk is wat ze daar staan te doen. Zelfs wie thema’s als oprechtheid of zelfrelativering genegen is, krijgt geen scherp inzicht in wat de Roovers nu precies willen vertellen met dit stuk. De karikaturale personages maken het in combinatie met het vervreemdende naar voren gerichte spel moeilijk om je met de personages te identificeren. Zelfs wanneer Agnes haar zoon ultiem vernedert door te insinueren dat hij verdoken homoseksueel is en een oogje heeft op haar geliefde, word je daar als kijker niet door geraakt. En om te kunnen doorgaan voor een echte komedie, is de voorstelling helaas niet grappig genoeg. Al is dat hopelijk geen oordeel in de stijl van het hoofdpersonage. Want wat wel duidelijk is, is dat niemand iets te winnen heeft bij eerlijkheid die geen ruimte laat voor empathie.

De speeldata van Dwarskijker vind je hier.